Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

सूत उवाच—तत्रापि अन्यदस्ति शुभं पुष्करत्रितयं, हाटकेश्वरजक्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्।

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

द्विजोत्तमाः! यस्मिन् दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा पातकं नाशमायाति, भास्करेण तमो यथा।

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानाच्च निःसंशयं पुनन्ति; पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ऋषय ऊचुः—पुष्करं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतं श्रूयते; ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्।

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

उत्तरे चन्द्रभागानद्याः यावत्सरस्वती; दक्षिणे करतोयानद्याः—एषा सीमा पुष्करत्रये।

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि ॥

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः ॥

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम् ॥

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः ॥

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्तदग्रतः ॥

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

ब्रह्मोवाच—वत्स, चिराद् अद्य त्वं कस्माद् दृष्टः? अधुना कुतः प्राप्तोऽसि? क्व भ्रमन् आसीः? वत्स, अत्र कारणं सम्यक् समाचक्ष्व, ब्रूहि।

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

नारद उवाच—विभो, मर्त्यलोकाद् अहं सांप्रतम् आगतः, त्वरान्वितश्च। तव पादयोः प्रपूजार्थं सत्येन वदामि, आत्मानं च ते समर्पये।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

ब्रह्मोवाच—मर्त्यलोकसमुद्भवां किंवदन्तीं मम समाचक्ष्व। तत्र पार्थिवाः कीदृशाः? द्विजसत्तमाः कीदृशाः? तथा व्यवहाराः आचाराश्च सांप्रतम् कथं वर्तन्ते?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

नारद उवाच—सुरसत्तम, सांप्रतम् मर्त्यलोके कलिः जातः।

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा लोभपरायणाः सन्ति; अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः सन्तो लोकान् पीडयन्ति।

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

शौर्यभावं परित्यज्य परदारान् विमृद्नन्तः; ते न विप्रान् पूजयन्ति, न देवान्, न गुरूनपि।

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

वेदविक्रयकारिणो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः; पापप्रतिग्रहासक्ताः, सन्ध्याहीनाः, सुनिर्घृणाः।

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत् पशुपालकाः; वैश्याः सर्वे धरणीतले समुच्छेदं प्रयान्ति।

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

शूद्राः नित्यं धर्मकामाः, शूद्राश्चैव तपस्विनः; लोकयात्राक्रियाः सर्वे व्यपत्रपाः प्रहसन्ति।

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

यस्य गृहे वित्तं, तरुण्यश्च स्त्रियश्च सन्ति; तेन तेन समं सख्यं नरा भुवि प्रकुर्वते।

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

विधवाव्रतपराणामपि सर्वेषां लिङ्गधारिणामपि तथा। हृदि महान् कामो नित्यमवस्थितः; व्रतचर्या तु बहिःस्थिता, नान्तः॥

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

कलेः काले तीर्थानि विप्लवं यान्ति, पापजनसमाश्रितानि च पीड्यन्ते। कलेर्भयात् सर्वाणि तीर्थानि दिशो दश प्रद्रवन्तीव दृश्यन्ते॥

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

अहं तत्र स्थितोऽस्मि, यतः कलिकाले, पितामह, तत्रैव नित्यं प्रतिष्ठितो भवामि॥

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

कलिकाले विशेषेण स्त्रियः स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः। भर्त्रा विवदमानाश्च कार्मणकर्मतत्पराः। स्वपतेः पतिव्रतधर्मकथां त्यक्त्वा वृथा व्रतानि कुर्वन्ति॥

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

स्वर्गे वा मस्तके चैव पातालेऽथ पादयोः। सांप्रतमपि मर्त्यलोके मया दृष्टमिदमनैकधा पुनः पुनः॥

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

श्वश्रू-वध्वोः, जनक-पुत्रयोः, बान्धवानां विशेषतः, तथा स्वामि-भृत्ययोश्च परस्परं वैरं कलहश्च दृश्यते।

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

चौराणां पार्थिवानां च, दम्पत्योश्च विशेषतः, कलहो वर्तते। स्वल्पोदका आपः, स्वल्पमेघा नभसि, स्वल्पसस्या च मेदिनी भवति।

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

वरदानेन ते कलिः सुतरां बलिष्ठः कृतः। यदा मर्त्येषु युद्धं भवति, तदा मम हृदि कण्डूतिरिव चञ्चलता जायते।

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

अहं मर्त्यलोके चिरं परिभ्रान्तः, तेन सह समागतः। पुनरेव तत्रैव यास्यामि, महती कण्डूतिः मयि स्थितेति।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

तस्य नारदस्य वचनं श्रुत्वा पितामहः, पुष्करस्य कृते चिन्तया व्याकुलितेन्द्रियः अभवत्।

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

मर्त्यलोके मम प्रसिद्धं तीर्थं पुष्करनामधेयं कलिकालपरिप्लुतं सन्नूनं विनाशं गमिष्यति।

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

तस्मादहं तदन्यत्र नेष्यामि यत्र कलिर्न विद्यते, येन तत्र निजं तीर्थं पुष्करं च प्रतिष्ठापयामि।

