Adhyaya 144

Verse 1

सूत उवाच । सा गत्वा त्रिदिवं पश्चात्सहस्राक्षं सुरैर्युतम् । प्रोवाच भगवन्दिष्ट्या क्षोभितोऽसौ महामुनिः

सूत उवाच—सा पश्चात् त्रिदिवं गत्वा सुरैः सहितं सहस्राक्षं प्रति प्रोवाच—‘भगवन्, दिष्ट्या स महामुनिः क्षोभितोऽस्ति।’

Verse 2

तपस्तस्य हतं कृत्स्नं यत्कृच्छ्रेण समाचितम् । तथा निस्तेजसत्वं च नीतस्त्वं सुखभाग्भव

यत्कृच्छ्रेण समाचितं तस्य कृत्स्नं तपो हतं जातम्। तथा त्वं निस्तेजसत्वं नीतः; इदानीं सुखभाग्भव।

Verse 3

एवमुक्त्वाऽथ सा रंभा शंसिता निखिलैः सुरैः । अमोघरेतसस्तस्य दध्रे गर्भं निजोदरे

एवमुक्त्वाऽथ सा रम्भा सर्वैः सुरगणैः प्रशंसिता । अमोघरेतसो मुनेस्तस्य निजोदरे गर्भं दध्रे ॥

Verse 4

जाबालिरपि कृत्वा च पश्चात्तापमनेकधा । भूयस्तु तपसि स्थित्वा स्थितस्तत्रैव चाश्रमे

जाबालिरपि बहुधा पश्चात्तापं कृत्वा पुनस्तपसि स्थित्वा तत्रैवाश्रमे स्थितवान् ॥

Verse 5

ततस्तु दशमे मासि संप्राप्ते सुषुवे शुभाम् । कन्यां सरोजपत्राक्षीं दिव्यलक्षणलक्षिताम्

ततः दशमे मासि संप्राप्ते सा शुभां कन्यां सुषुवे । सरोजपत्राक्षीं दिव्यलक्षणलक्षिताम् ॥

Verse 6

अथ तां मानुषोद्भूतां मत्वा तस्यैव चाश्रमम् । गत्वा मुमोच प्रत्यक्षं तस्यर्षेश्चेदमब्रवीत्

अथ तां मानुषोद्भूतां मत्वा तस्यैवाश्रमं गत्वा । प्रत्यक्षं मुमोच तां मुनेः पुरतः, इदं चाब्रवीत् ॥

Verse 7

तव वीर्यसमुद्भूतामेनां मज्जठरोषिताम् । कन्यकां मुनिशार्दूल तस्मात्पालय सांप्रतम्

तव वीर्यसमुद्भूतामेनां मम जठरोषिताम् । कन्यकां मुनिशार्दूल तस्मात्पालय सांप्रतम् ॥

Verse 8

न स्वर्गे विद्यते वासो मानुषाणां कथंचन । एतस्मात्कारणात्तुभ्यं मया ब्रह्मन्समर्पिता

मानुषाणां न स्वर्गेऽपि कथंचन वासो विद्यते। तस्मात्कारणात्, हे ब्रह्मन्, सा मया तुभ्यं समर्पिता।

Verse 9

एवमुक्त्वा ययौ रंभा सत्वरं त्रिदशालयम् । जाबालिरपि तां दृष्ट्वा कन्यकां स्नेहमाविशत्

एवमुक्त्वा रम्भा सत्वरं त्रिदशालयं ययौ। जाबालिरपि तां कन्यकां दृष्ट्वा स्नेहेन समाविशत्।

Verse 10

ततस्तां कन्यकां कृत्वा सुष्ठु गुप्ते लतागृहे । रसैर्मिष्टफलोद्भूतैः पुपोष च दिवानिशम्

ततः स तां कन्यकां सुष्ठु गुप्ते लतागृहे स्थापयामास। मिष्टफलरसैर्दिवानिशं तां पुपोष च।

