Adhyaya 35

Verse 1

। सूत उवाच । एवं तेषु प्रभग्नेषु हतेषु च सुरोत्तमाः । प्रहृष्टमनसः सर्वे स्तुत्वा देवं महेश्वरम्

सूत उवाच—एवं तेषु प्रभग्नेषु हतेषु च, सर्वे सुरोत्तमाः प्रहृष्टमनसः सन्तः महेश्वरं देवं स्तुत्वा।

Verse 2

तेनैव चाथ निर्मुक्ताः प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । स्वंस्वं स्थानमथाजग्मुः शक्रविष्णुपुरःसराः

तेनैव निर्मुक्ताः सन्तः मुहुर्मुहुः प्रणम्य, शक्रविष्णुपुरःसराः स्वंस्वं स्थानं पुनरजग्मुः।

Verse 3

तेऽपि दानवशार्दूला हताशाश्च सुरोत्तमैः । मंत्रं प्रचक्रिरे सर्वे नाशाय त्रिदिवौकसाम्

तेऽपि दानवशार्दूलाः सुरोत्तमैः हताशाः सन्तः, त्रिदिवौकसां नाशाय सर्वे मन्त्रं प्रचक्रिरे।

Verse 4

तेषां मंत्रयतामेष निश्चयः समपद्यत । नान्यत्र धर्मविध्वंसाद्देवानां जायते क्षयः

तेषां मन्त्रयतां मध्ये एष निश्चयः समपद्यत—धर्मविध्वंसादन्यत्र न देवानां क्षयो जायते।

Verse 5

तस्मात्तपस्विनो यै च ये च यज्ञपरायणाः । तथान्ये निरता धर्मे निहन्तव्या निशागमे

तस्मात् तपस्विनो ये च यज्ञपरायणाः, तथा धर्मे निरताः अन्येऽपि—निशागमे निहन्तव्याः।

Verse 6

एवं ते निश्चयं कृत्वा निष्क्रम्य वरुणालयात् । रात्रौ सदैव निघ्नंति जनान्धर्मपरायणान्

एवं ते निश्चयं कृत्वा वरुणालयाद् विनिर्गत्य, रात्रौ निरन्तरं धर्मपरायणान् जनान् निघ्नन्ति।

Verse 7

यत्र यत्र भवेद्यज्ञः सत्रं ऽप्युत्सवोऽथवा । तत्र गत्वा निशायोगे प्रकुर्वंति जनक्षयम्

यत्र यत्र यज्ञः सत्रं वा उत्सवो वा भवति, तत्र निशायोगे गत्वा ते जनक्षयं प्रकुर्वन्ति।

Verse 8

तैः प्रसूता मखा ध्वस्ता दीक्षिता विनिपातिताः । ऋत्विजश्च तथान्येऽपि सामान्या द्विजसत्तमाः

तैः मखाः ध्वस्ताः, दीक्षिताः विनिपातिताः; ऋत्विजश्च तथान्येऽपि सामान्याः द्विजसत्तमाः पतिताः।

Verse 9

आश्रमे मुनिमुख्यस्य शांडिल्यस्य महात्मनः । सहस्रं ब्राह्मणेंद्राणां भक्षितं तैर्दुरात्मभिः

मुनिमुख्यस्य महात्मनः शाण्डिल्यस्य आश्रमे, तैर्दुरात्मभिः ब्राह्मणेन्द्राणां सहस्रं भक्षितम्।

Verse 10

शतानि च सहस्राणि निहतानि द्विजन्मनाम् । विश्वामित्रस्य पञ्चैव सप्तात्रेश्चैव धीमतः

द्विजन्मनां शतानि सहस्राणि च निहतानि; विश्वामित्रेण पञ्च, धीमता अत्रिसुतेन सप्त च।

Verse 11

एतस्मिन्नेव काले तु समस्तं धरणीतलम् । नष्टयज्ञोत्सवं जातं कालेयभयपीडितम्

एतस्मिन्नेव काले समस्तं धरणीतलं कालेयभयपीडितं यज्ञोत्सवविहीनं बभूव।

Verse 12

न कश्चिच्छयनं रात्रौ प्रकरोति मही तले । धृतायुधा जनाः सर्वे तिष्ठंति सह तापसैः

रात्रौ महीतले कश्चिदपि शयनं न करोति; सर्वे जनाः धृतायुधाः तापसैः सह जाग्रति तिष्ठन्ति।