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

कलिकाले संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे तत्रैव विशेषतः सर्वाणि तीर्थानि प्रयान्तु।

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

गते कलौ ते सर्वे निजस्थानं निःसंशयं पुनः प्रयास्यन्ति।

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

एवं मनसा निश्चित्य ततः हस्तस्थं कमलं सादरं प्रोवाच; स्वयं ध्यात्वा पितामहः।

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे यत्र कलिर्न विद्यते । तेन निमित्तेनाहं तत्रैव स्वकीयं पुष्करतीर्थमावाहयामि प्रतिष्ठापयामि च ॥

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

ततः तेन प्रेषितं पद्मं भ्रान्त्वा महीतले । अन्ते पतितं समस्ते क्षेत्रे हाटकेश्वरसम्भवे ॥

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान् स्वाध्यायनिरतान् शुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपान्तैः समन्ततः ॥

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनाङ्गणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथाथर्वजपेन च ॥

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तार्किकाणां च महत्सु विवादेषु तथैव च ॥

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

यत्र समस्तवेदान्तानां व्याख्यानानि बहुधा कृतानि, तत्र नियमव्रतपरायणाः संस्थिता मुनयो दृश्यन्ते।

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

केचिदेकाहाराः, केचिन्निराहाराः, केचिदेकान्तरकृताशनाः; अन्ये त्रिरात्रोपोषिताः, कृच्छ्रचांद्रायणादिव्रतेषु रताः।

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

अन्ये महापाराकिणः, तथा मासोपवासिनः; केचिदश्मकुट्टाशिनः, अन्ये दन्तोलूखलिकास्तथा।

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

केचिच्छीर्णपर्णाशिनः, केचिद्फलाहारा महर्षयः; तादृशं क्षेत्रं विविधैर्गुणैः संयुक्तं दृष्ट्वा।

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

ततः तत्र महीतले यत्पतितं पुण्यं ज्ञात्वा, यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादेव पुनरुच्चलितम्।

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पङ्कजं शुभम् ॥

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जलं जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम् ॥

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये ॥

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

दृष्ट्वा समन्ततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदाङ्गपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः ॥

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्माद्यज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये ॥

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

अहं चैतत् शुभं पुष्करत्रितयं ज्येष्ठं मध्यं कनीयकं च, एतासु पुण्यासु श्वेतगर्तासु समानीष्ये।

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

कलिकाले समुपस्थिते, येनायं धर्माचारो न लोपं गच्छेत् इति मनसा स्वयं निश्चित्य, स धरातले उपविश्य चिन्तामग्नोऽभवत्।

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

स सुचिरं कालं ध्यात्वा, तत्र श्रेष्ठं पुष्करत्रितयं—ज्येष्ठमध्यकनीयकम्—समानीतवान्।

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

ततः स हृष्टात्मा अब्रवीत्—एतद्धि पुष्करत्रयं मया सम्यक् समानीतं कलिकालभयेन च।

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

येऽत्र परया श्रद्धया स्नानं करिष्यन्ति, ते मत्प्रसादतः परां सिद्धिमक्षयां प्राप्स्यन्ति।

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

ये च कार्तिक्यां सुसमाहिताः श्राद्धं करिष्यन्ति, गयाशीर्षे च तत्कृत्वा, तेषां पुण्यं परमं महत्तमं भवति।

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

तत्राद्यपुष्करात् ते शताधिकं पुण्यं लभिष्यन्ति; यतोऽहं कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे तत्र यज्ञं कृतवान्।

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

वैशाख्यां च अहं अत्र द्वितीयकेऽपि (पुष्करे) तद् कर्म करिष्यामि।

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा सदागतिं वायुमादिदेश—“ममादेशाद् द्रुतं पुरन्दरं समानय।”

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च मरुद्गणैः। गन्धर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा॥

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

“येन मे समस्ते यज्ञकर्मणि सहायत्वं स्यात्।” इति श्रुत्वा वायुः सकलं गत्वा शक्रनिवेशनम्, परमेष्ठिना यदुक्तं तत्सर्वं यथावत् कथयामास।

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

स तत्र सत्वरं प्रययौ सर्वैर्देवगणैः सह; ततः प्रणिपत्य स ब्रह्माणं प्रति वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

आदेशो दीयतां देव; अहं त्वया आहूतः। यदर्थं तत्करिष्यामि, तस्माच्छीघ्रं निवेदय।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

ब्रह्मोवाच—हे शक्र, मया अत्रानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम्; कलिकालभयाच्चैव तदहं स्थिरं करिष्ये।

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथाविधि समर्च्य; तदर्थं सर्वसंभारं शीघ्रमाहरस्व।

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

ब्राह्मणान् तदर्हान् वेदवेदाङ्गपारगान् आनयेत् इति श्रुत्वा शक्रो विनयेन “तथास्तु” इत्युक्त्वा त्वरितः संभारान् तथा कर्मयोग्यान् द्विजोत्तमान् आनिनाय।

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

ततः स प्रपितामहः विधिवत् यज्ञं चकार; यथोक्तविधिना सर्वं कृतं, संपूर्णदक्षिणं चाभवत्।

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारम्भार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादिप्रकारकथनं नामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।