Verse 11

सापि कन्या परां वृद्धिं शनैर्याति दिनेदिने । शुक्लपक्षं समासाद्य यथा चन्द्रकला दिवि

सापि कन्या दिनेदिने शनैः परां वृद्धिं ययौ। शुक्लपक्षं समासाद्य दिवि चन्द्रकलैव।

Verse 12

यथायथाथ सा याति वृद्धिं कमललोचना । तथातथास्य सुस्नेहो जाबालेरप्यवर्धत

यथायथा सा कमललोचना वृद्धिं ययौ। तथातथा जाबालेः सुस्नेहोऽपि वर्धत।

Verse 13

सा शिशुत्वे मृगैः सार्द्धं पक्षिभिश्च सुशोभना । क्रीडां चक्रे सुविश्रब्धैर्वर्धयंती मुनेर्मुदम्

सा शैशवे मृगैः सार्धं पक्षिभिश्च सुशोभना । सुविश्रब्धैः सह क्रीडां चक्रे मुनेर्मुदं वर्धयन्ती ॥

Verse 14

ततो बाल्यं परित्यक्त्वा वल्कलावृतगात्रिका । तस्यर्षेः सर्वकृत्येषु साहाय्यं प्रकरोति च

ततो बाल्यं परित्यज्य वल्कलावृतगात्रिका । तस्यर्षेः सर्वकृत्येषु साहाय्यं प्रकरोति सा ॥

Verse 15

समित्कुशादि यत्किंचित्फलपुष्पसमन्वितम् । वनात्तदानयामास तस्य प्रीतिमवर्धयत्

समित्कुशादि यत्किञ्चित् फलपुष्पसमन्वितम् । वनात् तद् आनयामास तस्य प्रीतिमवर्धयत् ॥

Verse 16

ततः कतिपयाहस्य फलार्थं सा मृगेक्षणा । निदाघसमये दूरं स्वाश्रमात्प्रजगाम ह

ततः कतिपयाहेषु फलार्थं सा मृगेक्षणा । निदाघसमये दूरं स्वाश्रमात् प्रजगाम ह ॥

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे तत्र विमानवरमाश्रितः । प्राप्तश्चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम्

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानवरमाश्रितः । प्राप्तश्चित्राङ्गदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् ॥

Verse 18

तेन सा विजने बाला पूर्णचन्द्रनिभानना । दृष्टा चांद्रमसी लेखा पतितेव धरातले

तेन सा विजने बाला पूर्णचन्द्रनिभानना । दृष्टा चान्द्रमसी लेखा पतितेव धरातले ॥

Verse 19

ततः कामपरीतांगः सोवतीर्य धरातलम् । विमानान्मधुरैर्वाक्यैस्तामुवाच कृतांजलिः

ततः कामपरीताङ्गः सोऽवतीर्य धरातलम् । विमानान्मधुरैर्वाक्यैस्तामुवाच कृताञ्जलिः ॥

Verse 20

का त्वं कमलगर्भाभा निर्जनेऽथ महावने । भ्रमस्येकाकिनी बाले वनमध्ये सुलोचने

का त्वं कमलगर्भाभा निर्जनेऽथ महावने । भ्रमस्येकाकिनी बाले वनमध्ये सुलोचने ॥

Verse 21

कन्योवाच । अहं फलवतीनाम जाबालेर्दुहिता मुने । फलपुष्पार्थमायाता तदर्थमिह कानने

कन्योवाच । अहं फलवतीनाम जाबालेर्दुहिता मुने । फलपुष्पार्थमायाता तदर्थमिह कानने ॥

Verse 22

चित्रांगद उवाच । कुमारब्रह्मचारी स श्रूयते मुनिसत्तमः । तत्कथं तस्य वामोरु त्वं जाता भार्यया विना

चित्राङ्गद उवाच । कुमारब्रह्मचारी स श्रूयते मुनिसत्तमः । तत्कथं तस्य वामोरु त्वं जाता भार्यया विना ॥