Verse 13

रात्रौ स्वपंति ये केचिद्विश्वस्ता धर्मभाजनाः । तेषामस्थीनि दृश्यंते प्रातरेव हि केवलम्

रात्रौ ये केचिद्विश्वस्ता धर्मभाजनाः स्वपन्ति, तेषां प्रातरेव केवलमस्थीनि दृश्यन्ते।

Verse 14

अथ देवगणाः सर्वे यज्ञभागविनाकृताः । प्रजग्मुः परमामार्ति ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः

अथ सर्वे देवगणाः यज्ञभागविनाकृताः ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः परमामार्तिं प्रजग्मुः।

Verse 15

ततो गत्वा समुद्रांतं वधाय सुरविद्विषाम् । न शेकुर्विषमस्थांस्तान्मनसापि प्रधर्षितुम्

ततः समुद्रान्तं गत्वा सुरविद्विषां वधाय, ते विषमस्थांस्तान् शत्रून् मनसापि प्रधर्षितुं न शेकुः।

Verse 16

ततः समुद्रनाशाय मंत्रं चक्रुः सुदुःखिताः । तस्मिन्नष्टे भवन्त्येव वध्या दानवसत्तमाः

ततः सुदुःखिताः सर्वे समुद्रनाशाय मन्त्रं चक्रुः। तस्मिन्नष्टे हि दानवश्रेष्ठा अपि वध्याः भवन्त्येव॥

Verse 17

अगस्त्येन विना नैष शोषं यास्यति सागरः । तस्मात्संप्रार्थयामोत्र कृत्ये गत्वा मुनीश्वरम्

अगस्त्येन विना सागरः शोषं न यास्यति। तस्मादस्य कृत्यस्य सिद्धये गत्वा मुनीश्वरं संप्रार्थयामः॥

Verse 18

चमत्कारपुरे क्षेत्रे स तिष्ठति च सन्मुनिः । तस्मात्तत्रैव गच्छामो येन गच्छति सत्वरम्

चमत्कारपुरे पुण्यक्षेत्रे स सन्मुनिः तिष्ठति। तस्मात्तत्रैव शीघ्रं गच्छामो येन स त्वरितं गच्छति॥

Verse 19

एवं निश्चित्य ते सर्वे त्रिदशास्तस्य चाश्रमम् । संप्राप्ता मुनिमुख्यस्य मित्रावरुण जन्मनः

एवं निश्चित्य ते सर्वे त्रिदशाः तस्याश्रमं संप्राप्ताः। मित्रावरुणयोर्जन्मनः मुनिमुख्यस्य तदालयम्॥

Verse 20

सोऽपि सर्वान्समालोक्य संप्राप्तान्सुरसत्तमान् । प्रहृष्टः सम्मुखस्तूर्णं जगामातीव सन्मुनिः

सोऽपि तान् सुरसत्तमान् सर्वान् संप्राप्तान् समालोक्य प्रहृष्टः। स सन्मुनिः सम्मुखं तूर्णमत्यन्तं जगाम॥

Verse 21

प्रोवाच प्रांजलिर्वाक्यं हर्ष गद्गदया गिरा । ब्रह्मादींस्तान्सुरान्दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः

स प्राञ्जलिः हर्षगद्गदया गिरा वाक्यं प्रोवाच। ब्रह्मादीन् तान् सुरान् दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः अभवत्॥

Verse 22

चमत्कारपुरं क्षेत्रमेतन्मेध्यमपि स्थितम् । भूयो मेध्यतरं जातं युष्माकं हि समाश्रयात्

चमत्कारपुरं नाम क्षेत्रमेतन्मेध्यमेव स्थितम्। युष्माकं हि समाश्रयात् भूयो मेध्यतरं जातम्॥

Verse 23

तस्माद्वदत यत्कृत्यं मया संसिद्ध्यतेऽधुना । तत्सर्वं प्रकरिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

तस्माद्वदत यत्कृत्यं मया संसिद्ध्यतेऽधुना। तत्सर्वं प्रकरिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्॥

Verse 24

देवा ऊचुः । कालेया इति दैत्या ये हतशेषाः सुरैः कृताः । ते समुद्रं समाश्रित्य निघ्नंति शुभकारिणः

