Adhyaya 20

Verse 1

। सूत उवाच । तत्र दाशरथी रामो वनवासाय दीक्षितः । भ्रममाणो धरापृष्ठे सीतालक्ष्मणसंयुतः

सूत उवाच । तत्र दाशरथी रामो वनवासाय दीक्षितः । भ्रममाणो धरापृष्ठे सीतालक्ष्मणसंयुतः ॥

Verse 2

समाऽयातो द्विजश्रेष्ठा यत्र सा पितृकूपिका । तृषार्तश्च श्रमार्तश्च निषसाद धरातले

समायातो द्विजश्रेष्ठा यत्र सा पितृकूपिका । तृषार्तश्च श्रमार्तश्च निषसाद धरातले ॥

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्दिननायकः । अस्ताचलं जपापुष्पसन्निभो द्विजसत्तमाः

एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो भगवान् दिननायकः । अस्ताचलं जपापुष्पसन्निभो द्विजसत्तमाः ॥

Verse 4

ततः प्लक्षनगाधस्तात्पर्णान्यास्तीर्य भूतले । सायंतनं विधिं कृत्वा सुष्वाप रघुनन्दनः

ततः प्लक्षवृक्षाधः पर्णानि भूतले विस्तीर्य रघुनन्दनः। सायंतनविधिं कृत्वा शय्यां कृत्वा सुष्वाप ह॥

Verse 5

अथाऽवलोकयामास स्वप्ने दशरथं नृपम् । यद्वत्पूर्वं प्रियाऽलापसंसक्तं हृष्टमानसम्

अथ स्वप्ने दशरथं नृपतिं स अवलोकयामास। यथापूर्वं प्रियालापसंसक्तं हृष्टमानसम्॥

Verse 6

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । विप्रानाहूय तत्सर्वं कथयामास राघवः

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले। विप्रानाहूय तत्सर्वं कथयामास राघवः॥

Verse 7

अद्य स्वप्ने मया विप्राः प्रियालापपरः पिता । अतिहृष्टमना दृष्टः श्वेतमाल्यानुलेपनः

अद्य स्वप्ने मया विप्राः पिता प्रियालापतत्परः। अतिहृष्टमना दृष्टः श्वेतमाल्यानुलेपनः॥

Verse 8

तत्कीदृक्परिणामोऽस्य स्वप्नस्य द्विजसत्तमाः । भविष्यति प्रजल्पध्वं परं कौतूहलं यतः

तत्कीदृक्परिणामोऽस्य स्वप्नस्य द्विजसत्तमाः। भविष्यति प्रजल्पध्वं परं कौतूहलं यतः॥

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । पितरः श्राद्धकामा ये वृद्धिं पश्यंति वा नृप । ते स्वप्ने दर्शनं यांति पुत्राणामिति नः श्रुतम्

ब्राह्मणा ऊचुः—हे नृप, श्राद्धकामा ये पितरः, अथवा वृद्धिं पश्यन्ति, ते स्वप्ने पुत्राणां दर्शनं यान्तीति नः श्रुतम्।

Verse 10

तदस्यां कूपिकायां च स्वयमेव गया स्थिता । तेन त्वया पिता दृष्टः स्वप्ने श्राद्धस्य वांछकः

अस्यां कूपिकायां स्वयमेव गया स्थिता; तेन त्वया स्वप्ने पिता दृष्टः, श्राद्धस्य वाञ्छकः।

Verse 11

तस्मात्कुरु रघुश्रेष्ठ श्राद्धमत्र यथोदितम् । नीवारैः शाक मूलैश्च तथाऽरण्योद्भवैस्तिलैः

तस्मात् कुरु रघुश्रेष्ठ, श्राद्धमत्र यथोदितम्—नीवारैः शाकमूलैश्च तथा अरण्योद्भवैस्तिलैः।

Verse 12

अथैवामन्त्रयामास तान्विप्रान्रघुसत्तमः । श्राद्धेषु श्रद्धया युक्तः प्रसादः क्रियतामिति

अथ रघुसत्तमः श्रद्धया युक्तः तान् विप्रान् आमन्त्रयामास—‘श्राद्धेषु प्रसादः क्रियताम्’ इति।

Verse 13

बाढमित्येव ते चोक्त्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः । गताः सर्वे सुसंहृष्टा स्वकीयानाश्रमान्प्रति व

