Adhyaya 182

Verse 1

सूत उवाच । एवं पत्नीं समासाद्य गायत्रीं चतुराननः । संप्रहृष्टमना भूत्वा प्रस्थितो यज्ञमण्डपम्

सूत उवाच—एवं गायत्रीं पत्नीं समासाद्य चतुराननः प्रहृष्टहृदयः सन् यज्ञमण्डपं प्रति प्रस्थितवान्।

Verse 2

गायत्र्यपि समादाय मूर्ध्नि तामरणिं मुदा । प्रतस्थे संपरित्यज्य गोपभावं विगर्हितम्

गायत्र्यपि मुदा तामरणिं मूर्ध्नि निधाय गोपभावं विगर्हितं संपरित्यज्य प्रतस्थे।

Verse 3

वाद्यमानेषु वाद्येषु ब्रह्मघोषे दिवंगते । कलं प्रगायमानेषु गन्धर्वेषु समंततः

वाद्यमानेषु वाद्येषु ब्रह्मघोषे दिवं गते, समन्ततः कलं प्रगायमानेषु गन्धर्वेषु।

Verse 4

सर्वदेवद्विजोपेतः संप्राप्तो यज्ञमण्डपे । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा मानुषं भावमाश्रितः

सर्वदेवद्विजोपेतो गायत्र्यासहितो ब्रह्मा मानुषं भावमाश्रित्य यज्ञमण्डपे संप्राप्तः।

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे चक्रे केशनिर्वपणं विधेः । विश्वकर्मा नखानां च गायत्र्यास्तदनंतरम्

एतस्मिन्नन्तरे विश्वकर्मा विधेः केशनिर्वपणं चक्रे, तदनन्तरं गायत्र्याः नखानां छेदनं च।

Verse 6

औदुम्बरं ततो दण्डं पुलस्त्योऽस्मै समाददे । एणशृंगान्वितं चर्म मन्त्रवद्विजसत्तमाः

ततः पुलस्त्य ऋषिरस्मै औदुम्बरमयं दण्डं समाददे; मन्त्रवद् द्विजसत्तमाः एणशृङ्गान्वितं चर्मापि प्रददुः।

Verse 7

पत्नीशालां गृहीत्वा च गायत्रीं मौनधारिणीम् । मेखलां निदधे चान्यां कट्यां मौंजीमयीं शुभाम्

पत्नीशालां गृहीत्वा च गायत्रीं मौनधारिणीम्; ततः कट्यां शुभां मौञ्जीमयीं मेखलामन्याम् निदधे।

Verse 8

ततश्चक्रे परं कर्म यदुक्तं यज्ञमंडपे । ऋत्विग्भिः सहितो वेधा वेदवाक्यसमादृतः

ततो यज्ञमण्डपे यदुक्तं परं कर्म स सम्यक् चकार; ऋत्विग्भिः सहितो वेधा वेदवाक्यं समादृत्य।

Verse 9

प्रवर्ग्ये जायमाने च तत्राश्चर्यमभून्महत् । जाल्मरूपधरः कश्चिद्दिग्वासा विकृताननः

प्रवर्ग्ये जायमाने तत्र महदाश्चर्यमभवत्; कश्चिज्जाल्मरूपधरः दिग्वासा विकृताननः प्रादुरभूत्।

Verse 10

कपालपाणिरायातो भोजनं दीयतामिति । निषेध्यमानोऽपि च तैः प्रविष्टो याज्ञिकं सदः । स कृत्वाऽटनमन्याय्यं तर्ज्यमानोऽपि तापसैः

कपालपाणिरायातो भोजनं दीयतामिति; तैर्निषेध्यमानोऽपि याज्ञिकं सदः प्रविष्टः। स अन्याय्यमटनं कृत्वा तापसैस्तर्ज्यमानोऽपि न न्यवर्तत।

Verse 11

सदस्या ऊचुः । कस्मात्पापसमेतस्त्वं प्रविष्टो यज्ञमण्डपे । कपाली नग्नरूपो यो यज्ञकर्मविवर्जितः