देवा ऊचुः—कालेया इति दैत्या ये हतशेषाः सुरैः कृताः। ते समुद्रं समाश्रित्य निघ्नन्ति शुभकारिणः॥

Verse 25

शुभे नाशमनुप्राप्ते ध्रुवं नाशो दिवौकसाम् । तस्मात्तेषां वधार्थाय त्वं शोषय महार्णवम्

शुभे नाशमनुप्राप्ते ध्रुवं नाशो दिवौकसाम्। तस्मात्तेषां वधार्थाय त्वं शोषय महार्णवम्॥

Verse 26

येन ते गोचरं प्राप्ता दृष्टेर्दानवसत्तमाः । बध्यंते विबुधैः सर्वे जायंते च मखा इह

येन ते दानवश्रेष्ठा दृष्टिगोचरं समायान्ति; तदा सर्वेऽपि विबुधैर्बद्धुं शक्यन्ते, इह च मखाः पुनः प्रवर्धन्ते।

Verse 27

अगस्त्य उवाच । अहं संवत्सरस्यांते शोषयिष्यामि सागरम् । विद्याबलं समाश्रित्य योगिनीनां सुरोत्तमाः

अगस्त्य उवाच—अहं संवत्सरान्ते सागरं शोषयिष्यामि; विद्याबलं समाश्रित्य, हे सुरोत्तम, योगिनीनां योगबलं च।

Verse 28

तस्माद्व्रजत हर्म्याणि यूयं याति हि वत्सरम् । यावद्भूयोऽपि वर्षांते कार्यमागमनं ध्रुवम्

तस्माद् यूयं हर्म्याणि व्रजत; वत्सरो हि याति। यावद् वर्षान्ते भूयोऽपि आगमनं ध्रुवं, कार्यसिद्ध्यर्थम्।

Verse 29

ततो मया समं गत्वा शोषिते वरुणालये । हंतव्या दानवा दुष्टा हन्त यैः पीड्यते जगत्

ततो मया सह गत्वा, शोषिते वरुणालये; येन जगत् पीड्यते, ते दुष्टा दानवा हन्तव्याः।

Verse 30

ततो देवगणाः सर्वे गताः स्वेस्वे निकेतने । अगस्त्योऽपि समुद्योगं चक्रे विद्यासमुद्भवम्

ततो देवगणाः सर्वे स्वस्वनिकेतनं गताः; अगस्त्योऽपि विद्यासमुद्भवं समुद्योगं चकार।

Verse 31

ततः सर्वाणि पीठानि यानि संति धरातले । तानि तत्रानयामास मंत्रशक्त्या महामुनिः

ततः महामुनिर्मन्त्रशक्त्या धरातले ये सर्वे पीठाः सन्ति, तान् सर्वान् तस्मिन् स्थाने समानीय न्यवेशयत्।

Verse 32

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तेषु संपूज्य भक्तितः । योगिनीनां च वृन्दानि कन्यकानां विशेषतः

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां च तेषु भक्त्या सम्यक् सम्पूजनं कुर्यात्—विशेषतः योगिनीनां वृन्दानि तथा कन्यकास्वरूपाः।

Verse 33

विद्यां विशोषिणीनाम समाराधयत द्विजः । पूजयित्वा दिशां पालान्क्षेत्रपालानपि द्विजः । आकाशचारिणीं चैव देवतां श्रद्धया द्विजः

द्विजो विशोषिणीविद्यां सम्यग् समाराधयामास। दिशां पालान् तथा क्षेत्रपालानपि पूजयित्वा, आकाशचारिणीं देवतामपि श्रद्धया पूजयामास।

Verse 34

ततः संवत्सरस्यांते प्रसन्ना तस्य देवता । प्रोवाच वद यत्कृत्यं सिद्धाहं तव सन्मुने

ततः संवत्सरान्ते सा देवता तस्मै प्रसन्ना सती प्रोवाच—“सन्मुने, वद यत्कृत्यं; सिद्धाहं तव सन्मुखे।”

Verse 35

अगस्त्य उवाच । यदि देवि प्रसन्ना मे तदास्यं विश सत्वरम् । येन संशोषयाम्याशु समुद्रं देवि वाग्यतः

अगस्त्य उवाच—यदि देवि मे प्रसन्नासि, तदास्यं मे सत्वरं विश। येन तव वाग्बलेन देवि समुद्रं शीघ्रं संशोषयामि।