Verse 23

कन्योवाच । सत्यमेतन्महाभाग नास्ति दारपरिग्रहः । तस्यर्षेः किं तु संजाता यथा तन्मेऽवधारय

कन्योवाच—सत्यमेतन्महाभाग, नास्ति तस्य दारपरिग्रहः। तथापि तस्मादृषेर्जाता अहं; यथा तदभवत् तन्मत्तोऽवधारय॥

Verse 24

रंभा नामाप्सरास्तेन पुरा दृष्टा सुरांगना । ततः कामपरीतेन सेविता च यथासुखम्

रम्भा नामाप्सरा पूर्वं तेन दृष्टा सुराङ्गना। ततः कामपरीतेन सा सेविता यथासुखम्॥

Verse 25

ततस्तदुदराज्जाता देवलोके महत्तरे । तयापि चेह तस्यर्षेर्भूय एव नियोजिता

ततस्तदुदराज्जाता देवलोके महत्तरे। तयापि चेह तस्यर्षेर्भूय एव नियोजिता॥

Verse 26

एवं स मे पिता जातो जाबालिर्मुनिसत्तमः । पोषिताऽहं ततस्तेन नानाफलसमुद्रवैः

एवं स मे पिता जातो जाबालिर्मुनिसत्तमः। पोषिताऽहं ततस्तेन नानाफलसमृद्धिभिः॥

Verse 27

ततः फलवती नाम कृतं तेन महात्मना । ममानुरूपमेतद्धि यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ततः फलवती नाम कृतं तेन महात्मना। ममानुरूपमेतद्धि यन्मां त्वं परिपृच्छसि॥

Verse 28

चित्रांगद उवाच । तव रूपं समालोक्य कामस्याहं वशं गतः । तस्माद्भजस्व मां भीरु नो चेद्यास्यामि संक्षयम्

चित्राङ्गद उवाच । तव रूपं समालोक्य कामवशं गतोऽस्म्यहम् । तस्माद्भजस्व मां भीरु न चेत् संक्षयमेष्यामि ॥

Verse 29

अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राकृते प्राप्तः क्षेत्रेऽस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः

अहं चित्राङ्गदो नाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राकृते प्राप्तः क्षेत्रेऽस्मिन् श्रद्धयाऽन्वितः ॥

Verse 30

कन्योवाच । कुमारधर्मिणी चाहमद्यापि वशगा पितुः । कामधर्मं न जानामि चित्रांगद कथंचन

कन्योवाच । कुमारधर्मिणी चाहमद्यापि वशगा पितुः । कामधर्मं न जानामि चित्राङ्गद कथञ्चन ॥

Verse 31

तस्मात्प्रार्थय मे तातं स मां तुभ्यं प्रदास्यति । अनुरूपाय योग्याय तरुणाय मनस्विनीम्

तस्मात्प्रार्थय मे तातं स मां तुभ्यं प्रदास्यति । अनुरूपाय योग्याय तरुणाय मनस्विनीम् ॥

Verse 32

ममापि रुचितं चित्ते तव वाक्यमिदं शुभम् । धन्याहं यदि ते कण्ठमालिंगामि यथेच्छया

ममापि रुचितं चित्ते तव वाक्यमिदं शुभम् । धन्याहं यदि ते कण्ठमालिङ्गामि यथेच्छया ॥

Verse 33

चित्रांगद उवाच । न शक्नोमि महाभागे तावत्कालं प्रतीक्षितुम् । मां दहत्येष गात्रोत्थः सुमहान्कामपावकः

चित्राङ्गद उवाच—महाभागे, तावत्कालं प्रतीक्षितुं न शक्नोमि। मम गात्रोत्थः सुमहान् कामपावकः माम् अत्यन्तं दहति॥

Verse 34

तस्मात्कुरु प्रसादं मे रतिदानेन शोभने । को जानाति हि तच्चित्तं कीदृग्रूपं भविष्यति

