Adhyaya 154

Verse 1

सूत उवाच । या नारी तत्र सत्कुण्डे स्नात्वा तां पार्वतीं पुनः । दृष्ट्वा स्नाति ततस्तीर्थे तस्मिन्रूपमये शुभे

सूत उवाच—या नारी तत्र सत्कुण्डे स्नात्वा तां पार्वतीं पुनः। दृष्ट्वा स्नाति ततस्तीर्थे तस्मिन् रूपमये शुभे॥

Verse 2

पुनश्च पार्वतीं पश्येच्छ्रद्धया परया युता । सद्यः सा मुच्यते कृत्स्नैराजन्ममरणांतिकैः

पुनश्च पार्वतीं पश्येच्छ्रद्धया परया युता। सद्यः सा मुच्यते कृत्स्नैराजन्ममरणान्तिकैः॥

Verse 3

तत्रैवास्ति जयानाम पार्वत्याः किंकरी द्विजाः । तया तत्र कृतं कुण्डं गौरीकुण्डसमीपतः

तत्रैवास्ति जया नाम पार्वत्याः किंकरी द्विजाः। तया तत्र कृतं कुण्डं गौरीकुण्डसमीपतः॥

Verse 4

या तत्र कुरुते स्नानं तृतीयादिवसेऽबला । सुतसौभाग्यसंपन्ना सा भवेत्पतिवल्लभा

या तत्र कुरुते स्नानं तृतीयादिवसेऽबला। सुतसौभाग्यसंपन्ना सा भवेत्पतिवल्लभा॥

Verse 5

तथान्यदपि तत्रास्ति विजयाकुण्डमुत्तमम् । तत्र स्नाताऽपि वंध्या स्त्री जायते पुत्रसंयुता

तथैव तत्रापरमपि विजयाकुण्डमुत्तमं विद्यते। तत्र स्नातापि वन्ध्या स्त्री पुत्रसंयुता भवति॥

Verse 6

न च पश्यति पुत्राणां कदाचिद्व्यसनं द्विजाः । न वियोगं न दुःखं च स्वप्नांते च कदाचन

न च पश्यति पुत्राणां कदाचिद्व्यसनं द्विजाः। न वियोगं न दुःखं च स्वप्नान्तेऽपि कदाचन॥

Verse 7

काकवंध्याऽपि या नारी तत्र स्नानं समाचरेत् । सा पुत्रान्विविधांल्लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते

काकवन्ध्यापि या नारी तत्र स्नानं समाचरेत्। सा पुत्रान्विविधान् लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते॥

Verse 8

ऋषय ऊचुः । एतेषां सूत तीर्थानां तीर्थमस्ति सुसिद्धिदम् । क्वचित्किंञ्चिद्भवेत्सिद्धिर्यत्र स्नानाच्छरीरजा

ऋषय ऊचुः। एतेषां सूत तीर्थानां तीर्थमस्ति सुसिद्धिदम्। क्वचित्किञ्चिद्भवेत्सिद्धिर्यत्र स्नानाच्छरीरजा॥

Verse 9

सूत उवाच । सप्तविंशतिलिंगानि यानि संति द्विजोत्तमाः । तेषां मध्येऽभवत्सिद्धिरेकस्मिन्निखिला द्विजाः

सूत उवाच। सप्तविंशतिलिङ्गानि यानि सन्ति द्विजोत्तमाः। तेषां मध्येऽभवत्सिद्धिरेकेनैव निखिला द्विजाः॥

Verse 10

एकस्य सत्त्वयुक्तस्य वीरव्रतयुतस्य च । आश्विनस्य चतुर्दश्यां कृष्णायां द्विजसत्तमाः

एकस्य लिङ्गस्य सत्त्वसमन्वितेन वीरव्रतधारिणा च—आश्विनकृष्णचतुर्दश्यां, हे द्विजसत्तमाः—

Verse 11

अर्धरात्रे विधानेन तेषां पूजां करोति यः । प्रागुक्तं जपनं भक्त्या स क्रमात्साधकोत्तमः

अर्धरात्रे विधिवत् तेषां पूजां यः करोति, प्रागुक्तं जपनं भक्त्या चाचरति—स क्रमात् साधकोत्तमो भवति।

Verse 12

अंगन्यासं विधायोच्चैः क्षुरिकासूक्तमुच्चरत् । तेषामग्रे पुनः सम्यक्पूजयित्वा च शंकरम्

अङ्गन्यासं विधायोच्चैः क्षुरिकासूक्तं जपन्, तेषामग्रे पुनः सम्यक् शंकरं पूजयित्वा च—

