Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

सूत उवाच—गाधेः पत्नी च चरुप्राशनात् मन्त्रबलात् तस्मिन्नेव शुभे वासरे गर्भं दधे।

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

सा च गर्भसमुपेता सती यदा जाता, हे द्विजोत्तमाः, तदा सा साध्वी तीर्थयात्रापरा बभूव व्रतपरायणा च।

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

यत्र यत्र वेदध्वनिरभवत् तत्र तत्र सा हर्षसमन्विता जगाम; पुलकाञ्चितसर्वाङ्गी नित्यं शुश्राव च—राज्योचितान् सर्वान् अलङ्कारान् सुखानि च त्यक्त्वा।

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

अथ सा द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि सम्प्राप्ते सुप्रभं पुत्रं सुषुवे, ब्राह्म्या लक्ष्म्या शुभया च समावृतम्।

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

एवं स विश्वामित्रो नाम्ना त्रैलोक्ये सचराचरे ख्यातिमगात्; स महाभागो नृणां मध्ये नित्यमेवाधिकं ववृधे।

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

शुक्लपक्षं यथा प्राप्य तारापतिरिवाम्बरे, तथा सऽपि यौवनोपेतः संजातो, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

राज्ययोग्यः सन् स तदा गाधिना राज्ये नियोजितः। तथापि स स्वयं पितृपैतामहं महद्राज्यं नाभिलषत्॥

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

वेदाध्ययनसम्पन्नः स नित्यं पठति स्म हि। ब्राह्मणोचितमार्गेण दिवानिशं स गच्छति॥

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

अथ सुतं राज्ये संस्थाप्य स वनगोचरः अभवत्। सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः॥

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः। द्विजैः सर्वैः सह चचार स्नानजाप्यपरायणः॥

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

कस्यचित्तु काले पापवृद्धिं समुपागतः। प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्॥

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

स तत्र वने वराहान् शम्बरान् गजान् तरक्षांश्च रुरून् खड्गान् अरण्यान् महिषांश्च जघान।

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

हे द्विजोत्तमाः, मृगयासक्तचित्तः स महावने भ्रमन् सिंहान् व्याघ्रान् महासर्पान् शरभांश्च अपश्यत्।

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे दिवाकरे, क्षुत्पिपासापरिश्रान्तो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः श्रान्तोऽभवत्।

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

स वसिष्ठस्य महात्मनः पुण्यमाश्रमम् आससाद; वसिष्ठोऽपि विश्वामित्रं नृपोत्तमं समालोक्य।

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

निजाश्रमे संप्राप्तं तं सानन्दं सम्मुखो ययौ; भूभुजे तस्मै तदार्घ्यं मधुपर्कं च ददौ।

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

ततः स वाक्यमब्रवीत्—स्वागतं ते महीपते। वद कृत्यं करोम्येव, गृहायातस्य यच्च ते॥

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

विश्वामित्र उवाच—मृगयायां परिश्रान्तः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः। पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर॥

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः। अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन् येन गच्छामि मन्दिरम्॥

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

वसिष्ठ उवाच—मध्याह्नसमयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः। तत्कृत्वा भोजनं राजन् अपराह्णे व्यवस्थिते। गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे॥

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

राजोवाच—चतुरङ्गेण सैन्येन मृगयामहमागतः॥

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

तवाश्रमद्वारदेशे मम सैन्यं सुव्यवस्थितम्। भृत्येषु बुभुक्षितेषु कः स्वामी एक एवाशनं कुर्यात्॥

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

एवं कर्ता घोरं नरकं याति, गुणैश्च शीघ्रं परित्यज्यते। तस्मात् हे मुने, क्षिप्रमाज्ञापय—मां स्वगृहं नयन्तु॥

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

वसिष्ठ उवाच—यदि ते सेवकाः द्वारदेशे बुभुक्षिताः स्थिताः, तर्हि सर्वानिह क्षिप्रम् आनय; अहं तान् परां तृप्तिं नेष्यामि॥

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

मम नन्दिनीनाम सुशोभना कामधेनुरस्ति। सा तपोबलात् सर्वं वाञ्छितं ददाति, हे पार्थिवोत्तम॥

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

सा ते सर्वं सैन्यं तृप्तिं नेष्यति, हे पार्थिवसत्तम। तस्मात् क्षिप्रमानीयताम्—पश्य मे धेनुजं फलम्॥

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

तच्छ्रुत्वा महीपतिः सर्वं सैन्यं समानीय, स्नात्वा कृतजप्यश्च, पितृदेवताः सन्तर्प्य यथाविधि प्रववृते।