तस्मात्, शोभने, रतिदानेन मे प्रसादं कुरु। तच्चित्तं हि न कश्चित् जानाति, कीदृग्रूपं भविष्यति॥

Verse 35

कन्योवाच । एवं ते वर्तमानस्य मम तातः प्रकोपतः । दहिष्यति न संदेहः शापं दत्त्वा सुदारुणम्

कन्योवाच—एवं ते वर्तमानस्य, मम तातः प्रकोपतः। सुदारुणं शापं दत्त्वा त्वां दहिष्यति, न संशयः॥

Verse 36

चित्रांगद उवाच । तव तातः स कालेन मां दहिष्यति मानदे । कामानलः पुनः सद्य एष भस्म करिष्यति

चित्राङ्गद उवाच—मानदे, तव तातः कालेन मां दहिष्यति। कामानलः पुनर् एष सद्य एव मां भस्म करिष्यति॥

Verse 37

एवमुक्त्वाऽथ तां बालां वेपमानां त्रपावतीम् । गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ प्रविवेश सुरालयम्

एवम् उक्त्वा, त्रपावतीं वेपमानां तां बालां दक्षिणे पाणौ गृहीत्वा, स सुरालयं प्रविवेश॥

Verse 38

तत्र तां रमयामास तदा कामप्रपीडितः । तत्कालजातरागांधां निर्लज्जत्वमुपागताम्

तत्र स तया सह रममाणः कामेन प्रपीडितोऽभवत्; सा च तत्क्षणोत्पन्नरागान्धा निर्लज्जतामुपजगाम।

Verse 39

एवं तस्याः समं तेन स्थिताया दिवसो गतः । निमेषवन्मुनिश्रेष्ठास्ततश्चास्तं गतो रविः

एवं तया सह तेन समं स्थितायाः दिवसो निमेषवदतीतः, मुनिश्रेष्ठ; ततश्च रविरस्तं गतः।

Verse 40

एतस्मिन्नंतरे विप्रो जाबालिर्दुःख संयुतः । अनायातां सुतां ज्ञात्वा परिबभ्राम सर्वतः

एତस्मिन्नन्तरे दुःखसंयुक्तो विप्रो जाबालिः, अनायातां सुतां ज्ञात्वा सर्वतोऽन्वेषणार्थं परिबभ्राम।

Verse 41

अहो सा दुहिता मह्यं किमु व्यालैः प्रभक्षिता । वृक्षं कंचित्समारूढा पतिता धरणी तले

अहो मम दुहिता कुत्र? किमु व्यालैः प्रभक्षिता? अथवा कञ्चिद्वृक्षमारूढा धरणीतले पतिता?

Verse 42

किं वा जलाशयं कंचित्प्राप्य गाधमजानती । निमग्ना तत्र सा बाला संप्रविष्टा जलार्थिनी

अथवा जलार्थिनी सा बाला कञ्चिज्जलाशयं प्राप्य गाधमजानती तत्र निमग्ना संप्रविष्टा?

Verse 43

एवं स प्रलपन्विप्रो बभ्राम गहने वने । कुशकण्टकविद्धांगः क्षुत्पिपासासमाकुलः

एवं स विप्रः प्रलपन् गहने वने बभ्राम। कुशकण्टकविद्धाङ्गः क्षुत्पिपासाभ्यां समाकुलः॥

Verse 44

यंयं शृणोति शब्दं स मृगपक्षिसमुद्भवम् । रजन्यां तत्र निर्याति मत्वा फलवतीं च ताम्

यं यं शब्दं स शृणोति मृगपक्षिसमुद्भवम्। रजन्यां तत्र निर्याति तां मत्वा फलवतीमिव॥

Verse 45

अथ क्रमात्समायातो हरहर्म्यं स सन्मुनिः । यत्र चित्रांगदोपेता सा संतिष्ठति कन्यका

अथ क्रमात् समायातः स सन्मुनिर्हरहर्म्यकम्। यत्र चित्राङ्गदोपेता सा कन्यका संतिष्ठति॥

