Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

अग्नित्यागो व्रतत्यागो वचनत्याग एव च । धर्मत्यागो नैव कार्यः कुर्वन्पतित एव हि

Transliteration

agnityāgo vratatyāgo vacanatyāga eva ca | dharmatyāgo naiva kāryaḥ kurvanpatita eva hi

Translation

अग्नित्यागो व्रतत्यागो वचनत्यागश्च भवेत्; तथापि धर्मत्यागो न कर्तव्यः—धर्मं त्यजन् हि पतित एव भवति।

Word by Word

• अग्नित्यागः: abandoning the sacred fire
• अग्नित्यागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अग्नेः त्यागः)

• व्रतत्यागः: abandoning a vow
• व्रतत्यागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (व्रतस्य त्यागः)

• वचनत्यागः: breaking/abandoning one’s word
• वचनत्यागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वचनस्य त्यागः)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• धर्मत्यागः: abandoning dharma
• धर्मत्यागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य त्यागः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात (negation particle)

• एव: at all/indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थक

• कार्यः: to be done/should be done
• कार्यः: Vidhi/Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कार्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: कृ-धातोः यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective)

• कुर्वन्: doing (it)
• कुर्वन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पतितः: fallen/outcaste
• पतितः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘fallen’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

• एव: certainly
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात

• हि: for/indeed
• हि: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये निपात (particle of reason/emphasis)

Speaker

Śiva (deduced from the continued didactic voice)

Visual Art Cues

Scene: A householder’s sacred fire dimming, a broken vow-string, and a scroll of pledged word—yet a radiant figure labeled Dharma stands unbroken; the person turns back to Dharma with resolve.

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual or vow failures do not justify giving up dharma; dharma-abandonment is the true fall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named in this verse; it supplies ethical guidance within the tīrtha-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse references agni and vrata, but prescribes chiefly that dharma itself must never be abandoned.