Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तथा कोपवशाद्यानि शासनानि द्विजन्मनाम् । लोपितानि त्वयान्यानि पितृपैतामहानि च

Transliteration

tathā kopavaśādyāni śāsanāni dvijanmanām | lopitāni tvayānyāni pitṛpaitāmahāni ca

Translation

तथा कोपवशात् त्वया द्विजन्मनाम् शासनानि दानपत्राणि च लोपितानि। पितृपैतामहानि च दायदानानि नष्टानि कृतानि॥

Word by Word

• तथा: thus/also
• तथा: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: thus/also)

• कोपवशात्: due to being under anger’s control
• कोपवशात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: कोपवश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masc.), पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम् (Singular); हेत्वर्थे (cause)

• यानि: which
• यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative pronoun), नपुंसकलिङ्गम् (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), बहुवचनम् (Plural)

• शासनानि: edicts/orders
• शासनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शासन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), बहुवचनम् (Plural)

• द्विजन्मनाम्: of the twice-born (Brahmins)
• द्विजन्मनाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: द्विजन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (Masculine), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम् (Plural)

• लोपितानि: were erased/abolished
• लोपितानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लुप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गम् (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), बहुवचनम् (Plural)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent-instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्गे (masc. usage), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular)

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), बहुवचनम् (Plural)

• पितृपैतामहानि: ancestral (of fathers and grandfathers)
• पितृपैतामहानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पितृ + पैतामह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), बहुवचनम् (Plural)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

Speaker

Unspecified in snippet (context: instruction/admonition within Śaṅkhatīrtha Māhātmya narrative)

Skanda Dialogue

Listener: king

Visual Art Cues

Scene: Royal scribes tearing or sealing revoked copper-plate charters; brāhmaṇas holding old documents; ancestral shrine imagery fading—symbolizing broken lineage-endowments; the king’s anger depicted as a dark aura.

Characters & Entities

• Dvija (twice-born)
• Pitṛs (ancestors)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger-driven rulership destroys dharma; a king must protect rightful grants and ancestral religious endowments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śaṅkhatīrtha, within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated here; the verse condemns the annulment of brāhmaṇa charters and ancestral gifts.