Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

अथ तस्याः सपत्न्यो याः सर्वा दुःखसमन्विताः । दृष्ट्वा सौभाग्यवृद्धिं तां तस्या एव दिनेदिने

Transliteration

atha tasyāḥ sapatnyo yāḥ sarvā duḥkhasamanvitāḥ | dṛṣṭvā saubhāgyavṛddhiṃ tāṃ tasyā eva dinedine

Translation

अथ तस्याः सर्वाः सपत्न्यः दुःखसमन्विताः । तस्याः सौभाग्यवृद्धिं दिनेदिने दृष्ट्वा…

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Adhikarana (Discourse/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: आरम्भ/अनन्तरार्थक-अव्यय — ‘then/now’

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular

• सपत्न्यः: co-wives
• सपत्न्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सपत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural

• याः: who
• याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — relative pronoun, nominative plural

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — adjective agreeing with सपत्न्यः/याः

• दुःखसमन्विताः: filled with sorrow
• दुःखसमन्विताः: Visheshana (Predicate qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुःख + समन्वित (प्रातिपदिक; समास/तत्पुरुष)
• Form: पुं/स्त्री? (यह स्त्रीलिङ्ग-प्रथमा-बहुवचन रूप ‘समन्विताः’ सामान्यतः पुंलिङ्ग; स्त्रीलिङ्गे अपेक्षितं ‘समन्विताः’ छन्दसि/प्रयोगे), प्रथमा, बहुवचन — nominative plural predicate adjective ‘endowed with sorrow’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to implied action)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय — ‘having seen’

• सौभाग्यवृद्धिम्: increase of good fortune
• सौभाग्यवृद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य + वृद्धि (प्रातिपदिक; समास/तत्पुरुष)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular (referring to the वृद्धि)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular

• एव: indeed / only
• एव: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय — ‘only/indeed’

• दिने-दिने: day by day
• दिने-दिने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: पुनरुक्त-प्रयोगे अव्ययीभाववत् कालवाचक — ‘day by day’ (locative sense)

Speaker

Sūta (deduced: Purāṇic narration within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Visual Art Cues

Scene: Co-wives, sorrowful and tense, watch the favored wife’s fortune grow day by day; their faces show grief, envy, and contemplation, foreshadowing a response.

Characters & Entities

• Gaurī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual merit becomes observable over time; steady worship yields steadily increasing auspicious results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Contextually tied to a sacred water-reservoir (jalāśaya) in Nāgara-khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya where Gaurī is worshiped.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription here; it sets up the narrative response to the daily increase produced by the ongoing pūjā.