Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

तस्य सर्वं समाचख्युः परावसुसमुद्भवम् । वृत्तांतं मद्यपानोत्थं यन्मित्रैस्तस्य कीर्तितम्

Transliteration

tasya sarvaṃ samācakhyuḥ parāvasusamudbhavam | vṛttāṃtaṃ madyapānotthaṃ yanmitraistasya kīrtitam

Translation

तस्मै परावसुसमुद्भवं सर्वं वृत्तान्तं समाचख्युः—मद्यपानोत्थं यन्मित्रैस्तस्य कीर्तितम्।

Word by Word

• तस्य: of him / to him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive pronoun)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘समाचख्युः’ इत्यस्य कर्म

• समाचख्युः: they related / told
• समाचख्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चक्ष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• परावसुसमुद्भवम्: arising from Parāvasu
• परावसुसमुद्भवम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परावसु (प्रातिपदिक) + समुद्भव (सम्+उद्+भू-धातु, क्त/घञ्-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परावसोः समुद्भवम् = arising from Parāvasu)

• वृत्तान्तम्: the account / incident
• वृत्तान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘समाचख्युः’ इत्यस्य कर्म (appositional to ‘सर्वम्’)

• मद्यपानोत्थम्: arisen from drinking wine
• मद्यपानोत्थम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद्य (प्रातिपदिक) + पान (प्रातिपदिक) + उत्थ (उद्+स्था-धातु, क्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मद्यपानात् उत्थम्)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• मित्रैः: by friends
• मित्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कीर्तितम्: told / narrated
• कीर्तितम्: Karma (Predicate participle/कर्मणि)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (धातु, णिच्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (having been narrated)

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāstupada

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Before the seated sage, the father and son narrate the incident; one gestures as if recounting, the other stands ashamed; the sage listens attentively, calm and discerning.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• Parāvasu
• friends (mitra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acknowledging the true cause of wrongdoing is the first step toward a dharmic and effective purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The consultation occurs in the Vāstupada setting within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is detailed here; it describes reporting the case to a competent authority as a prerequisite to proper prāyaścitta.