Verse 46

निःशंका जल्पमाना च रागवाक्यान्यनेकशः । अनर्हाणि कुमारीणां ब्रह्मजानां विशेषतः

निःशङ्का जल्पमाना च रागवाक्यान्यनेकशः। अनर्हाणि कुमारीणां ब्रह्मजानां विशेषतः॥

Verse 47

ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः । कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः

ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः। कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः॥

Verse 48

अथ दुद्राव वेगेन गृह्य काष्ठसमुच्चयम् । द्वाभ्यामेव विनाशाय भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

अथ स वेगेन दुद्राव, काष्ठसमुच्चयं गृहीत्वा; द्वाभ्यामेव विनाशाय मुहुर्मुहुः भर्त्सयन् तां तर्जयामास।

Verse 49

धिग्धिक्पापसमाचारे कौमार्यं दूषितं त्वया । लांछनं च समानीतं मम लोकत्रयेऽपि च

धिग्धिक् पापसमाचारे! कौमार्यं मे त्वया दूषितम्; मम च लांछनं समानीतं लोकत्रयेऽपि।

Verse 50

नितरां पतिमासाद्य कर्मणानेन चाधमे । तस्मादनेन पापेन युक्तां त्वां नाशयाम्यहम्

अनेनाधमकर्मणा नितरां पतिमासाद्य; तस्मादनेन पापेन युक्तां त्वां नाशयाम्यहम्।

Verse 51

एवमुक्त्वा प्रहारं स यावत्क्षिपति सन्मुनिः । तावच्चित्रांगदो नष्टो व्योममार्गेण सत्वरम्

एवमुक्त्वा सन्मुनिः प्रहारं यावत्क्षिपति; तावच्चित्राङ्गदो व्योममार्गेण सत्वरं नष्टः।

Verse 52

विवस्त्रा सापि तत्रैव खिन्नांगी कामसेवया । न शशाक क्वचिद्गंतुं समुत्थाय ततः क्षितौ

विवस्त्रा सापि तत्रैव कामसेवया खिन्नाङ्गी; ततः क्षितौ समुत्थाय क्वचिद्गन्तुं न शशाक।

Verse 53

ततः काष्ठप्रहारोघैर्हत्वा तां पतितां क्षितौ । मृतामिति परिज्ञाय स क्रोधपरिवारितः

ततः स काष्ठप्रहाराणां प्रवाहैस्तां भूमौ पतितां निहत्य, मृतामिति निश्चित्य क्रोधावृत एव तस्थौ।

Verse 54

ततश्चित्रांगदस्यापि ददौ शापं सुदारुणम् । स दृष्ट्वाऽकाशमार्गेण गच्छमानं भयातुरम्

ततः स चित्राङ्गदस्यापि सुदारुणं शापं ददौ; आकाशमार्गेण भयातुरं गच्छन्तं तं दृष्ट्वा।

Verse 55

य एष कन्यकां मह्यं धर्षयित्वा समुत्पतेत् । स पतत्वचिरात्पापश्छिन्नपक्ष इवांडजः

य एष पापी मम कन्यकां धर्षयित्वा समुत्पतितुमिच्छति, स छिन्नपक्ष इवाण्डजः क्षिप्रमेव पतिष्यति।

Verse 56

कुष्ठव्याधिसमायुक्तश्चलितुं नैव च क्षमः । एतस्मिन्नन्तरे भूमौ स पपात नभस्तलात्

कुष्ठव्याधिसमायुक्तः स चलितुमपि न क्षमः; एतस्मिन्नन्तरे स नभस्तलादेव भूमौ पपात।

Verse 57

कुष्ठव्याधिसमायुक्तः स च चित्रांगदो युवा । ततस्तं स मुनिः प्राह काष्ठोद्यतकरः क्रुधा