‘बाढम्’ इत्येवोक्त्वा द्विजसत्तमाः स्नानार्थं गताः; सर्वे सुसंहृष्टाः स्वकीयान् आश्रमान् प्रति जग्मुः।

Verse 14

अथ तेषु प्रयातेषु ब्राह्मणेषु रघूत्तमः । प्रोवाच लक्ष्मणं पार्श्वे विनयावनतं स्थितम्

अथ तेषु ब्राह्मणेषु प्रयातेषु रघूत्तमः । पार्श्वे विनयावनतं स्थितं लक्ष्मणं प्रोवाच ॥

Verse 15

शाकमूलफलान्याशु श्राद्धार्थं समुपानय । सौमित्रानय वैदेही स्वयं पचति भामिनी

शाकमूलफलान्याशु श्राद्धार्थं समुपानय । सौमित्रे, आनय वैदेही स्वयं पचति भामिनी ॥

Verse 16

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि । श्राद्धार्थमानिनायाऽशु फलानि विविधानि च

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि । श्राद्धार्थमानिनायाऽशु फलानि विविधानि च ॥

Verse 17

धात्रीफलानि चाऽम्राणि चिर्भटानीं गुदानि च । करीराणि कपित्थानि तथैवाऽन्यानि भूरिशः

धात्रीफलानि चाऽम्राणि चिर्भटानीं गुदानि च । करीराणि कपित्थानि तथैवाऽन्यानि भूरिशः ॥

Verse 18

ततश्च पाचयामास तदर्थे जनकोद्भवा । रामादेशात्स्वयं साध्वी विनयेन समन्विता

ततः पाचयामास तदर्थे जनकोद्भवा । रामादेशात्स्वयं साध्वी विनयेन समन्विता ॥

Verse 19

ततश्च कुतपे प्राप्ते काले ते द्विजसत्तमाः । कृताह्निकाः समायाता रामभक्तिसमन्विताः

ततः कुतपकाले प्राप्ते ते द्विजसत्तमाः । कृताह्निकाः पुनरायाता रामभक्तिसमन्विताः ॥

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे सीता प्लक्षवृक्षांतरे स्थिता । आत्मानं गोपयामास यथा वेत्ति न राघवः

एतस्मिन्नन्तरे सीता प्लक्षवृक्षान्तरे स्थिता । आत्मानं गोपयामास यथा वेत्ति न राघवः ॥

Verse 21

स तां सीतेति सीतेति व्याहृत्याथ मुहुर्मुहुः । स्त्रीधर्मिणीति मत्वा तु लक्ष्मणं चेदमब्रवीत्

स तां ‘सीतेति सीतेति’ व्याहृत्याथ मुहुर्मुहुः । स्त्रीधर्मिणीति मत्वा तु लक्ष्मणं चेदमब्रवीत् ॥

Verse 22

वत्स लक्ष्मण शुश्रूषां विप्राणां श्राद्धसंभवाम् । पादप्रक्षालनाद्यां त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि

वत्स लक्ष्मण शुश्रूषां विप्राणां श्राद्धसम्भवाम् । पादप्रक्षालनाद्यां त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि ॥

Verse 23

बाढमित्येव संप्रोक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः । चक्रे सर्वं तथा कर्म यथा नारी विचक्षणा

‘बाढम्’ इत्येव संप्रोक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः । चक्रे सर्वं तथा कर्म यथा नारी विचक्षणा ॥

Verse 24

ततो निर्वर्तिते श्राद्धे ब्राह्मणेषु गतेष्वथ । जनकस्य सुता साध्वी तत्क्षणात्समुपस्थिता

ततः सम्यगनुष्ठिते श्राद्धकर्मणि ब्राह्मणेषु च प्रस्थितेषु, जनकस्य साध्वी सुता सीता तत्क्षणादेव समुपतस्थे।

Verse 25

तां दृष्ट्वा राघवः सीतां कोपसंरक्तलोचनः । प्रोवाच परुषैर्वाक्यैर्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

तां सीतां दृष्ट्वा राघवः कोपेन संरक्तलोचनः, परुषैर्वाक्यैर्मुहुर्मुहुः तां भर्त्सयन् प्रोवाच।