Verse 36

सा तथेति प्रतिज्ञाय प्रविष्टा सत्वरं मुखे । संशोषणी महाविद्या तस्यर्षेर्भावितात्मनः

सा तथेति प्रतिज्ञाय सत्वरं तस्य मुखे प्रविवेश—‘संशोषणी’ नाम महाविद्या—भावितात्मनः तस्यर्षेः अन्तःकरणे प्रतिष्ठिता।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । धृतायुधकरा हृष्टाः संनद्धा युद्धहेतवे

एतस्मिन्नन्तरे सर्वे देवाः सवासवाः समागताः। धृतायुधकरा हृष्टाः संनद्धा युद्धहेतवे॥

Verse 38

ततः संप्रस्थितो विप्रो देवैः सर्वैः समाहितः । वारिराशिं समुद्दिश्य संशुष्कवदनस्तदा

ततः सर्वैर्देवैः समाहितो विप्रः संप्रस्थितः। वारिराशिं समुद्दिश्य तदा संशुष्कवदनः अभवत्॥

Verse 39

अथ गत्वा समुद्रांतं स्तूयमानो दिवालयैः । पिपासाकुलितोऽतीव सर्वान्देवानुवाच ह

अथ समुद्रान्तं गत्वा दिवालयैः स्तूयमानः। पिपासाकुलितोऽतीव सर्वान् देवान् उवाच ह॥

Verse 40

एषोऽहं सागरं सद्यः शोषयिष्यामि सांप्रतम् । यूयं भवत सोद्योगा वधाय सुरविद्विषाम्

एषोऽहं सागरं सद्यः शोषयिष्यामि सांप्रतम्। यूयं भवत सोद्योगा वधाय सुरविद्विषाम्॥

Verse 41

सूत उवाच । एवमुक्त्वा मुनिः सोऽथ मत्स्यकच्छपसंकुलम् । हेलया प्रपपौ कृत्स्नं ग्राहैः कीर्णं महार्णवम्

सूत उवाच—एवमुक्त्वा स मुनिस्ततः हेलया मत्स्यकच्छपसंकुलं ग्राहैः कीर्णं कृत्स्नं महार्णवं प्रपपौ।

Verse 42

ततः स्थलोपमे जाते ते दैत्याः सुरसत्तमैः । वध्यन्ते निशितैर्बाणैः समन्ताद्विजिगीषुभिः

ततः स्थलोपमे जाते तस्मिन् रणाङ्गणे ते दैत्याः सुरसत्तमैः समन्ताद्विजिगीषुभिः निशितैर्बाणैर्वध्यन्ते।

Verse 43

अथ कृत्वा महद्युद्धं यथा शक्त्यातिदारुणम् । हतभूयिष्ठशेषा ये भित्त्वा भूमिं गता अधः

अथ ते यथाशक्ति अतिदारुणं महद्युद्धं कृत्वा, हतभूयिष्ठशेषा ये भूमिं भित्त्वा अधो गताः।

Verse 44

ततः प्रोचुः सुराः सर्वे स्तुत्वा तं मुनिसत्तमम् । परित्यज जलं भूयः पूरणार्थं महोदधेः

ततः सर्वे सुराः तं मुनिसत्तमं स्तुत्वा प्रोचुः—जलम् पुनः परित्यज, महोदधेः पूरणार्थम्।

Verse 45

नैषा वसुमती विप्र समुद्रेण विनाकृता । राजते वस्तुसंत्यक्ता यथा नारी विभूषिता

विप्र, समुद्रेण विनाकृता एषा वसुमती न राजते; वस्तुसंत्यक्ता यथा नारी विभूषिता तथा।

Verse 46

अगस्त्य उवाच । या मयाऽराधिता विद्या वर्षंयावत्प्रशोषणी । तया पीतमिदं तोयं परिणामगतं तथा

अगस्त्य उवाच—या मयाऽराधिता विद्या वर्षपर्यन्तं जलं प्रशोषयितुं समर्था। तया शक्त्या इदं तोयं मया पीतम्, तच्च मयि परिणामगतं जातम्।

Verse 47

एष यास्यति वै पूर्तिं भूयोऽपि वरुणालयः । खातश्चागाधतां प्राप्तो गंगातोयैः सुनिर्मलैः