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

ब्राह्मणान् वाचयित्वा सिंहासनसमाश्रितः; एतस्मिन्नन्तरे नन्दिनी धेनुः समाहूता।

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

वसिष्ठेन समाहूता सा विश्वामित्रपुरःस्थिता; ततः वसिष्ठं मुनिसत्तमं प्रति वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

आदेशो दीयतां मह्यं; किं करोमि—प्रशाधि माम्।

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

वसिष्ठ उवाच—पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम; विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्।

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथग्विधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम् ॥

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा ॥

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम् ॥

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह ॥

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्मयाविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः ॥

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

अहो चित्रम् अहो चित्रं! यया अकस्माद् वरूथिनी। क्षुत्पिपासासमाकुला अस्माकं सा तृप्तिं नीताऽभवत्॥

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

तस्मात् एषा धेनुरुत्तमा स्वगृहं संनीयताम्। किं करिष्यति अयं विप्रो निर्भृत्यो वनसंस्थितः॥

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

ततो वसिष्ठम् आहूय स वाक्यम् एतद् अब्रवीत्। नन्दिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया॥

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

त्वम् एको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः। अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम। वरान् ग्रामांश्च हस्त्यश्वान् अन्यांश्चापि यथेप्सितान्॥

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

वसिष्ठ उवाच। होमधेनुरियं राजन् अस्माकं कामदोहिनी। अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्॥

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

किं पुनरियं नन्दिनी सर्वकामप्रदायिनी। अपरं शृणु राजेन्द्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्॥

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम्। गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः॥

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः। तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते॥

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन। न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्॥

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

विश्वामित्र उवाच। यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज। तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः॥

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

रत्नस्वरूपा हि सा धेनुः; मम नन्दिनी स्थिता। यदि साम्ना न दास्यसि, दण्डेनापि ताम् अहं ग्रहीष्यामि॥

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

इत्युक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः। भृत्यान् आदिदेश ततो—‘नन्दिनीं प्रगृह्यताम्’॥

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

अथ भृत्यवर्गेण नीयमाना च नन्दिनी। प्रहारैर्हन्यमाना पाषाणैर्लकुटैरपि॥

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता। कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्॥

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वया हं चास्य भूपतेः। येन मां कालयन्त्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा॥

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

वसिष्ठ उवाच—हे धेनो, प्राणत्यागेऽपि स्थितेऽहं त्वां न त्यजामि। अतः हे धेनो, मत्प्रभाववर्धितेन स्वतेजसा स्वात्मानं रक्षस्व।

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना। कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान् दारुणान् तथा॥

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः। शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः॥

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्य भूपतेः। ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः॥

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः। युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः॥

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

अथ तस्य सैन्यं गजाश्च वाजिनश्च, तस्यैव पश्यतः, धेनुसंभवैः पुरुषैः सर्वे निहताः।

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम्; तं महीपतिं म्लेच्छैर्वेष्टितं युध्यमानं दृष्ट्वा।

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत्— “रक्ष नन्दिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्।”

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो, यत्प्रसादादिदं जगत्; सन्मार्गे वर्तते सर्वं, न चामार्गे प्रवर्तते।

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

ततस्तु नन्दिनीं यावन्निषेधयितुमागताम्, विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे।

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

वसिष्ठोऽपि तदा तां वध्यमानां समालोक्य भूपतेस्तस्य बाहुं खड्गं च संस्तम्भयामास।

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमं प्रोवाच।

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैर्म्लेच्छैः; कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भदोषविवर्जितम्।

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम्; तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं, न युद्धेन प्रयोजनम्।

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च, न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः।

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

सूत उवाच—एवं विश्वामित्रेण भूभुजा संबोधितो वसिष्ठः तस्य भुजं पुनरकार्षीत्, स्तम्भदोषविवर्जितं निरामयम्।

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

शुभं करं विधाय स प्रहसन् अब्रवीत्—गच्छ राजन्, मया वै स्तम्भदोषात् विमुक्तोऽसि।

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

मा कार्षीः ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि—इति। तेनानुज्ञातः स विश्वामित्रो महीपतिः प्रस्थितः।

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

तत्र स बाष्पपर्याकुलेक्षणः प्रलापमकरोत्—धिग्बलं क्षत्रियाणां च, धिग्वीर्यं, धिक्प्रजीवितम्।

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं, ब्राह्म्यं तेजश्च केवलं परम्।

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

एतत्कर्म मया कर्तव्यं यथा मे ब्रह्मजं बलं प्रादुर्भवेत्। निजं राज्यं परित्यज्य महत्तपश्चरिष्यामि। एवं निश्चयं कृत्वा राज्ये सुतं विश्वसहं नाम ख्यातं संस्थाप्य स तपोवनं जगाम॥

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनम्’ नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