सदस्या ऊचुः—कस्मात् पापसमेतस्त्वं प्रविष्टो यज्ञमण्डपे? कपाली नग्नरूपो यः, यज्ञकर्मविवर्जितः।

Verse 12

तस्माद्गच्छ द्रुतं मूढ यावद्ब्रह्मा न कुप्यति । तथाऽन्ये ब्राह्मणश्रेष्ठास्तथा देवाः सवासवाः

तस्माद् गच्छ द्रुतं मूढ, यावद् ब्रह्मा न कुप्यति; तथा अन्ये ब्राह्मणश्रेष्ठाः, तथा देवाः सवासवाः।

Verse 13

जाल्म उवाच । ब्रह्मयज्ञमिमं श्रुत्वा दूरादत्र समागतः । बुभुक्षितो द्विजश्रेष्ठास्तत्किमर्थं विगर्हथ

जाल्म उवाच—ब्रह्मयज्ञमिमं श्रुत्वा दूरादत्र समागतः; बुभुक्षितोऽस्मि द्विजश्रेष्ठाः, तत् किमर्थं विगर्हथ?

Verse 14

दीनांधैः कृपणैः सवैर्स्तर्पितैः क्रतुरुच्यते । अन्यथाऽसौ विनाशाय यदुक्तं ब्राह्मणैर्वचः

दीनान्धैः कृपणैः सर्वैः तर्पितैः क्रतुरुच्यते; अन्यथा स विनाशाय—यदुक्तं ब्राह्मणैर्वचः।

Verse 15

अन्नहीनो दहेद्राष्टं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । याज्ञिकं दक्षिणा हीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

अन्नहीनो दहेद् राष्ट्रं, मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः; याज्ञिकं दक्षिणाहीनं—नास्ति यज्ञसमो रिपुः।

Verse 16

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं भोक्तुकामस्तु समायातो व्रज द्रुतम् । एतस्यां सत्रशालायां भुञ्जते यत्र तापसाः । दीनान्धाः कृपणाश्चैव ततः क्षुत्क्षामकंठिताः

ब्राह्मणा ऊचुः—यदि त्वं भोक्तुकामः समायातोऽसि, तर्हि द्रुतं व्रज। अस्यां सत्रशालायां यत्र तापसाः भुञ्जते, तत्रैव दीनान्धाः कृपणाश्च, क्षुधा-क्षामकण्ठिताः, भुञ्जते।

Verse 17

अथवा धनकामस्त्वं वस्त्रकामोऽथ तापस । व्रज वित्तपतिर्यत्र दानशालां समाश्रितः

अथवा, हे तापस, यदि त्वं धनकामो वा वस्त्रकामोऽसि, तर्हि व्रज तत्र यत्र वित्तपतिः दानशालां समाश्रितः तिष्ठति।

Verse 18

अनिंद्योऽयं महामूर्ख यज्ञः पैतामहो यतः । अर्चितः सर्वतः पुण्यं तत्किं निन्दसि दुर्मते

अनिन्द्योऽयं महामूर्ख यज्ञः, यतः स पैतामहः। सर्वतः पुण्यरूपेण अर्चितोऽयं; तत् किं निन्दसि, हे दुर्मते?

Verse 19

सूत उवाच । एवमुक्तः कपालं स परिक्षिप्य धरातले । जगामादर्शनं सद्यो दीपवद्द्विजसत्तमाः

सूत उवाच—एवमुक्तः स कपालं धरातले परिक्षिप्य, सद्यः दीपवद् अदर्शनं जगाम, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 20

ऋत्विज ऊचुः । कथं यज्ञक्रिया कार्या कपाले सदसि स्थिते । परिक्षिपथ तस्मात्तु एवमूचुर्द्विजोत्तमाः

ऋत्विज ऊचुः—कथं यज्ञक्रिया कार्या, कपाले सदसि स्थिते? तस्मात् तत् परिक्षिपथ—इत्येवं द्विजोत्तमाः ऊचुः।

Verse 21

अथैको बहुधा प्रोक्तः सदस्यैश्च द्विजोत्तमैः । दण्डकाष्ठं समुद्यम्य प्रचिक्षेप बहिस्तथा

