Adhyaya 147

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

सूत उवाच—तत्रान्योऽपि देवोऽस्ति नृणां पुत्रप्रदः; वटिकेश्वर इति नाम्ना सर्वपापहरो हरः।

Verse 2

यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः । प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्

यस्मिन् वटिकायां पूर्वं द्विजोत्तमाः तपस्तप्तवन्तः; पुत्रं च प्राप्तवन्तः। शुके वने गते व्यासात् कपिञ्जलः तत्र समागतः।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः । कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः

ऋषय ऊचुः—तत्र सा वटिका कस्य, कथं च तपसा तप्तवती? किमर्थं गृहं परित्यज्य शुकोऽपि वनमाश्रितवान्?

Verse 4

कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता

कथं शुचिस्मिता सा व्यासात् ‘कपिजल’नामानं पुत्रं लेभे?

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

सूत उवाच—विप्रेन्द्राः, कदाचिद् निष्कामस्य प्रशान्तस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः व्यासस्य कलत्रग्रहणे मतिः समुत्पन्ना।

Verse 6

ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे । विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः

ततः कुरुसमुद्भवे वंशे क्षयमनुप्राप्ते, द्विजसत्तमाः, स व्यासो विचित्रवीर्यं पार्थिवमाससाद।

Verse 7

सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् । स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्

सत्यवत्याः समादेशात् तस्य क्षेत्रे ततः परम्, स व्यासः पाण्डुपूर्वकान् त्रीन् शूरान् पुत्रान् अजनयत्।

Verse 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

वानप्रस्थव्रते स्थित्वा सकृदेव मैथुनं कृत्वा, क्षेत्रजैस्तनयैः कुरुवंशः तस्मादवसादाद् पुनरुपस्थितः।

Verse 9

ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् । गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्

ततः स चिन्तयामास—अद्याहं भार्यां करिष्ये; गार्हस्थ्यधर्मेण शुभां गतिं साधयिष्यामि।

Verse 10

ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् । वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्

ततः स जाबालिं शुभां सुतां प्रार्थयामास; स च तस्मै वटिकाख्यां पुण्यां कन्यां सत्वरं ददौ।

Verse 11

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

ततः तया समेतः स वनवासं समाश्रितः; वानप्रस्थाश्रमे स्थित्वा प्रजाजननार्थं मैथुनं कृतवान्।

Verse 12

ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः । ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्

ततः तस्य पार्श्वे पिंजला गर्भवती बभूव; ऋतौ मोहनमासाद्य सत्यवतीसुताद्व्यासात् गर्भं लेभे।

Verse 13

अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः । उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी

अथ तत्र संस्थितः स गर्भः परां वृद्धिं जगाम। व्यासभार्याया उदरे शुक्लपक्षे शशीव वर्धमानः॥

Verse 14

एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः । द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्

एवं नित्यशो वृद्धिं गच्छतः तस्य गर्भस्य। द्वादशाब्दा अतिक्रान्ता अपि जन्म न समवाप्नुयात्॥

Verse 15

यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् । तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः

यत्किञ्चिद् वचः तत्र गर्भस्थो हि क्वचिद् शृणुते। तत्सर्वं प्रज्ञासमन्वितः हृदि संस्थापयामास॥

Verse 16

वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च । स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः

गर्भवासेऽपि तेन वेदाः सांगाः सम्यगधीताः। स्मृतयः पुराणानि च मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः॥

Verse 17

तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः । न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्

तत्रस्थोऽपि स दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रचकार ह। जन्मोत्थजां बुद्धिं च कथञ्चिदपि न चिन्तयामास॥

Verse 18

सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला । यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः

सापि माता परां पीडां नित्यं याति तथाकुला; यथायथासौ जठरस्थो वृद्धिं गच्छति भूयसा।

Verse 19

ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् । कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्

ततो विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत्— कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्?

Verse 21

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च । योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च; योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया।

Verse 22

भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् । सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः

भ्रान्तोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम्; सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः।

Verse 23

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन । निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन; निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः।

Verse 24

अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा । मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

अत्रैव स्थित्वा भवबन्धविमुक्तो नित्यं योगाभ्यासपरायणः सन् । मोक्षमार्गं प्रव्रजामि—अस्मात् स्थानादेव मोक्षमवाप्स्याम्यसंशयम् ॥

Verse 25

तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा । यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम

यावत् गर्भस्थितो जन्तुः, द्विजसत्तम, तावत् तस्मिन् ज्ञानं वैराग्यं च पूर्वजातिस्मृतिश्च वर्तते सर्वथा ॥

Verse 26

यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्

यदा स गर्भाद् विनिष्क्रान्तः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा तद् नश्यति क्षिप्रं—सत्यमेतदसंशयम् ॥

