Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

द्वात्रिंशद्धयमुख्यानां चतुर्विंशतिः खरोष्ट्रयोः । अजानां षोडश प्रोक्तं शुनां द्वादशसंख्यया

Transliteration

dvātriṃśaddhayamukhyānāṃ caturviṃśatiḥ kharoṣṭrayoḥ | ajānāṃ ṣoḍaśa proktaṃ śunāṃ dvādaśasaṃkhyayā

Translation

द्वात्रिंशद्वर्षमायुः स्यादश्वमुख्यानां प्रकीर्तिता। खरोष्ट्रयोश्चतुर्विंशत्, अजानां षोडश स्मृतम्; शुनां द्वादशसंख्यया॥

Word by Word

• द्वात्रिंशत्: thirty-two
• द्वात्रिंशत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वात्रिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; अव्ययवत्/प्रातिपदिकरूपेण प्रयुक्तम् (numeral: thirty-two)

• हयमुख्यानाम्: of horses and the chief (animals)
• हयमुख्यानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (हयानां मुख्याः)

• चतुर्विंशतिः: twenty-four
• चतुर्विंशतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर्विंशति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक (twenty-four)

• खर-उष्ट्रयोः: of donkeys and camels
• खर-उष्ट्रयोः: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: खर (प्रातिपदिक) + उष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; समासः—द्वन्द्व (खरश्च उष्ट्रश्च)

• अजानाम्: of goats
• अजानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• षोडश: sixteen
• षोडश: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षोडश (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; प्रथमा/द्वितीया एकवचनवत् प्रयोगः (sixteen)

• प्रोक्तम्: is stated
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) प्र (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive: 'is said')

• शुनाम्: of dogs
• शुनाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: श्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• द्वादशसंख्यया: by the count of twelve
• द्वादशसंख्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (द्वादशस्य संख्या)

Speaker

Unspecified narrator (within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sage or narrator pointing to a symbolic ledger listing lifespans; around him stand horse, donkey, camel, goat, and dog, each depicted with respectful realism; the mood is instructive, not zoological spectacle.

Characters & Entities

• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kali-yuga is portrayed as an age of diminished vitality affecting even animals, underscoring the era’s overall decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is part of the Kali-yuga characterization.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides descriptive metrics rather than ritual instruction.