अथ द्विजोत्तमसदस्यैः पुनःपुनः प्रेरितः कश्चिदेकः पुरुषः काष्ठदण्डं समुद्यम्य बहिर्भागे प्रचिक्षेप।

Verse 22

अथान्यत्तत्र संजातं कपालं तादृशं पुनः । तस्मिन्नपि तथा क्षिप्ते भूयोऽन्यत्समपद्यत

अथ तत्रैव पुनस्तादृशमेव कपालमन्यत्संजातम्। तदपि तथा क्षिप्ते भूयोऽन्यत्समपद्यत।

Verse 23

एवं शतसहस्राणि ह्ययुतान्यर्बुदानि च । तत्र जातानि तैर्व्याप्तो यज्ञवाटः समंततः

एवं शतसहस्राण्ययुतान्यर्बुदानि च कपालानि तत्र जातानि; तैः समन्ततो यज्ञवाटो व्याप्तः।

Verse 24

हाहाकारस्ततौ जज्ञे समस्ते यज्ञमण्डपे । दृष्ट्वा कपालसंघांस्तान्यज्ञ कर्मप्रदूषकान्

तदा तान् यज्ञकर्मप्रदूषकान् कपालसंघान् दृष्ट्वा समस्ते यज्ञमण्डपे हाहाकारो जज्ञे।

Verse 25

अथ संचिंतयामास ध्यानं कृत्वा पितामहः । हरारिष्टं समाज्ञाय तत्सर्वं हृष्टरूपधृक्

अथ पितामहः ध्यानं कृत्वा संचिन्तयामास; हरारिष्टं समाज्ञाय तत्सर्वं हृष्टरूपधृक् अभवत्।

Verse 26

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम् । महेश्वरं समासाद्य यज्ञवाटसमाश्रितम्

ततः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा सादरं वचः प्राह। यज्ञवाटसमाश्रितं महेश्वरं समासाद्य॥

Verse 27

किमिदं युज्यते देव यज्ञेऽस्मिन्कर्मणः क्षतिः । तस्मात्संहर सर्वाणि कपालानि सुरेश्वर

देव, किमिदं युज्यते? अस्मिन् यज्ञे कर्मणः क्षतिः। तस्मात् सुरेश्वर, सर्वाणि कपालानि संहर॥

Verse 28

यज्ञकर्मविलोपोऽयं मा भूत्त्वयि समागते

त्वयि समागते यज्ञकर्मविलोपोऽयं मा भूयात्॥

Verse 29

ततः प्रोवाच संक्रुद्धो भगवाञ्छशिशेखरः । तन्ममेष्टतमं पात्रं भोजनाय सदा स्थितम्

ततः संक्रुद्धो भगवाञ्छशिशेखरः प्राह—तन्ममेष्टतमं पात्रं भोजनाय सदा स्थितम्॥

Verse 30

एते द्विजाधमाः कस्माद्विद्विषंतिपितामह । तथा न मां समुद्दिश्य जुहुवुर्जातवेदसि

पितामह, एते द्विजाधमाः कस्माद्विद्विषन्ति? जातवेदसि मामुद्दिश्य न जुहुवुः॥

Verse 31

यथान्यादेवता स्तद्वन्मन्त्रपूतं हविर्विधे । तस्माद्यदि विधे कार्या समाप्तिर्यज्ञकर्मणि

यथान्यदेवताभ्यः तथा, हे विधे, मन्त्रपूतं हविः सम्यगर्प्यताम्। तस्माद्यदि यज्ञकर्मणि विधिवत् समाप्तिः कार्या, तदा तदनुसारतः समापनं कर्तव्यम्॥

Verse 32

तत्कपालाश्रितं हव्यं कर्तव्यं सकलं त्विदम् । तथा च मां समु द्दिश्य विशषाज्जातवेदसि

तत्कपालाश्रितं हव्यं कर्तव्यं सकलं त्विदम्। तथा च मां समुद्धिश्य विशेषाज्जातवेदसि हुतं कुरु॥

Verse 33

होतव्यं हविरेवात्र समाप्तिं यास्यति क्रतुः । नान्यथा सत्यमेवोक्तं तवाग्रे चतुरानन