Verse 27

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात् प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम् ॥

Verse 28

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात् ॥

Verse 29

गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज । तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् । आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्

गर्भवासं परित्यज्य ततः योगं समाश्रयन् । शिवं प्राप्नुहि; तस्मान्मे स्वकीयं वक्त्रं दर्शय, येन तव वक्त्रदर्शनात् पितृलोकऋणात् आनृण्यं मे भवेत् ॥

Verse 30

गर्भ उवाच । वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि । इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज

गर्भ उवाच । यदि मे त्वं वासुदेवं प्रतिभुवं प्रयच्छसि, तर्हि यदिदानीं स्वयमेव तेन नियोजितं तन्मे जन्म स्यात्; अन्यथा न, द्विज ॥

Verse 31

सूत उवाच । ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः । कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने

सूत उवाच । ततः व्यासो दुःखितो द्रुतं द्वारकां प्रति जगाम । चक्रपाणये विस्तरेण सर्वं वृत्तान्तं कथयामास ॥

Verse 32

तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः । व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्

तेनैव सहितः पश्चात् व्यासः स्वगृहं पुनरागतः । तस्मै प्रतिभुवं दातुं विष्णुं निरञ्जनम् ॥

Verse 33

श्रीकृष्ण उवाच । प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे । मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्

श्रीकृष्ण उवाच । तव निर्गमे मायानाशाय अहं प्रतिभूरस्मि । मद्वाक्येन निष्क्रम्य गच्छ अनुत्तमं मोक्षम् ॥

Verse 34

ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः । द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः

ततो विष्णुवाक्यप्रेरितः स द्रुतं विनिष्क्रान्तो द्विजाः। द्वादशाब्दप्रमाणोऽपि यौवनस्य समीपगः॥

Verse 35

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा । प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा। प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनन्दनः॥

Verse 36

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे । संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममन्दिरे। संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्॥

Verse 37

शिशुरुवाच । संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि । भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः

शिशुरुवाच। संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि। भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः॥

Verse 38

श्रीभगवानुवाच । शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने । तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः

श्रीभगवानुवाच। शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने। तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः॥

Verse 39

नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः । तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्

नायं स्वहर्म्ये स्थास्यति, मोहमायाविवर्जितः। तस्माद्गच्छतु; मा स्नेहं कुरु, अस्य जन्मसम्बन्धि यत्कर्तव्यं तत्संपादय।

Verse 40

अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् । दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

अहं स्वगृहं प्रयास्यामि; त्वं पैतृकादृणात् मुक्तः। पुत्रदर्शनमात्रेणैव—सत्यमेतन्मयोदितम्।

Verse 41

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् । विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामन्त्र्य सत्वरम्। विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति॥

Verse 42

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह । प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह। प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति॥

Verse 43

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति । पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् । स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज

व्यास उवाच—गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति। पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत्, स याति नरकं; तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज॥

Verse 44

शुक उवाच । यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि । संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता

शुक उवाच—यथाऽद्याहं त्वया जातः, तथाऽन्यजन्मनि मया त्वं जातोऽसि, मुनिश्रेष्ठ; एवमेवाहमपि ते पिता अभवम्।

Verse 45

तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः । नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्

तस्मात् त्वया मम वाक्यं कार्यम्, यदि एषा धर्मसंस्थितिः। तपोवनं व्रजमानं मां मा निषेधय; अहं गच्छामि।

Verse 46

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

व्यास उवाच—पुण्यैर्नृभिः ब्राह्मणगृहे जन्म संप्राप्यते। तत्र वेदोक्तान् संस्कारान् प्राप्य, मुनिभावं प्राप्नोति।

Verse 47

शुक उवाच । संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना । पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः

शुक उवाच—यदि शुभकर्मविना केवलैः संस्कारैर्मुक्तिः सिध्येत्, तर्हि पाखण्डिनोऽपि व्रतधारिणः तां मुक्तिं यास्येयुः।

Verse 48

व्यास उवाच । ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्

व्यास उवाच—पूर्वं ब्रह्मचारी भवेत्, ततः परं गृहस्थः। ततो वानप्रस्थो यतिश्चैव; एवमनेन क्रमेन मोक्षमवाप्नुयात्।

Verse 49

शुक उवाच । ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् । गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्

शुक उवाच—यदि ब्रह्मचर्येणैव मोक्षः स्यात्, तर्हि षण्ढानां सदा सुलभो भवेत्। यदि च गृहस्थाश्रमेणैव स्यात्, तर्हि सर्वं जगदेव मुक्तं स्यात्।

