Adhyaya 2

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः । पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम् । सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्

सूत उवाच—तस्मिन् लिङ्गे भूतलादुत्पाटिते, द्विजसत्तमाः, पातालात् जाह्नवीतोयं तेनैव मार्गेण निःसृतम्; तत् नॄणां सर्वपापहरं सर्वकामप्रदायकं च।

Verse 2

तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः । शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्

तत्र स्वयमेव पूर्वं यदभूत्, द्विजवरोत्तमाः, तन्मे वदतः शृणुध्वं—अद्य लोकविस्मयकारकम्।

Verse 3

त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः । तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्

त्रिशङ्कुरिति नाम राजेन्द्रः चाण्डालत्वं समागतः; तत्र स्नातः पुनर्लेभे पार्थिवोचितं शरीरम्।

Verse 4

ऋषयः ऊचुः । चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः । एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन

ऋषय ऊचुः—कथं चाण्डालत्वं प्राप्तः त्रिशङ्कुर्नृपसत्तमः? एतत्सर्वं विस्तरेणाचक्ष्व, हे सूतनन्दन।

Verse 5

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्

सूत उवाच—अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम्। सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशङ्कुनृपसम्भवाम्॥

Verse 6

सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः । आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः

पूर्वं सूर्यवंशोद्भवः त्रिशङ्कुरिति विश्रुतः। आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः॥

Verse 7

वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः । तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा

वसिष्ठमुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः। तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा॥

Verse 8

संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति । तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना

संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति। तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना॥

Verse 9

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः । व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः

स विशिष्टेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो दानं ददौ, दीनानां च विशेषतः; व्रतानि च सम्यक् प्रचीर्णानि, शरणागताश्च रक्षिताः।

Verse 10

पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः । भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्

लोकाः पुत्रवत् तेन लालिताः, शत्रवश्च निषूदिताः; भूतले भ्रांतानि यानि तीर्थान्यायतनानि च तानि च सेवितानि; तपस्विभ्यो यथाकामं वाञ्छितं धनं दत्तम्।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्

कस्यचित् तु अथ कालस्य भगवान् मुनिर्वसिष्ठः; तेन सभामध्ये नतिपूर्वकं संस्थितः प्रोक्तः।

Verse 12

त्रिशंकुरुवाच । भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम् । गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्

त्रिशङ्कुरुवाच— भगवन्, सांप्रतम् अहं तेन यज्ञेन यष्टुमिच्छामि; येन सशरीरेण सत्वरं त्रिदिवं गम्यते।

Verse 13

तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम् । तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा

तस्मात् मे प्रसादं कुरु; संभारान् द्रुतम् आहर; तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान् ब्राह्मणान् अपि तथा समाह्वय।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप । अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

वसिष्ठ उवाच—न कश्चित् क्रतुरस्ति येनैव शरीरेण त्रिदिवं गम्यते, नृप; अहं तु सत्यमेतद् ब्रवीमि।

Verse 15

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा । अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप

अग्निष्टोमादयो यज्ञाः प्राक् स्वयम्भुवा प्रोक्ताः; तैः कृतैः स्वर्गः प्राप्यते, किन्तु देहान्तरं प्रविश्यैव, नृप।

Verse 16

यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः । पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा

यदि वा पृथिवीपाल! त्वया यज्ञप्रभावतः—पार्थिवेन वा द्विजेन वा वैश्येन वा अन्यतरेणापि—तादृशं फलम् ईप्स्यते।

Verse 17

स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले । स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय

स्वयं दृष्टं श्रुतं वापि—अत्र धरातले संजातः कश्चित् शरीरेण सह स्वर्गं गत इति—तत् स्पष्टं प्रकीर्तय।

Verse 18

त्रिशंकुरुवाच । नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्

त्रिशङ्कुरुवाच—नासाध्यं विद्यते ब्रह्मन्! तव, इति तत्त्वतोऽहं वेद्मि; तस्मात् मे प्रसादं कुरु, यथा मनसेप्सितं स्यात्।

Verse 19

वसिष्ठ उवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया । तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि

वसिष्ठ उवाच—मया पूर्वं कदापि जिह्वया स्वैरावस्थास्वप्यनृतं नोक्तम्। तस्मात् त्वदभिलषितो मखः कश्चिन्नास्ति; सत्यतः त्वं यष्टुमिच्छसि यदधर्म्यं नोपपद्यते।

Verse 20

त्रिशंकुरुवाच । यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः । स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो

त्रिशङ्कुरुवाच—यदि मां विप्रशार्दूल, स्वर्गप्रदेन यज्ञेन, अनेनैव वपुषा स्वर्गं प्रापयितुं, त्वं न याजयितुं क्षमः, हे विभो—

Verse 21

तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण । अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम् । शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम

तत्किं ते तपसः शक्त्या, ब्राह्मणस्य विचक्षण? अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम्—शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां, द्विजोत्तम।

Verse 22

यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत् । तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्

यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत्, तेनैव यज्ञेनाहं यक्ष्ये—तत्कृत्वा अन्यं द्विजं गुरुम्।

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः । तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते

सूत उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः; तमुवाच विहस्योच्चैः—कुरुष्वैवं, महीपते।