Verse 26

आयातेषु द्विजातेषु श्राद्धकाल उपस्थिते । क्व गता वद पापे त्वं मां परित्यज्य दूरतः

द्विजातेष्वायातेषु श्राद्धकाले च उपस्थिते, ‘क्व गता? वद पापे त्वं, मां परित्यज्य दूरतः’ इत्युवाच।

Verse 27

नैतद्युक्तं कुलस्त्रीणां विशेषादत्र कानने । विहर्तुं दूरतः शून्ये तस्मात्त्याज्याऽसि मैथिलि

कुलस्त्रीणामिदं न युक्तं, विशेषादत्र कानने; शून्ये दूरतः विहर्तुं, तस्मात् मैथिलि त्याज्याऽसि।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीता सा जनकोद्भवा । उवाच वेपमानांगी प्रस्खलंत्या गिरा ततः

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीता सा जनकोद्भवा; वेपमानाङ्गी ततः प्रस्खलन्त्या गिरा उवाच।

Verse 29

न मामर्हसि कार्येऽस्मिन्गर्हितुं रघुसत्तम । यस्मादहमतिक्रान्ता स्थानादस्माच्छ्रणुष्व तत्

हे रघुसत्तम, अस्मिन् कार्ये मां गर्हितुं न अर्हसि। यतोऽहं अस्मात् स्थानात् अतिक्रान्ता, तस्य कारणं शृणु।

Verse 30

पिता तव मया दृष्टः साक्षाद्दशरथः स्वयम् । ब्राह्मणस्य शरीरस्थो द्वितीयश्च पितामहः

मया तव पिता साक्षाद् दशरथः स्वयमेव दृष्टः, ब्राह्मणस्य शरीरस्थः। तत्रैव द्वितीयश्च पितामहः स्पष्टं मया दृष्टः।

Verse 31

पितुः पितामहोऽन्यस्य तृतीयस्य रघूत्तम । त्रयाणां च तथान्येषां त्रयोऽन्ये नृपसंनिभाः

हे रघूत्तम, पितुः पितामहं च मया दृष्टम्, तथैवान्यस्यापि पितामहं—तृतीयमपि। तेषां त्रयाणां चान्ये त्रयो नृपसंनिभाः प्रभया दृश्यन्ते स्म।

Verse 32

ब्राह्मणानां मया दृष्टाः शरीरस्थाः सुहर्षिताः । मातामहानहं मन्ये तानपि त्रीनहं स्फुटम्

ब्राह्मणानां शरीरस्थाः सुहर्षिताः प्रभास्वराः मया दृष्टाः। तानपि त्रीन् मातामहान् इति अहं मन्ये, स्फुटं मया परिचिताः।

Verse 33

ततो ऽहं लज्जया नष्टा दृष्ट्वा श्वशुरसंगमान् । येन भुक्तानि भोज्यानि पुरा मृष्टान्यनेकशः

ततः श्वशुरसंगमान् दृष्ट्वा लज्जया अहं नष्टा। येन पुरा मृष्टानि भोज्यानि अनेकशः भुक्तानि, तान् दृष्ट्वा मम लज्जा समभवत्।

Verse 34

तथा खाद्यानि लेह्यानि चोष्याणि च विशेषतः । पिता तव कथं सोऽद्य कषायाणि कटूनि च । भक्षयिष्यति दत्तानि स्वहस्तेन मया विभो

तथा खाद्यानि लेह्यानि चोष्याणि च विशेषतः। विभो, अद्य तव पिता मया स्वहस्तेन दत्तानि कषायाणि कटूनि च कथं भक्षयिष्यति॥

Verse 36

तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा रामो राजीवलोचनः । साधुसाध्विति तां प्राह परिष्वज्य मुहुर्मुहुः

तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा रामो राजीवलोचनः। साधु साध्विति तां प्राह परिष्वज्य मुहुर्मुहुः॥

Verse 37

ततो भुक्त्वा स्वयं रामो लक्ष्मणेन समन्वितः । सायाह्ने समनुप्राप्ते संध्याकार्यं विधाय च

ततो भुक्त्वा स्वयं रामो लक्ष्मणेन समन्वितः। सायाह्ने समनुप्राप्ते संध्याकार्यं विधाय च॥

Verse 38

प्रोवाच लक्ष्मणं वत्स पर्णान्यास्तीर्य भूतले । शय्यां कुरु समानीय पादशौचाय सज्जलम्