Verse 50

अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते

अथवा वनरक्तानां मृगपशूनां च तन्मोक्षः प्रजायेत।

Verse 51

अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् । दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्

अथवा यदि यतिधर्ममात्रेण नृणां मोक्षो भवेत्, तर्हि सर्वेषां दरिद्राणां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्।

Verse 52

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् । इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः

व्यास उवाच—गृहस्थधर्मरक्तानां सन्मार्गगामिनां नृणाम्। इह लोकः परलोकश्च मनुना सम्यक् प्रकीर्तितौ।

Verse 53

श्रीशुक उवाच । गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः । मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः

श्रीशुक उवाच—गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बन्धानां बन्धुबन्धनैः। मोहरागसमावेशात् सन्मार्गगमनं कुतः॥

Verse 54

व्यास उवाच । कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च । दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्

व्यास उवाच—अत्र वने निरन्तरं निवसतः नरस्य कष्टं जायते; न केवलं निजतनुप्रभवं भवति। दैवं च पित्र्यं चाखिलं कृत्यं सम्यग् न प्रकाशते; तस्माद् गृहे निवसता आत्महितं विचार्य प्रचिन्त्यम्।

Verse 55

श्रीशुकदेव उवाच । भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि । यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव

श्रीशुकदेव उवाच—भावेन भावितमहातपसां मुनीनां यावत् तिष्ठन्ति, तावत् अखिलानि तपःफलानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति। यत् ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु असज्जनमुखानि पश्यन्ति, तदेव तव सुखम्।

Verse 56

व्यास उवाच । गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् । इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्

व्यास उवाच—गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम्। इह लोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्॥

Verse 57

श्रीशुक उवाच । शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः । परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके

श्रीशुक उवाच—दैवयोगात् हुताशादपि शीतं सञ्जायते, चन्द्रमसोऽपि तापः। तथा परिग्रहात् सौख्यसमुद्भवोऽत्र मर्त्यलोके न कदापि स्थिरो भवति—भूतोऽभवद्भावि च।

Verse 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

व्यास उवाच—सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रात् मानुष्यं भुवि दुर्लभम्। तस्मिन् लब्धे न किं लब्धं, यदि स्यात् गृहधर्मवित्॥

Verse 59

श्रीशुकदेव उवाच । यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः । निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते

श्रीशुकदेव उवाच—यदि जन्मकालेऽपि मानवो ज्ञानसमन्वितः स्यात्, स्वकीयामवस्थां सीमां च समालोक्य तज्ज्ञानं नूनं विलीयते।

Verse 60

व्यास उवाच । मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च । भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे

व्यास उवाच—मुदितस्यापि पुत्रस्य, गर्दभस्यार्भकस्य च; भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि मुदे रटति।

Verse 61

श्रीशुक उवाच । रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् । मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः

श्रीशुक उवाच—लोकेऽत्राशुचिना धूलिः चिरं रसता सर्पता; मुने, शिशुना मात्रेण लोकस्तुष्टिं याति, स बालिशः।

Verse 62

व्यास उवाच । पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे । पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते

व्यास उवाच—यममन्दिरे महारौद्रो नरकः ‘पुंनाम’ इति प्रसिद्धः; पुत्रहीनः तत्र व्रजेत्तस्मात् पुत्रः प्रशस्यते।

Verse 63

श्रीशुक उवाच । यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने । शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः

श्रीशुक उवाच—यदि पुत्रतः स्वर्गः स्यात्, महर्षे, सर्वेषां स्वर्गः स्यात्; शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः।

Verse 64

व्यास उवाच । पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् । पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः

व्यास उवाच—पुत्रदर्शनमात्रेण मर्त्यः पितृऋणात् प्रमुच्यते। पौत्रेण देवाः तुष्यन्ति, प्रपौत्रेण तु दिवि आश्रय इव भवति॥

Verse 65

शुक उवाच । चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् । क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते

शुक उवाच—चिरायुः गृध्रः जायते, निजां संततिं पश्यति। क्रमेण निरन्तरां संततिं पश्यन् स किमर्थं न मोक्षं प्रतिपद्येत॥

Verse 66

सूत उवाच । एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः । मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा

सूत उवाच—एवमुक्त्वा स पितरं परित्यज्य वनं गतः। मातरं च सुदुःखार्तां नानाविधं प्रलपन्तीं त्यक्तवान्॥

Verse 67

तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने । पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्

तं दृष्ट्वा व्यासो दुःखितोऽभवत्, पुत्रदर्शने निराशः। पुत्रशोकाग्निना संतप्तः स भार्यया सह तस्थौ॥