Verse 13

पृथगेकैकशो भक्त्या पूजयेद्दिक्पतींश्च वै

पृथक् एकैकशो भक्त्या दिक्पतींश्चापि पूजयेत्।

Verse 14

अथाऽगत्य गणेशो वै विकरालो भयानकः । लंबोदरो वै नग्नश्च कृष्णदन्तसमुद्भवः

अथ तत्र गणेशोऽपि समागत्य विकरालो भयानकः; लंबोदरः नग्नश्च कृष्णदन्तसमुद्भवः।

Verse 15

खड्गहस्तोऽब्रवीद्युद्धं प्रकुरुष्व मया समम् । मुक्त्वैतत्कपटं भूमौ यदि वीरोऽसि सात्त्विकः

खड्गहस्तः स उवाच— “मया समं युद्धं कुरु। यदि त्वं सात्त्विको वीरोऽसि, तर्हि भूमौ एतत्कपटं त्यज।”

Verse 16

ततस्तत्कर्षणाच्चापि यस्तेनाशु प्रताड्यते । स तेनैव शरीरेण नीयते तेन तत्पदम्

ततः तस्य कर्षणात् अपि यः केनचिदाशु प्रताड्यते, स तेनैव शरीरेण तेन तत्पदं नीयते।

Verse 17

यत्र स्थाने जरामृत्युर्न शोकश्च कदाचन । तथा चित्रेश्वरीपीठे सिद्धिरेकस्य कीर्तिता

यत्र स्थाने जरा मृत्युर्न शोकश्च कदाचन; तथा चित्रेश्वरीपीठे एकस्य सिद्धिः कीर्तिता।

Verse 19

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः पीठं तत्र पूजयेत् । आगमोक्तविधानेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः तत्र पीठं पूजयेत्, आगमोक्तविधानेन सम्यक् श्रद्धासमन्वितः।

Verse 20

सिद्धिमूल्ये न गृह्णातु कश्चिच्चेदस्ति सात्त्विकः । ततश्च याचते यश्च प्रगृह्णाति च सद्द्विजाः

सिद्धिमूल्ये न गृह्णातु कश्चित्, यदि सात्त्विकः; ततश्च याचते यश्च प्रगृह्णाति च सद्द्विजाः।

Verse 21

स तमादाय निर्याति यत्र देवो महेश्वरः । हाटकेश्वरजं लिंगं चित्रशर्मप्रतिष्ठितम्

स तं समादाय तत्र निर्याति यत्र देवो महेश्वरः; यत्र हाटकेश्वराख्यं लिङ्गं चित्रशर्मणा प्रतिष्ठापितं विराजते।

Verse 22

तस्य स्थानस्य मध्यस्थो यस्तं पूजयते नरः । शिवरात्रौ निशीथे च पुष्पलक्षणभक्तितः । सुसिद्धिमाप्नुयात्तूर्णं स शरीरेण तत्क्षणात्

तस्य स्थानस्य मध्यस्थो यो नरः शिवरात्रौ निशीथे पुष्पलक्षणभक्त्या तं पूजयति, स शरीरेणैव तत्क्षणात् तूर्णं सुसिद्धिमाप्नुयात्।

Verse 23

सिद्धिस्थानानि सर्वाणि तस्मिन्क्षेत्रे स्थितानि वै । वीरव्रतप्रयुक्तानां मानवानां द्विजोत्तमाः

सिद्धिस्थानानि सर्वाणि तस्मिन्क्षेत्रे स्थितानि वै; वीरव्रतप्रयुक्तानां मानवानां, हे द्विजोत्तमाः।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । तामसो यस्त्वया प्रोक्तः सिद्धिमार्गो महामते । अनर्हो ब्राह्मणेन्द्राणां श्रोत्रियाणां विशेषतः

ऋषय ऊचुः—महामते, त्वया प्रोक्तः सिद्धिमार्गस्तामसो ब्राह्मणेन्द्राणां, विशेषतः श्रोत्रियाणाम्, अनर्हः।

Verse 25

शुद्धान्तः करणैः सूत भूतहिंसाविवर्जितैः । यथा संप्राप्यते मोक्षो ब्राह्मणैः सुचिरादपि

शुद्धान्तःकरणैः सूत, भूतहिंसाविवर्जितैः; यथा संप्राप्यते मोक्षो ब्राह्मणैः सुचिरादपि, तद् ब्रूहि।

Verse 26

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग मोक्षोपायं द्विजन्मनाम्

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग, द्विजन्मनाम् मोक्षोपायं स्पष्टं निवेदय।

Verse 27

सूत उवाच । रुद्रैर्दशभिः संयुक्तमानंदेश्वरकं तथा । स्नात्वा तदग्रतः कुण्डे शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

सूत उवाच—दशरुद्रैः संयुक्तम् आनन्देश्वरकं समुपेत्य, तदग्रतः कुण्डे शास्त्रदृष्टेन कर्मणा स्नात्वा।

Verse 28

संसिद्धिमाप्नुयान्मर्त्यो दुर्लभां त्रिदशैरपि । माघमासे नरः स्नात्वा विश्वामित्रह्रदे नरः

