Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां कार्तिके जागरं तु यः । करिष्यति पुनश्चास्य लिंगस्य सुसमाहितः । आजन्मप्रभवात्पापात्स विमुक्तिमवाप्स्यति

Transliteration

śuklapakṣe caturdaśyāṃ kārtike jāgaraṃ tu yaḥ | kariṣyati punaścāsya liṃgasya susamāhitaḥ | ājanmaprabhavātpāpātsa vimuktimavāpsyati

Translation

यः कार्तिके शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां सुसमाहितो जागरं करिष्यति, पुनश्चास्य लिङ्गस्यैवमाचरन्, स आजन्मप्रभवात् पापात् विमुक्तिमवाप्स्यति।

Word by Word

• शुक्लपक्षे: in the bright fortnight
• शुक्लपक्षे: Adhikaraṇa (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (शुक्लः पक्षः); पुल्लिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• कार्तिके: in (the month of) Kārttika
• कार्तिके: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• जागरम्: night-vigil
• जागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक निपात (emphatic/contrast particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (relative pronoun)

• करिष्यति: will do/perform
• करिष्यति: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (simple future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• पुनः: again; moreover
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb of repetition)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति; एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसक-प्रयोग (genitive singular)

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; एकवचन (genitive singular)

• सुसमाहितः: well-composed, attentive
• सुसमाहितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + सम् + आ + धा (धातु) → समाहित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषण (one who is well-concentrated)

• आजन्यप्रभवात्: arising from birth (i.e., from one’s lifetime)
• आजन्यप्रभवात्: Hetu/Apādāna (Source/ablative qualifier/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: आ + जन्म (प्रातिपदिक) + प्रभव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आ जन्म प्रभवः = जन्मादारभ्य उत्पन्नः); पञ्चमी विभक्ति; एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसक-प्रयोग (ablative singular; qualifying पापात्)

• पापात्: from sin
• पापात्: Apādāna (Source/from which freed/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति; एकवचन (ablative singular)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• विमुक्तिम्: liberation, release
• विमुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• अवाप्स्यति: will obtain
• अवाप्स्यति: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लृट् (simple future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

Speaker

Brahmā (continuing the phala-śruti; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Night-long vigil at Kapāleśvara on bright fortnight caturdaśī of Kārttika: lamps, chanting devotees, steady-minded worship before the liṅga; the atmosphere is luminous and purifying.

Characters & Entities

• Kārttika
• śuklapakṣa
• caturdaśī
• jāgara
• Kapāleśvara liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disciplined vrata in Kārttika, centered on Śiva, purifies long-standing karmic burdens.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kapāleśvara liṅga and its worship-context within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Keeping night vigil (jāgaraṇa) on Kārttika bright-fortnight caturdaśī with focused worship of the liṅga.