प्रोवाच लक्ष्मणं वत्स पर्णान्यास्तीर्य भूतले। शय्यां कुरु समानीय पादशौचाय सज्जलम्॥

Verse 39

ततः कोपपरीतात्मा सौमित्रिः प्राह राघवम् । नाहं शय्यां करिष्यामि पादप्रक्षालनं न च

ततः कोपपरीतात्मा सौमित्रिः प्राह राघवम्। नाहं शय्यां करिष्यामि पादप्रक्षालनं न च॥

Verse 40

तथाऽन्यदपि यत्किंचित्कर्म स्वल्पमपि प्रभो । त्वां वा त्यक्त्वा गमिष्यामि कुत्रचित्पीडितो भृशम्

तथाऽन्यदपि यत्किञ्चित्कर्म स्वल्पमपि प्रभो, त्वां वा त्यक्त्वा गमिष्यामि कुत्रचित् पीडितो भृशम्।

Verse 41

प्रेष्यत्वेन रघुश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयोदितम् । सीतायाः किं समादेश्यं न किंचित्संप्रयच्छसि । अपि स्वल्पतरं राम मया त्वं किं करिष्यसि

प्रेष्यत्वेन रघुश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयोदितम्। सीतायाः किं समादेश्यं न किंचित्संप्रयच्छसि। अपि स्वल्पतरं राम मया त्वं किं करिष्यसि॥

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विकृतं चापि राघवः । तूष्णीं बभूव मेधावी हास्यं कृत्वा मनाक्ततः

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विकृतं चापि राघवः। तूष्णीं बभूव मेधावी हास्यं कृत्वा मनाक्ततः॥

Verse 43

ततः स्वयं समुत्थाय कृत्वा स्वा स्तरकं शुभम् । सीतया क्षालितांघ्रिस्तु सुष्वाप तदनंतरम्

ततः स्वयं समुत्थाय कृत्वा स्वा स्तरकं शुभम्। सीतया क्षालिताङ्घ्रिस्तु सुष्वाप तदनन्तरम्॥

Verse 44

लक्ष्मणोऽपि विदूरस्थः कोपसंरक्तलोचनः । वृक्षमूलं समाश्रित्य सुप्तश्चित्ते व्यचिंतयत्

लक्ष्मणोऽपि विदूरस्थः कोपसंरक्तलोचनः। वृक्षमूलं समाश्रित्य सुप्तश्चित्ते व्यचिन्तयत्॥

Verse 45

हत्वैनं राघवं सुप्तं सीतां पत्नीं विधाय च । किं गच्छामि निजं स्थानं विदेशं वाऽपिदूरतः

हत्वैनं सुप्तं राघवं सीतां च स्वपत्नीं विधाय, कुत्र गच्छामि—स्वस्थानमेव, उत दूरदेशं विदेशं वा?

Verse 46

एवं चिंतयतस्तस्य बहुधा लक्ष्मणस्य सा । व्यतिक्रांता निशा विप्राः कृच्छ्रेण महता ततः

एवं बहुधा चिन्तयतः तस्य लक्ष्मणस्य, हे विप्राः, सा निशा ततः महता कृच्छ्रेण व्यतिक्रान्ता।

Verse 47

न तस्य निश्चयो जज्ञे तस्मिन्कृत्ये कथंचन । कोपात्प्रणष्टनिद्रस्य सोष्णं निःश्वसतो मुहुः

तस्मिन्कृत्ये तस्य निश्चयो न कदाचन जज्ञे; कोपात् प्रणष्टनिद्रस्य मुहुः सोष्णं निःश्वसतः।

Verse 48

ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । रामः सीतां समादाय प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्

ततः विमले प्रभाते कृतपूर्वाह्णिकक्रियः रामः, सीतां समादाय, दक्षिणां दिशं प्रस्थितः।

Verse 49

लक्ष्मणोऽपि धनुः सज्यं कृत्वा संधाय सायकम् । अनुव्रजति पृष्ठस्थस्तस्य च्छिद्रं विलोकयन्

लक्ष्मणोऽपि धनुः सज्यं कृत्वा सायकं संधाय, पृष्ठतः अनुव्रजति—तस्य छिद्रं विलोकयन्।

