Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7
Devanagari script
पुनरेव ततो गत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः । नाभिनालेन निर्गत्य विस्मृतेनांतरात्मना
Transliteration
punareva tato gatvā prajāḥ sṛṣṭvā caturvidhāḥ | nābhinālena nirgatya vismṛtenāṃtarātmanā
Translation
पुनरेव ततो गत्वा चतुर्विधाः प्रजाः ससर्जाहम्। नाभिनालेन निर्गत्य विस्मृतान्तरात्मा बभूव हि॥
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (पुनरावृत्तिवाचक)
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
ततःthen; from there
ततः:
Apadana/Time (Source/Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (अपादान/क्रमवाचक) — “from there/then”
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive) — “having gone”
प्रजाःcreatures; beings
प्रजाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन — Accusative plural
सृष्ट्वाhaving created
सृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive) — “having created”
चतुर्विधाःfourfold
चतुर्विधाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; तत्पुरुष-समास (चतुर्विधाः = चारः प्रकाराः)
नाभिनालेनby the navel-stalk
नाभिनालेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक) + नाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (नाल), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular; तत्पुरुष-समास (नाभेः नालः)
निर्गत्यhaving emerged
निर्गत्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-गम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive) — “having come out”
विस्मृतेनwith (my) memory lost
विस्मृतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeVerb
Rootवि- स्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular: “with/by (one) forgotten”
अन्तरात्मनाwith the inner self
अन्तरात्मना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअन्तर् (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular; कर्मधारय-समास (अन्तरः आत्मा)
Speaker
Brahmā
Visual Art Cues
Scene: A creator-deity emerges via a luminous nābhi-nāla (navel-stalk), surrounded by the fourfold beings implied by caturvidhāḥ prajāḥ; the face shows a sudden veil of forgetfulness, with the cosmos still forming around him.
Characters & Entities
B
BrahmāFAQs
Creation and duty require inner clarity; forgetfulness obscures purpose even amid great accomplishments.
No specific tīrtha is referenced in this verse.
None.