Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20
Devanagari script
जाता एकोनपञ्चाशदथ तत्रैव बालकाः । तान्दृष्ट्वा वृद्धिमापन्नांस्ततो भीतः शतक्रतुः । निश्चक्रामोदरातूर्णं दित्या यावन्न लक्षितः
Transliteration
jātā ekonapañcāśadatha tatraiva bālakāḥ | tāndṛṣṭvā vṛddhimāpannāṃstato bhītaḥ śatakratuḥ | niścakrāmodarātūrṇaṃ dityā yāvanna lakṣitaḥ
Translation
तत्रैव एकोनपञ्चाशत् बालकाः जाताḥ। तान् वृद्धिमापन्नान् दृष्ट्वा शतक्रतुः भीतः, दित्या अलक्षित एव त्वरितं तस्याः उदरात् निश्चक्राम।
Word by Word
जाताःwere born
जाताः:
Karta (Subject complement)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त/Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘born/having been born’
एकोनपञ्चाशत्forty-nine
एकोनपञ्चाशत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या) + ऊन (प्रातिपदिक) + पञ्चाशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या-समास (तत्पुरुष): ‘एकेन ऊना पञ्चाशत्’ = 49; संख्या-विशेषण (numeral)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formनिपात (then)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphasis)
बालकाःboys, children
बालकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Gerundial action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having seen’
वृद्धिम्growth
वृद्धिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आपन्नान्having attained
आपन्नान्:
Visheshana (Qualifier)
TypeVerb
Rootआ + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘attained/reached’ (qualifying तान्)
ततःthen
ततः:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (thereupon)
भीतःafraid
भीतः:
Karta (Subject complement)
TypeVerb
Rootभी (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘frightened’
शतक्रतुःŚatakratu (Indra)
शतक्रतुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निश्चक्रामwent out, emerged
निश्चक्राम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस् + क्रम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
उदरात्from the belly/womb
उदरात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formकाल/रीतिवाचक-अव्यय (quickly)
दित्याby Diti
दित्या:
Karana (Agent in passive sense/करण)
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ-निर्देश), एकवचन; ‘by Diti’
यावत्until
यावत्:
Sambandha (Temporal connector)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय (correlative: as long as/until)
नnot
न:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
लक्षितःnoticed
लक्षितः:
Karta (Predicate complement)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ: ‘noticed/recognized’
Speaker
Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa context; traditionally Sūta)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Forty-nine infants appear, already strong; Indra, frightened, hastily escapes from Diti’s womb before being noticed.
Characters & Entities
D
DitiI
Indra (Śatakratu)FAQs
Wrongdoing breeds fear; the text highlights the inner collapse that follows unethical action.
No tīrtha is named in this verse.
None.