कुष्ठव्याधिसमायुक्तो युवा स चित्राङ्गदः; ततः स मुनिः क्रुधा काष्ठोद्यतकरस्तं प्राह।

Verse 58

कस्त्वं पापसमाचार येन मे धर्षिता बलात् । कुमारी तन्नयाम्येष त्वामद्य यम शासनम्

कस्त्वं पापसमाचारः येन मे कुमारी बलाद् धर्षिता? तस्मादद्य त्वां यमशासनं नयामि।

Verse 59

चित्रांगद उवाच । अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन क्षेत्रेऽस्मिन्समुपागतः

चित्राङ्गद उवाच—अहं चित्राङ्गदोनाम गन्धर्वः त्रिदिवौकसाम्। तीर्थयात्राप्रसङ्गेन क्षेत्रेऽस्मिन् समुपागतः।

Verse 60

ततस्तु कन्यकां दृष्ट्वा कामदेववशं गतः

ततः सा कन्यकां दृष्ट्वा कामदेववशं गतः।

Verse 61

ततः सेवितवानत्र लताहर्म्ये जनच्युते । तस्मात्कुरु क्षमां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च

ततः सेवितवानत्र लताहर्म्ये जनच्युते। तस्मात्कुरु क्षमां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च।

Verse 62

यथा व्याधेर्भवेन्नाशो यथा स्याद्गगने गतिः । भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन स्वल्पः कोपो हि साधुषु

यथा व्याधेर्भवेन्नाशो यथा स्याद्गगने गतिः। भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन स्वल्पः कोपो हि साधुषु।

Verse 63

जाबालिरुवाच । ईदृग्रूपधरस्त्वं हि मम वाक्याद्भविष्यसि । एषापि मत्सुता पापा वस्त्रहीना सदेदृशी

जाबालिरुवाच—मम वाक्यप्रभावात् त्वम् ईदृशरूपधरो भविष्यसि। एषा च मम पापी दुहिता वस्त्रहीना सदैव एवमेव स्थास्यति॥

Verse 64

भविष्यति न संदेहो जीवयिष्यति चेत्क्वचित् । यद्येषा धास्यति क्वापि वस्त्रं गात्रे निजे क्वचित्

भविष्यति न संशयः—क्वचिदपि चेत् जीविष्यति। यदि च कदाचित् क्वापि निजगात्रे वस्त्रं धारयिष्यति…॥

Verse 65

तन्नूनं च शिरोऽप्यस्याः फलिष्यति न संशयः । एवमुक्त्वा विकोपश्च स जगाम निजाश्रमम्

तदा नूनम् अस्याः शिरोऽपि फलिष्यति—न संशयः। इत्युक्त्वा स विकोपः सन् निजाश्रमं जगाम॥

Verse 66

चित्रांगदोऽपि तत्रैव तया सार्धं तथा स्थितः । कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र क्षेत्रे समाययौ

चित्राङ्गदोऽपि तत्रैव तया सार्धं तथैव स्थितः। अथ कस्यचित् कालस्य तस्मिन् क्षेत्रे समाययौ (कश्चिद् दिव्यः)॥

Verse 67

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां भगवाञ्छशिशेखरः । गन्तुं चित्रेश्वरे पीठे गणै रौद्रैः समावृतः । योगिनीभिः प्रचण्डाभिः सार्धं प्राप्ते निशामुखे

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां भगवान् शशिशेखरः। चित्रेश्वरपीठं गन्तुं रौद्रगणैः समावृतः। प्रचण्डयोगिनीभिः सार्धं निशामुखे प्राप्तः॥

Verse 68

अथ प्राप्ते निशार्धे तु योगिन्यस्ताः सुदारुणाः । महामांसं महामांसमित्यूचुर्भक्षणाय वै

अथ निशार्धे प्राप्ते ताः सुदारुणा योगिन्यः भोजनार्थं क्रोशन्त्य ऊचुः— “महामांसं महामांसम्” इति।

