Adhyaya 273

Verse 1

सूत उवाच । एतेषां तु सहस्रेण भवेद्ग्राह्यं दिनं द्विजाः । चतुर्दश सहस्राक्षा जायंते तत्र वासरे

सूत उवाच—द्विजाः, एतेषां सहस्रेणैकं दिनं ग्राह्यं भवति; तस्मिन् वासरे चतुर्दश सहस्राक्षा उत्पद्यन्ते।

Verse 2

सप्तमस्तु सहस्राक्षः सांप्रतं वर्ततेऽत्र यः । एकसप्ततिसंवर्तचतुर्दशदिने विधेः

अत्र सांप्रते संवर्ते सप्तमः सहस्राक्षः शक्रो वर्तते; हे विधे, एकसप्ततिसंवर्तगणनायां चतुर्दशदिनात्मकः स कालः परिगण्यते।

Verse 3

युगानां कुरुते राज्यं मनवश्च तथा परे । स्वायंभुवप्रभृतयो यथा शक्रास्तथा स्थिताः

युगेषु मनवोऽपि राज्यं कुर्वन्ति, तथा परेऽपि; स्वायंभुवादयः क्रमशः स्थिताः, यथा शक्रा इन्द्राः स्वस्वकाले प्रतिष्ठिताः।

Verse 4

जायन्तो नाम शक्रोऽयं सांप्रतं वर्तते तु यः । वैवस्वतो मनुश्चैव अष्टाविंशत्प्रमाणकः

सांप्रतमधिष्ठाता शक्रोऽयं ‘जायन्त’ इति नाम्ना वर्तते; वैवस्वतो मनुश्चापि अष्टाविंशत्प्रमाणकः प्रवर्तते।

Verse 5

चतुर्युगस्य संजातो गतेस्मिञ्छेषमात्रके । भविष्यति बलिः शक्रो वासुदेवप्रसादतः

अस्मिन् चतुर्युगे गते शेषमात्रकेऽपि समाप्ते, वासुदेवप्रसादतः बलिः शक्रो भविष्यति।

Verse 6

तेन तस्य प्रतिज्ञातं राज्यं चैवाष्टमे मनौ

तेन तस्मै बलये प्रतिज्ञातं राज्यं चाष्टमे मन्वन्तरे निश्चयतः।

Verse 7

एवं सर्वे सुराश्चान्ये त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यंति यथा चैव तथा पुरा

एवं सुराश्चान्ये सर्वे त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यन्ति यथा चैव तथा पुरा॥

Verse 8

योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्

योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्॥

Verse 9

षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचंद्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः

षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचन्द्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः॥

Verse 10

कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्याऽधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्

कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्यधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्॥

Verse 11

चांद्र एकादशोनस्तु त्रिंशद्धीन उडूद्भवः । शीतातपौ तथा वृष्टिः सौरमानेन जायते

चन्द्रवर्षः एकादशदिनैः न्यूनः, नाक्षत्रवर्षस्तु त्रिंशद्दिनैः हीनः। शीततापौ तथा वृष्टिश्च सौरमानेनैव जायते॥

Verse 12

वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले

धरातले वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः, सस्यानां च परिपाकः तथा भवति। अग्निष्टोमादयो यज्ञाश्च ये लोके प्रवर्तन्ते॥

Verse 13

उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेन भवंति च । कुसीदाद्याश्च ये केचिद्व्यवहाराश्च वृत्तिजाः

उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेनैव भवंति। कुसीदाद्याश्च ये केचिद् व्यवहाराश्च वृत्तिजाः॥

Verse 14

अधिमासप्रयुक्तेन ते स्युश्चांद्रेण निर्मिताः । नाक्षत्रेण तु मानेन सिध्यंते ग्रहचारिकाः

अधिमासप्रयुक्तेन चांद्रेण मानेन ते निर्मिताः स्युः। नाक्षत्रेण तु मानेन ग्रहचारिकाः सम्यक् सिध्यन्ति॥

Verse 15

नान्यत्किंचिद्धरापृष्ठ एतन्मानचतुष्टयात् । एतेन तु प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाः

धरापृष्ठे नान्यत्किंचिदस्ति एतन्मानचतुष्टयात्। एतेनैव प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाश्च स्वकार्याणि नियोजयन्ति॥

Verse 16

वर्त्तंते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी । एतद्युगप्रमाणं तु यः पठेद्भक्तिसंयुतः

वर्तते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी। एतद्युगप्रमाणं यः भक्त्या पठति स पुण्यभाग्भवति॥

Verse 17

एतेषामेव लिंगानां सप्तानां ब्राह्मणोत्तमाः । नापमृत्यु भयं तस्य कथंचित्संभविष्यति

एतेषां सप्तलिङ्गानां निष्ठावान् यः सदा भवेत्। तस्य नापमृत्यु-भयं कदाचिदपि जायते॥

Verse 273

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनं नाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः॥