होतव्यं हविरेवात्र, तेन क्रतुः समाप्तिं यास्यति। नान्यथा—सत्यमेवोक्तं तवाग्रे, हे चतुरानन॥

Verse 34

पितामह उवाच । रूपाणि तव देवेश पृथग्भूतान्यनेकशः । संख्यया परिहीनानि ध्येयानि सकलानि च

पितामह उवाच—देवेश, तव रूपाणि नानाविधानि पृथग्भूतानि च। संख्यया परिहीनानि; तानि सर्वाणि समग्रतया ध्येयानि॥

Verse 35

एतन्महाव्रतं रूपमाख्यातं ते त्रिलोचन । नैवं च मखकर्म स्यात्तत्रैव च न युज्यते

हे त्रिलोचन, एतन्महाव्रतं रूपं त्वया मे कथितम्। किन्तु एवं मखकर्म न स्यात्; तत्र यज्ञविधौ न युज्यते॥

Verse 36

अद्यैतत्कर्म कर्तुं च श्रुतिबाह्यं कथंचन । तव वाक्यमपि त्र्यक्ष नान्यथा कर्तुमु त्सहे

अद्यैतत्कर्म कर्तुं कथञ्चन श्रुतिबाह्यं भवेत्; तथापि हे त्र्यक्ष, तव वाक्यादन्यथा कर्तुं नोत्सहे।

Verse 37

मृन्मयेषु कपालेषु हविः श्राप्यं सुरेश्वर । अद्यप्रभृति यज्ञेषु पुरोडाशात्मिकं द्विजैः । तवोद्देशेन देवेश होतव्यं शतरुद्रि यम्

मृन्मयेषु कपालेषु यद्धविः समर्प्यते तत् अद्यप्रभृति सुरेश्वर श्राप्यं (संस्कार्यं) भवतु। तस्माद् यज्ञेषु द्विजैस्तवोद्देशेन देवेश पुरोडाशात्मिकं हविर्होतव्यं, तथा शतरुद्रीयं च।

Verse 38

विशेषात्सर्वयज्ञेषु जप्यं चैव विशेषतः । कपालानां तु द्वारेण त्वया रूपं निजं कृतम्

विशेषात् सर्वयज्ञेषु एतज्जप्यं विशेषतः; कपालानां तु द्वारेण त्वया निजं रूपं प्रकटितम्।

Verse 39

प्रकटं च सुरश्रेष्ठ कपाले श्वरसंज्ञितः । तस्मात्त्वं भविता रुद्र क्षेत्रेऽस्मिन्द्वादशोऽपरः

प्रकटं च सुरश्रेष्ठ कपालेश्वरसंज्ञितः; तस्मात् त्वं भविता रुद्र क्षेत्रेऽस्मिन् द्वादशोऽपरः।

Verse 40

अत्र यज्ञं समारभ्य यस्त्वां प्राक्पूजयिष्यति । अविघ्नेन मख स्तस्य समाप्तिं प्रव्रजिष्यति

अत्र यज्ञं समारभ्य यस्त्वां प्राक्पूजयिष्यति, अविघ्नेन तस्य मखः समाप्तिं प्रव्रजिष्यति।

Verse 41

एवमुक्ते ततस्तेन कपालानि द्विजोत्तमाः । तानि सर्वाणि नष्टानि संख्यया रहितानि च

एवमुक्ते ततस्तेन, हे द्विजोत्तमाः, तानि कपालानि सर्वाणि सहसा नष्टानि; संख्यया रहितानि चाभवन्।

Verse 42

ततो हृष्टश्चतुर्वक्त्रः स्थापयामास तत्क्षणात् । लिगं माहेश्वरं तत्र कपालेश्वरसंज्ञितम्

ततो हृष्टश्चतुर्वक्त्रः तत्क्षणादेव तत्र माहेश्वरं लिङ्गं स्थापयामास, यत् ‘कपालेश्वर’ इति संज्ञितम्।

Verse 43

अब्रवीच्च ततो वाक्यं यश्चैतत्पूजयिष्यति । मम कुण्डत्रये स्नात्वा स यास्यति परां गतिम्