Verse 69

नृत्यमानाः पुरस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । सस्पर्धा गणमुख्यैस्तैर्नर्तमानैः समंततः

देवदेवस्य शूलिनः पुरस्तान्नृत्यमानाः, गणमुख्यास्तैर्नृत्यमानैः समन्ततः सस्पर्धा ननृतुः।

Verse 70

यस्तत्र समये तासां महामांसं प्रयच्छति । मंत्रपूतं स संसिद्धिं समवाप्नोति वांछिताम्

यस्तत्र समये तासां महामांसं मन्त्रपूतं प्रयच्छति, स वाञ्छितां संसिद्धिं सम्यगवाप्नोति।

Verse 71

मद्यं मांसं तथा चान्यन्नैवेद्यं वा फलादिकम् । तस्य सिद्धिः समादिष्टा यथा स्वहृदये स्थिता

मद्यं मांसं तथान्यन्नैवेद्यं वा फलादिकम्— तस्य सिद्धिः समादिष्टा यथा स्वहृदये स्थिता।

Verse 72

एतस्मिन्नंतरे कन्या सा जाबालिसमुद्भवा । स च चित्रांगदस्तत्र गत्वा प्रोवाच सादरम्

एतस्मिन्नन्तरे सा कन्या जाबालिसमुद्भवा (समुपस्थिता)। तत्र च चित्राङ्गदः गत्वा सादरं प्रोवाच।

Verse 73

अस्मदीयमिदं मांसं योगिन्यो हर्षसंयुताः । भक्षयन्तु यथासौख्यं स्वयमेव प्रकल्पितम्

अस्माकं मांसमिदं योगिन्यो हर्षसंयुताः । यथासौख्यं भक्षयन्तु स्वयमेव मया कृतम् ॥

Verse 74

अथ तं पुरुषं दृष्ट्वा कुष्ठव्याधिसमावृतम् । विवस्त्रां कन्यकां तां च सर्वास्ता विस्मयान्विताः

अथ तं पुरुषं दृष्ट्वा कुष्ठव्याधिसमावृतम् । विवस्त्रां कन्यकां चापि सर्वास्ता विस्मयान्विताः ॥

Verse 75

ते च सर्वे गणा रौद्राः स च देवस्त्रिलोचनः । पप्रच्छ कौतुकाविष्टस्तत्र चित्रांगदं प्रभुः

ते च सर्वे गणा रौद्राः स च देवस्त्रिलोचनः । कौतुकाविष्टः प्रभुस्तत्र चित्राङ्गदं पप्रच्छ ॥

Verse 76

कस्त्वं धैर्यसमायुक्तो महत्सत्त्वे व्यवस्थितः । यः प्रयच्छसि जीवं त्वं कीटस्यापि सुवल्लभम्

कस्त्वं धैर्यसमायुक्तो महत्सत्त्वे व्यवस्थितः । यः कीटस्यापि सुवल्लभं जीवं त्वं प्रयच्छसि ॥

Verse 77

केयं च वसनैंर्हीना त्वया सार्धं गतव्यथा । प्रयच्छति निजं देहं यद्देयं नैव कस्यचित्

केयं च वसनैर्हीना त्वया सार्धं गतव्यथा । प्रयच्छति निजं देहं यद्देयं नैव कस्यचित् ॥

Verse 78

सूत उवाच । ततः स कथयामास सर्वमात्मविचेष्टितम् । यथा कन्यासमं संगः कृतः शापश्च सन्मुनेः

सूत उवाच—ततः स स्वात्मविचेष्टितं सर्वं कथयामास; यथा कन्यासमं तेन संगः कृतः, तथा च सन्मुनेः शापोऽपि प्राप्तः।

Verse 79

ततश्चित्रांगदं दृष्ट्वा स गन्धर्वं दिवौकसाम् । तथारूपं कृपाविष्टस्ततः प्रोवाच शंकरः