Verse 50

ततो गोकर्णमासाद्य प्रणम्य च महेश्वरम् । प्रतस्थे राघवो यावत्सौमित्रिस्तावदागतः

ततः स गोकर्णं प्राप्य महेश्वरं प्रणम्य च । राघवोऽग्रे प्रतस्थेऽथ तावदेव सौमित्रिरागमत् ॥

Verse 51

बाष्पपर्याकुलाक्षश्च व्रीडयाऽधोमुखः स्थितः । प्रणम्य शिरसा रामं ततः प्राह सुदुः खितः

बाष्पपर्याकुलाक्षोऽसौ व्रीडया चाधोमुखः स्थितः । शिरसा रामं प्रणम्य ततः प्राह सुदुःखितः ॥

Verse 52

कुरु मे निग्रहं नाथ स्वामिद्रोहसमुद्भवम् । अतिपापस्य दुष्टस्य कृतघ्नस्य रघूत्तम

कुरु मे निग्रहं नाथ स्वामिद्रोहसमुद्भवम् । अतिपापस्य दुष्टस्य कृतघ्नस्य रघूत्तम ॥

Verse 53

उत्तराणि विरुद्धानि तव दत्तानि भूरिशः । मया विनाऽपराधेन वधोपायश्च चिंतितः

उत्तराणि विरुद्धानि तव दत्तानि भूरिशः । मया विनाऽपराधेन वधोपायश्च चिन्तितः ॥

Verse 54

ततश्च तं परिष्वज्य रामोऽपि निजबांधवम् । बाष्पक्लिन्नमुखः प्राह क्षांतं वत्स मया तव

ततः परिष्वज्य तं रामो निजबान्धवमात्मनः । बाष्पक्लिन्नमुखः प्राह क्षान्तं वत्स मया तव ॥

Verse 55

न ते त्वन्यः प्रियः कश्चिन्मां मुक्त्वा वेद्म्यहं स्फुटम् । तस्मादागच्छ गच्छामो मार्गं वेलाधिका भवेत्

अहं स्फुटं वेद्मि—मां विना तव अन्यः कश्चित् प्रियः नास्ति। तस्माद् आगच्छ; वयं गच्छामः, न चेत् मार्गकालोऽतिवेलाधिको भविष्यति।

Verse 56

लक्ष्मण उवाच । यदि मे निग्रहं नाथ न करिष्यसि सांप्रतम् । प्राणत्यागं करिष्यामि वह्नावात्मविशुद्धये

लक्ष्मण उवाच—यदि मां नाथ, सांप्रतम् निग्रहं न करिष्यसि, तर्हि आत्मविशुद्धये वह्नौ प्राणत्यागं करिष्यामि।

Verse 57

रामलक्ष्मणयोरेवं वदतोस्तत्र कानने । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मार्कंड इति यः स्मृतः

एवं तत्र कानने रामलक्ष्मणयोः वदतोः, मुनिश्रेष्ठो मार्कण्ड इति स्मृतः आजगाम।

Verse 58

ततः प्रणम्य तं रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः । प्रोवाच स्वागतं तेस्तु कुतः प्राप्तोऽसि सन्मुने

ततः सीतालक्ष्मणसंयुतः रामः तं प्रणम्य, ‘ते स्वागतम् अस्तु, सन्मुने; कुतः प्राप्तोऽसि?’ इति प्रोवाच।

Verse 59

मार्कंडेय उवाच । प्रभासादहमायातः सांप्रतं रघुनंदन । स्वमाश्रमं गमिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितम्

मार्कण्डेय उवाच—प्रभासादहं सांप्रतम् आयातः, रघुनन्दन। अत्रैव क्षेत्रे व्यवस्थितं स्वमाश्रमं गमिष्यामि।

Verse 60

मया राघव तत्राऽस्ति स्थापितः प्रपितामहः । तस्याऽद्य दिवसे यात्रा बहुश्रेयःप्रदा स्मृता

हे राघव, तत्र मया प्रपितामहः प्रतिष्ठापितः। अस्यैव दिवसे तस्य यात्रा बहुश्रेयः-पुण्य-प्रदा इति स्मृता।