ततो वाक्यमिदं प्रोवाच—यश्चैतत् पूजयिष्यति, मम कुण्डत्रये स्नात्वा स परां गतिं यास्यति।

Verse 44

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां कार्तिके जागरं तु यः । करिष्यति पुनश्चास्य लिंगस्य सुसमाहितः । आजन्मप्रभवात्पापात्स विमुक्तिमवाप्स्यति

यः कार्तिके शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां सुसमाहितो जागरं करिष्यति, पुनश्चास्य लिङ्गस्यैवमाचरन्, स आजन्मप्रभवात् पापात् विमुक्तिमवाप्स्यति।

Verse 45

एवमुक्तेऽथ विधिना प्रहृष्टस्त्रिपुरांतकः । यज्ञमण्डपमासाद्य प्रस्थितो वेदिसंनिधौ

एवमुक्तेऽथ विधिना प्रहृष्टस्त्रिपुरान्तकः; यज्ञमण्डपमासाद्य वेदिसंनिधौ प्रस्थितः।

Verse 46

ब्राह्मणैश्च ततः कर्म प्रारब्धं यज्ञसम्भवम् । विस्मयोत्फुल्लनयनैर्नमस्कृत्य महेश्वरम्

ततः ब्राह्मणैः यज्ञसम्भवं कर्म प्रारब्धम्; विस्मयोत्फुल्लनयनैः महेश्वरं नमस्कृत्य प्रणताः।

Verse 47

सूत उवाच । एवं च यज तस्तस्य चतुर्वक्त्रस्य तत्र च । ऋषीणां कोटिरायाता दक्षिणापथवासिनाम्

सूत उवाच—एवं तत्र चतुर्वक्त्रः यजमानः सन्, दक्षिणापथवासिनां ऋषीणां कोटिः तत्र समायाता।

Verse 49

कीदृक्क्षेत्रं च तत्पुण्यं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । कीदृशास्ते च विप्रेन्द्रा ऋत्विजस्तत्र ये स्थिताः

कीदृक् क्षेत्रं तत् पुण्यं हाटकेश्वरसंज्ञितम्? कीदृशाः ते विप्रेन्द्राः ऋत्विजः तत्र स्थिताः?

Verse 50

अथ ते सुपरिश्रांता मध्यंदिनगते रवौ । रविवारेण संप्राप्ते नक्षत्रे चाश्विसंस्थिते

अथ ते मध्यंदिनगते रवौ सुपरिश्रान्ताः; रविवारे संप्राप्ते, नक्षत्रे चाश्विनीसंस्थिते।

Verse 51

वैवस्वत्यां तिथौ चैव प्राप्ता घर्मपीडिताः । कंचिज्जलाशयं प्राप्य प्रविष्टाः सलिलं शुभम्

वैवस्वत्यां तिथौ चापि घर्मपीडिताः प्राप्ताः; कञ्चिज्जलाशयं प्राप्य शुभं सलिलं प्रविष्टाः।

Verse 52

शंकुकर्णा महाकर्णा वकनासास्तथापरे । महोदरा बृहद्दन्ता दीर्घोष्ठाः स्थूलमस्तकाः

केचिद् शङ्कुकर्णाः, केचिन्महाकर्णाः; केचिद्वक्रनासाः। महोदराः, बृहद्दन्ताः, दीर्घोष्ठाः, स्थूलमस्तकाः च बभूवुः।

Verse 53

चिपिटाक्षास्तथा चान्ये दीर्घग्रीवास्तथा परे । कृष्णांगाः स्फुटितैः पादैर्नखैर्दीर्घैः समुत्थितैः

केचिच्चिपिटाक्षाः, केचिद्दीर्घग्रीवाः। कृष्णाङ्गाः, स्फुटितपादाः, दीर्घैः समुत्थितैर्नखैः शोभिताः बभूवुः।

Verse 54

ततो यावद्विनिष्क्रांताः प्रपश्यन्ति परस्परम् । तावद्वैरूपस्यनिर्मुक्ताः संजाताः कामसन्निभाः

