Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

येन यावंति भोज्यानि तस्य भुक्तानि मंदिरे । तस्य तावंति कृच्छ्राणि तेनोक्तानि महात्मना

Transliteration

yena yāvaṃti bhojyāni tasya bhuktāni maṃdire | tasya tāvaṃti kṛcchrāṇi tenoktāni mahātmanā

Translation

येन यावन्ति भोज्यानि तस्य मन्दिरे भुक्तानि, तेन तावन्ति कृच्छ्राणि महात्मना निर्दिष्टानि।

Word by Word

• येन: by which/whereby
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम; करण-भावे

• यावन्ति: as many as
• यावन्ति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; परिमाणवाचक (quantitative)

• भोज्यानि: foods to be eaten
• भोज्यानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भोज्य (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘भोज्य’ = भुज् (धातु) + यत् (gerundive)

• तस्य: of him/of that person
• तस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• भुक्तानि: eaten
• भुक्तानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘eaten’

• मन्दिरे: in the house/temple
• मन्दिरे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• तावन्ति: so many (corresponding)
• तावन्ति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; परिमाणवाचक

• कृच्छ्राणि: penances/austerities
• कृच्छ्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम

• उक्तानि: were stated
• उक्तानि: Karma (Predicative/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘said’

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karana (Agent-instrument in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

Speaker

Unspecified narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: pārthiva (king)

Visual Art Cues

Scene: A teacher-sage or mahātmā instructs householders and guests; in the foreground, plates and remnants of food symbolize consumption; a scribe records the number of kṛcchra observances assigned.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Atonement is proportional and accountable: participation in impurity is measured and purified through corresponding discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter is within a tīrtha-māhātmya framework in Nāgarakhaṇḍa; this verse itself does not name the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Kṛcchra penances, counted in proportion to the number of eatables consumed in the house.