Verse 61

तस्मात्त्वमपि तत्रैव तूर्णमेव मया सह । ममाश्रमपदे स्थित्वा पश्य देवं पितामहम्

तस्मात् त्वमपि मया सह तूर्णमेव तत्र गच्छ। ममाश्रमपदे स्थित्वा देवं पितामहं पश्य।

Verse 62

येन स्याः सर्वशत्रूणामगम्यस्त्वं रघूद्वह । ज्येष्ठपञ्चदशीयोगे ज्येष्ठपुत्रः समाहितः

अनेन त्वं सर्वशत्रूणामगम्यः स्याः, हे रघूद्वह। ज्येष्ठपञ्चदशीयोगे ज्येष्ठपुत्रः (इन्द्रः) समाहितः शुद्धिमान् अभवत्।

Verse 63

यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्य मृत्युभयं कुतः । साऽद्य पंचदशी राम ज्येष्ठमाससमुद्भवा । ज्येष्ठानक्षत्रसंयुक्ता तस्मात्स्नातुं त्वमर्हसि

यः तत्र स्नानं करोति, तस्य मृत्युभयं कुतः? अद्यैव, हे राम, ज्येष्ठमाससमुद्भवा पञ्चदशी, ज्येष्ठानक्षत्रसंयुक्ता; तस्मात् स्नातुं त्वमर्हसि।

Verse 64

ततः संप्रस्थितं रामं दृष्ट्वा प्रोवाच लक्ष्मणः । कुरु मे निग्रहं तावद्गच्छ तीर्थं ततः प्रभो

ततः संप्रस्थितं रामं दृष्ट्वा लक्ष्मणः प्रोवाच— ‘तावत् मम निग्रहं कुरु; ततः, प्रभो, तत् तीर्थं गच्छ।’

Verse 65

राम उवाच । स्थितेऽस्मिन्मुनिशार्दूले समीपे वत्स लक्ष्मण । अनर्हा निष्कृतिः कर्तुं तस्मादेनं प्रयाचय

राम उवाच । वत्स लक्ष्मण, अस्मिन्मुनिशार्दूले समीपस्थिते सति स्वयमेव निष्कृतिं कर्तुमनर्हाः; तस्मादेनं विनयेन प्रयाचय।

Verse 66

लक्ष्मण उवाच । स्वामिद्रोहे कृते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं यदीक्ष्यते । तन्मे देहि स्फुटं येन कायशुद्धिः प्रजायते

लक्ष्मण उवाच । ब्रह्मन्, स्वामिद्रोहे कृते यत्प्रायश्चित्तं विहितं दृश्यते, तत् मे स्फुटं ब्रूहि—येन कायशुद्धिः प्रजायते।

Verse 67

मार्कंडेय उवाच । ममाऽश्रमसमीपेऽस्ति सुतीर्थं बालमंडनम् । स्वामिद्रोहरताः स्नाता मुच्यंते तत्र पातकैः

मार्कण्डेय उवाच । ममाश्रमसमीपेऽस्ति सुतीर्थं बालमण्डनम्; स्वामिद्रोहरताः स्नाताः पातकैस्तत्र मुच्यन्ते।

Verse 68

तत्र शक्रो विपाप्माभूद्धत्वा गर्भं दितेः पुरा । विश्वस्ताया विशेषेण मातुः काकुत्स्थसत्तम । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा स्नानं कुरु महामते

तत्र शक्रो विपाप्माभूद् दितेर्गर्भं पुरा हत्वा, मातुर्विश्वस्तायाः विशेषेण, काकुत्स्थसत्तम। तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा स्नानं कुरु महामते।

Verse 69

ततः प्रमुच्यसे पापात्स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । अपरं नास्ति ते दोषो मनसा पातकं कृतम्

ततः स्वामिद्रोहसमुद्भवात् पापात् प्रमुच्यसे। अपरं ते दोषो नास्ति; मनसा एव पातकं कृतम्।

Verse 70

मनस्तापेन शुध्येत मतमेतन्मनीषिणाम् । त्वया तु मनसा द्रोहः कृतो रामकृते यतः

मनस्तापेन शुध्येत—इति मनीषिणां मतम्। त्वया तु मनसा एव द्रोहः कृतो रामकृते यतः॥

Verse 71

ईदृक्षान्मनसस्तापात्तस्माच्छुद्धोऽसि लक्ष्मण । अपरं शृणु मे वाक्यं नास्ति दोषस्तवा नघ