ततः निर्गत्य परस्परं यावत् प्रपश्यन्ति, तावदेव वैरूप्याद् विमुक्ताः सञ्जाताः कामसन्निभाः।

Verse 55

ततो विस्मयमापन्ना मिथः प्रोचुः प्रहर्षिताः । रूपव्यत्ययमालोक्य ज्ञात्वा तीर्थं तदुत्तमम् । अत्र स्नानादिदं रूपमस्माभिः प्राप्तमुत्तमम्

ततो विस्मयमापन्नाः प्रहृष्टा मिथः प्रोचुः। रूपव्यत्ययमालोक्य तीर्थं तदुत्तमं ज्ञात्वा— ‘अत्र स्नानादस्माभिरिदं रूपमुत्तमं प्राप्तम्’ इति।

Verse 56

यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं रूपतीर्थं भविष्यति । त्रैलोक्ये सकले ख्यातं सर्वपातकनाशनम्

यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं ‘रूपतीर्थम्’ इति भविष्यति; त्रैलोक्ये सकले ख्यातं सर्वपातकनाशनम्।

Verse 57

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति श्रद्धया परया युताः । सुरूपास्ते भविष्यंति सदा जन्मनि जन्मनि

येऽत्र श्रद्धया परया युताः स्नानं करिष्यन्ति, ते सर्वदा जन्मनि जन्मनि सुरूपा भविष्यन्ति।

Verse 58

पितॄंश्च तर्पयिष्यन्ति य त्र श्रद्धासमन्विताः । जलेनापि गयाश्राद्धात्ते लप्स्यन्ते धिकं फलम्

येऽत्र श्रद्धासमन्विताः पितॄंश्च तर्पयिष्यन्ति, ते जलेनापि गयाश्राद्धात् अधिकं फलं लप्स्यन्ते।

Verse 59

येऽत्र रत्नप्रदानं च प्रकरिष्यन्ति मानवाः । भविष्यंति न संदेहो राजानस्ते भवेभवे

येऽत्र मानवाः रत्नप्रदानं प्रकरिष्यन्ति, ते न संशयः भवेभवे राजानः भविष्यन्ति।

Verse 60

स्थास्यामो वयमत्रैव सांप्रतं कृतनिश्चयाः । न यास्यामो वयं तीर्थं यद्यपि स्यात्सुशोभनम्

वयं सांप्रतं कृतनिश्चयाः अत्रैव स्थास्यामः; यद्यपि तीर्थं सुशोभनं स्यात्, तथापि वयं अन्यतीर्थं न यास्यामः।

Verse 61

एवमुक्त्वाऽथ व्यभजंस्तत्सर्वं मुनयश्च ते । यज्ञोपवीतमात्राणि स्वानि तीर्थानि चक्रिरे

एवमुक्त्वा ते मुनयः तत्सर्वं व्यभजन्; यज्ञोपवीतमात्राणि स्वानि साधनानि कृत्वा स्वानि तीर्थानि चक्रिरे।

Verse 62

सूत उवाच । अद्यापि च द्विजश्रेष्ठास्तत्र तीर्थे जगद्गुरुः । प्रथमं स्पृशते तोयं नित्यं स्याद्दयितं शुभम्

सूत उवाच—अद्यापि, हे द्विजश्रेष्ठाः, तस्मिन् तीर्थे जगद्गुरुः प्रथमं तोयं स्पृशति; तत् नित्यं प्रियं शुभं च भवति।

Verse 63

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र श्रद्धया । कुरुते स परं श्रेयः प्राप्नुयात्सिद्धिलक्षणम्

यः मर्त्यः निष्कामः सन् श्रद्धया तत्र स्नानं करोति, स परं श्रेयः प्राप्नोति सिद्धिलक्षणं च लभते।

Verse 64

एवं ते मुनयः सर्वे विभज्य तन्महत्सरः । सायंतनं च तत्रैव कृत्वा कर्म सुविस्तरम्

एवं ते सर्वे मुनयः तन्महत्सरः विभज्य, तत्रैव सायंतनं कर्म सुविस्तरं कृत्वा समापयामासुः।