मर्त्यः संसिद्धिमाप्नुयात् त्रिदशैरपि दुर्लभाम्; माघमासे विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा नरः।

Verse 29

प्रत्यूषे तिलपात्रं च ब्राह्मणाय निवेदयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्म लोके महीयते

प्रत्यूषे तिलपात्रं ब्राह्मणाय निवेदयेत्; सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते।

Verse 30

यद्यपि स्याद्दुराचारः सर्वाशी सर्वविक्रयी । सुपर्णाख्यस्य देवस्य पुरतः श्रद्धयाऽन्वितः

यद्यपि स्याद्दुराचारः सर्वाशी सर्वविक्रयी; तथापि सुपर्णाख्यदेवस्य पुरतः श्रद्धयाऽन्वितः तिष्ठेत्।

Verse 31

प्रायोपवेशनं कृत्वा ह्युपवासपरो नरः । यस्त्यजेन्मानवः प्राणान्न स भूयोऽभिजायते

प्रायोपवेशनं कृत्वा यो नर उपवासपरः सन् प्राणान् त्यजति, स पुनर्भवेन नाभिजायते।

Verse 32

एवं सिद्धित्रयं प्रोक्तं ब्राह्मणानां हितावहम् । सात्त्विकं ब्राह्मणश्रेष्ठाः शंसितं त्रिदशैरपि

एवं सिद्धित्रयं प्रोक्तं ब्राह्मणानां हितावहम्; ब्राह्मणश्रेष्ठाः, एतत् सात्त्विकं त्रिदशैरपि प्रशंसितम्।

Verse 33

अन्यानि तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च । तानि स्वर्गप्रदान्याहुर्मुनयः शंसितव्रताः

अन्यानि च तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च सन्ति; शंसितव्रता मुनयस्तानि स्वर्गप्रदानि इति वदन्ति।

Verse 34

एतद्वः सर्वमाख्यातं क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

एतद्वः सर्वमाख्यातं हाटकेश्वरदेवस्य क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम्, यत् सर्वपातकनाशनम्।

Verse 35

योऽत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वा पश्यति भक्तितः । सर्वाण्यायतनान्येव स पापोऽपि विमुच्यते

योऽत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वा भक्तितः सर्वाण्यायतनानि पश्यति, स पापोऽपि पापात् विमुच्यते।

Verse 36

एतत्खंडं पुराणस्य प्रथमं परिकीर्तितम् । कार्तिकेयप्रणीतस्य सर्वपापहरं शुभम्

एतत्पुराणस्य खण्डं प्रथमं परिकीर्तितं, कार्तिकेयप्रणीतं शुभं सर्वपापहरं च।

Verse 37

यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः । इह भुक्त्वा सुविपुलान्भोगान्याति त्रिविष्टपम्

य एतत्कथां भक्त्या कीर्तयति, वा समाहितचित्तः शृणोति, स इह सुविपुलान् भोगान् भुक्त्वा त्रिविष्टपं याति।

Verse 38

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानैश्च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति शृण्वञ्छ्रद्धासमन्वितः

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानैश्च यत्फलं, तत्फलं श्रद्धासमन्वितः शृण्वन् समवाप्नोति।

Verse 39

श्रुत्वा पुराणमेतद्धि जन्मकोटिसमुद्भवात् । पातकाद्विप्रमुच्येत कुलानामुद्धरेच्छतम्

एतत्पुराणं श्रुत्वा हि जन्मकोटिसमुद्भवात् पातकात् शीघ्रं विप्रमुच्येत, कुलानां च शतमुद्धरेत्।

Verse 40

ततो व्यासः पूजनीयो वस्त्रदानादिभूषणैः । गोभूहिरण्यनिर्वापैर्दानैश्च विविधैरपि

तस्माद्व्यासः पूजनीयः वस्त्रदानादिभूषणैः, गोभूहिरण्यनिर्वापैः तथा विविधैर्दानैरपि।

Verse 41

तेन संपूजितो व्यासः कृष्णद्वैपायनः मनुः । साक्षात्सत्यवतीपुत्रो येन व्यासः सुपूजितः

तेन विधिना सम्यक् संपूजितो व्यासः कृष्णद्वैपायनः मुनिः। साक्षात् सत्यवतीपुत्रः, येन व्यासः सुपूजितः॥

Verse 42

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत्। पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्॥

Verse 43

एतत्पवित्रमायुष्यं धन्यं स्व स्त्ययनं महत् । यच्छ्रुत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

एतत्पवित्रमायुष्यं धन्यं स्वस्त्ययनं महत्। यच्छ्रुत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः॥

Verse 154

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये चित्रेश्वरीपीठक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये चित्रेश्वरीपीठक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुःपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