ईदृशान्मनसस्तापात्तस्माच्छुद्धोऽसि लक्ष्मण। अपरं शृणु मे वाक्यं—नास्ति दोषस्तवा नघ॥

Verse 72

ईदृक्क्षेत्रप्रभावोऽयं सौभ्रात्रेण विवर्जितः । पंचक्रोशात्मके क्षेत्रे ये वसन्त्यत्र लक्ष्मण

ईदृक्क्षेत्रप्रभावोऽयं सौभ्रात्रेण विवर्जितः। पञ्चक्रोशात्मके क्षेत्रे ये वसन्त्यत्र लक्ष्मण॥

Verse 73

अपि स्वल्पं न सौभ्रात्रं तेषां संजायते क्वचित्

अपि स्वल्पं न सौभ्रात्रं तेषां संजायते क्वचित्॥

Verse 74

तावत्स्नेहपरो मर्त्यस्तावद्वदति कोमलम् । चमत्कारोद्भवं क्षेत्रं यावन्न स्पृशतेंऽघ्रिभिः

तावत्स्नेहपरो मर्त्यस्तावद्वदति कोमलम्। चमत्कारोद्भवं क्षेत्रं यावन्न स्पृशतेऽङ्घ्रिभिः॥

Verse 75

येऽन्येपि निवसंत्यत्र पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि सौहार्द्दनिर्मुक्ताः सस्पर्द्धा इतरेतरम्

येऽन्येऽपि निवसन्त्यत्र पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि सौहार्दविहीनाः सस्पर्धा इतरेतरम् ॥

Verse 76

कस्यचित्केनचित्सार्धं सौहार्दं नैव विद्यते । तस्मान्नैवास्ति ते दोष ईदृक्क्षे त्रस्य संस्थितिः

कस्यचित्केनचित्सार्धं सौहार्दं नैव विद्यते । तस्मान्नैवास्ति ते दोष ईदृक्क्षेत्रस्य संस्थितिः ॥

Verse 77

तथापि यदि ते काचिच्छंका चित्ते व्यवस्थिता । तत्स्नानं कुरु गत्वा तु तस्मिंस्तीर्थे सुशोभने

तथापि यदि ते काचिच्छङ्का चित्ते व्यवस्थिता । तत्स्नानं कुरु गत्वा तु तस्मिंस्तीर्थे सुशोभने ॥

Verse 78

यत्र शक्रो विपाप्माऽभूद्द्रोहं कृत्वा सुदारुणम् । विश्वस्ताया दितेः पूर्वं गर्भपातसमुद्रवम्

यत्र शक्रो विपाप्माऽभूद्द्रोहं कृत्वा सुदारुणम् । विश्वस्ताया दितेः पूर्वं गर्भपातसमुद्भवम् ॥

Verse 79

एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्गत्वा तत्र द्विजोत्तमाः । तीर्थे स्नानाच्च संपन्नो विशुद्धः शक्रसेविते । रामोऽपि तत्र गत्वाशु मार्कंडेयवराश्रमे

एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्गत्वा तत्र द्विजोत्तमाः । तीर्थे स्नानाच्च संपन्नो विशुद्धः शक्रसेविते । रामोऽपि तत्र गत्वाशु मार्कण्डेयवराश्रमे ॥

Verse 80

स्नानं कृत्वा यथान्यायं ददर्शाऽथ पितामहम् । जगामाऽथ दिशं याम्यां सीतालक्ष्मणसंयुतः

स्नानं कृत्वा यथाविधि ततः पितामहं ददर्श। अनन्तरं सीतालक्ष्मणसंयुक्तः दक्षिणां दिशं जगाम॥

Verse 83

तत्प्रभावाज्जघानाऽथ खरादीन्राक्षसोत्तमान् । तथा वै रावणं रौद्रं मेघनादसमन्वितम्

तत्प्रभावात् स खरादीन् राक्षसोत्तमान् जघान। तथा मेघनादसमन्वितं रौद्रं रावणमपि निहन्ति स्म॥

Verse 358

एतस्मात्कारणान्नष्टा त्वत्समीपादहं विभो । श्राद्धकालेऽपि संप्राप्ते सत्येनात्मानमालभे

एतस्मात् कारणात् त्वत्समीपादहं विभो नष्टा। श्राद्धकालेऽपि संप्राप्ते सत्येनैवात्मानं धारयामि॥