Verse 65

ततो निशामुखे प्राप्ता यत्र देवः पितामहः । दीक्षितस्त्वथ मौनी च यज्ञमण्डपसंश्रितः

ततः निशामुखे प्राप्ते ते यत्र देवः पितामहः दीक्षितः मौनी च यज्ञमण्डपसंश्रितः आसीत्, तत्र जग्मुः।

Verse 66

तं प्रणम्य ततः सर्वे गता यत्रर्त्विजः स्थिताः । उपविष्टाः परिश्रान्ता दिवा यज्ञियकर्मणा

तं प्रणम्य ततः सर्वे यत्र ऋत्विजः स्थिताः तत्र गताः; ते दिवा यज्ञियकर्मणा परिश्रान्ताः उपविष्टाः आसन्।

Verse 67

इन्द्रादिकैः सुरैर्भक्त्या मृद्यमानाङ्घ्रयः स्थिताः । अभिवाद्याथ तान्सर्वानुपविष्टास्ततो ग्रतः

इन्द्रादयः सुराः सर्वे भक्त्या तत्र स्थिताः, पादसेवां कुर्वन्तो मृद्यमानाङ्घ्रयः। तान् सर्वान् अभिवाद्य पश्चात् सादरं तत्रोपविविशुः॥

Verse 68

चक्रुश्चाथ कथाश्चित्रा यज्ञकर्मसमुद्भवाः । सोमपानस्य संबन्धो व्यत्ययं च समुद्भवम्

अनन्तरं ते विचित्राः कथाः चक्रुः, यज्ञकर्मसमुद्भवाः। सोमपानस्य संबन्धं तथा तद्व्यत्ययसमुद्भवं च विविच्य वादयामासुः॥

Verse 69

उद्गातुः प्रभवं चैव तथाध्वर्योः परस्परम् । प्रोचुस्ते तत्त्वमाश्रित्य तथान्ये दूषयन्ति तत्

उद्गातुः प्रभवं तत्त्वं तथाध्वर्योः परस्परसम्बन्धं च ते प्रोचुः। तत्त्वमाश्रित्य यथामति वदन्ति, केचन तु तदेव दूषयन्ति॥

Verse 70

अन्ये मीमांसकास्तत्र कोपसंरक्तलोचनाः । हन्युस्तेषां मतं वादमाश्रिता वाग्विचक्षणाः

तत्रान्ये मीमांसकाः कोपसंरक्तलोचनाः, वाग्विचक्षणाः, वादमाश्रित्य परमतं हन्तुं प्रववृते॥

Verse 71

परिशिष्टविदश्चान्ये मध्यस्था द्विजसत्तमाः । प्रोचुर्वादं परित्यज्य साभिप्रायं यथोदितम्

अन्ये परिशिष्टविदो मध्यस्थाः द्विजसत्तमाः, वादं परित्यज्य, यथोदितं साभिप्रायं अर्थं प्रोचुः॥

Verse 72

महावीरपुरोडाशचयनप्रमुखांस्तथा । विवादांश्चक्रिरे चान्ये स्वंस्वं पक्षं समाश्रिताः

अन्ये तु स्वस्वपक्षं समाश्रित्य महावीरपुरोडाशचयनादिप्रमुखेषु विषयेषु विवादान् अपि चक्रिरे।

Verse 73

एवं सा रजनी तेषामतिक्रान्ता द्विजन्मनाम्

एवं तेषां द्विजन्मनाम् एषा रजनी तैः विषयैः परितन्मयैः सती अतिक्रान्ता।

Verse 182

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रूपतीर्थोत्पत्तिपूर्वकप्रथमयज्ञदिवसवृत्तान्तवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रूपतीर्थोत्पत्तिपूर्वकप्रथमयज्ञदिवसवृत्तान्तवर्णनं नाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 488

श्रुत्वा पैतामहं यज्ञं कौतुकेन समन्विताः । कीदृशो भविता यज्ञो दीक्षितो यत्र पद्मजः

पैतामहं यज्ञं श्रुत्वा कौतुकेन समन्विताः— ‘कीदृशो भविता यज्ञो यत्र पद्मजो ब्रह्मा दीक्षितः कर्ता’ इति।