एष वरुणालयः पुनरपि नूनं पूर्तिं यास्यति। खातश्च गङ्गातोयैः परमपवित्रैः पूर्यमाणोऽगाधतां प्राप्तः।

Verse 48

सगरोनाम भूपालो भविष्यति महीतले । तत्पुत्राः षष्टिसाहस्राः खनिष्यंति न संशयः

सगरो नाम भूपालो भविष्यति महीतले। तत्पुत्राः षष्टिसाहस्रसंख्याः खनिष्यन्ति न संशयः।

Verse 49

तस्यैवान्वयवान्राजा भविष्यति भगीरथः । स ज्ञातिकारणाद्गंगां ब्रह्मांडादानयिष्यति

तस्यैवान्वये राजा भगीरथो भविष्यति। स ज्ञातिहेतोर्गङ्गां ब्रह्माण्डात् अवतारयिष्यति।

Verse 50

प्रवाहेण ततस्तस्याः समंतादंभसांनिधिः । भविष्यति सुसंपूर्णः सत्यमेतन्मयोदितम्

ततः तस्याः प्रवाहेण समन्तादम्भसां निधिः समुद्रो भविष्यति सुसम्पूर्णः। सत्यमेतन्मयोदितम्।

Verse 51

देवा ऊचुः । देवकृत्यं मुनिश्रेष्ठ भवता ह्युपपादितम् । तस्मात्प्रार्थय चित्तस्थं वरं सर्वं मुनीश्वर

देवा ऊचुः । देवकृत्यं मुनिश्रेष्ठ भवता ह्युपपादितम् । तस्मात्प्रार्थय चित्तस्थं वरं सर्वं मुनीश्वर ॥

Verse 52

अगस्त्य उवाच । चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया पीठान्यशेषतः । आनीतानि प्रभावेन मंत्राणां सुरसत्तमाः

अगस्त्य उवाच । चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया पीठान्यशेषतः । आनीतानि प्रभावेन मंत्राणां सुरसत्तमाः ॥

Verse 53

तस्मात्तेषां सदा वासस्तत्रैवास्तु प्रभावतः । सर्वासां योगिनीनां च मातॄणां च विशेषतः

तस्मात्तेषां सदा वासस्तत्रैवास्तु प्रभावतः । सर्वासां योगिनीनां च मातॄणां च विशेषतः ॥

Verse 54

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तानि यः श्रद्धयाऽन्वितः । पूजयिष्यति तस्य स्यात्समस्तं मनसेप्सितम्

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तानि यः श्रद्धयाऽन्वितः । पूजयिष्यति तस्य स्यात्समस्तं मनसेप्सितम् ॥

Verse 55

देवा ऊचुः । यस्माच्चित्राणि पीठानि त्वयानीतानि तत्र हि । तस्माच्चित्रेश्वरं नाम पीठमेकं भविष्यति

देवा ऊचुः । यस्माच्चित्राणि पीठानि त्वयानीतानि तत्र हि । तस्माच्चित्रेश्वरं नाम पीठमेकं भविष्यति ॥

Verse 56

यो यं काममभिध्याय तत्र पूजां करिष्यति । योगिनीनां च विद्यानां मातॄणां च विशेषतः

यो यं काममभिध्याय तत्र पूजां करिष्यति, स योगिनीनां विद्यानां मातॄणां च विशेषतः पूजकः स्यात्।

Verse 57

तंतं कामं नरः शीघ्रं संप्राप्स्यति महामुने । अस्माकं वरदानेन यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

स तं तं कामं नरः शीघ्रं संप्राप्स्यति महामुने, अस्माकं वरदानेन यद्यपि स्यात् सुमहापापकृत्।

Verse 58

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे तमामन्त्र्य मुनीश्वरम् । गतास्त्रिविष्टपं हृष्टाः सोऽप्यगस्त्यः स्वमाश्रमम्

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे तमामन्त्र्य मुनीश्वरम्, हृष्टाः त्रिविष्टपं गताः; सोऽप्यगस्त्यः स्वमाश्रमं प्रत्यगात्।

Verse 59

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा स पयसांनिधिः । अगस्त्येन पुरा पीतो देवकार्यप्रसिद्धये

सूत उवाच—एतद्वः सर्वमाख्यातं, यथा स पयसांनिधिरगस्त्येन पुरा पीतो देवकार्यप्रसिद्धये।