ततः शंकरः दिवौकसां गन्धर्वं चित्राङ्गदं तथारूपं दृष्ट्वा कृपाविष्टः सन् ततः प्रोवाच।

Verse 80

मम संदर्शनं प्राप्य न मृत्युर्जायते क्वचित् । न वृथा दर्शनं चैतत्तस्मात्प्रार्थय सादरम्

मम संदर्शनं प्राप्य न मृत्युर्जायते क्वचित्; न चैतद् दर्शनं वृथा, तस्मात् सादरं प्रार्थय।

Verse 81

चित्रांगद उवाच । व्याधिनाऽहं सुनिर्विण्णस्तेन देवात्र चागतः । येन व्याधिक्षयो भावी देहनाशेन शंकर

चित्राङ्गद उवाच—व्याधिना अहं सुनिर्विण्णः, तेन देव अत्र आगतः; येन व्याधिक्षयो भावी, देहनाशेनापि शंकर।

Verse 82

तस्मात्कुरु क्षयं व्याधेर्यदि यच्छसि मे वरम् । खेचरत्वं पुनर्देहि येन स्वर्गं व्रजाम्यहम्

तस्मात् यदि मे वरं यच्छसि, व्याधेः क्षयं कुरु; पुनश्च खेचरत्वं देहि, येनाहं स्वर्गं व्रजामि।

Verse 83

श्रीशंकर उवाच । त्वं स्थापयात्र मल्लिंगं पीठे गन्धर्वसत्तम । ततश्चाराधय प्रीत्या यावद्वर्षमुपस्थितम्

श्रीशङ्कर उवाच—गन्धर्वसत्तम, त्वं अत्र पीठे मृन्मयं लिङ्गं स्थापय; ततः प्रीत्या तस्य आराधनं कुरु, यावत् संवत्सरः समाप्यते।

Verse 84

यथायथा सुपूजां त्वं मल्लिंगस्य करिष्यसि । दिनेदिने तथा व्याधेस्तव नाशो भविष्यति

यथायथा त्वं तस्य मृन्मयलिङ्गस्य सुपूजां करिष्यसि, तथातथा दिनेदिने तव व्याधेर्नाशो भविष्यति।

Verse 85

ततस्तु खे गतिं प्राप्य पुनः स्वर्गं प्रयास्यसि । मत्प्रसादान्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ततः खगगतिं प्राप्य पुनः स्वर्गं प्रयास्यसि; मत्प्रसादात् न सन्देहः—सत्यमेतन्मया उदितम्।

Verse 86

एषापि कन्यका यस्मात्प्रविष्टा पीठमध्यतः । तस्मात्फलवतीनाम योगिनी सम्भविष्यति

एषा अपि कन्यका यस्मात् पीठमध्यतः प्रविष्टा, तस्मात् फलवतीनाम योगिनी अत्र सम्भविष्यति।

Verse 87

अनेनैव तु रूपेण नग्नत्वेन व्यवस्थिता । मुख्यामवाप्स्यते पूजां वांछितं च प्रदास्यति । पूजकानां स्थितं चित्ते शतसंख्यगुणं तदा

अनेनैव रूपेण नग्नत्वेन व्यवस्थिता, सा मुख्यां पूजामवाप्स्यते वाञ्छितं च प्रदास्यति; पूजकानां चित्ते स्थितं तदा शतसंख्यगुणं फलति।

Verse 88

एतां संपूजयेन्मर्त्यः पीठमेतत्ततः परम् । पूजयिष्यति तस्येष्टा सिद्धिरेवं भविष्यति

एतां देवीं मर्त्यः सम्यक् संपूजयेत्; ततः परं पीठमेतदपि परमाधारत्वेन पूजयेत्। एवं पूजयतः तस्याभीष्टसिद्धिः नूनं भविष्यति।

Verse 89

एवमुक्त्वा ततः साऽथ हर्षेण महताऽन्विता । योगिनीवृंदमध्यस्था नृत्यं चक्रे ततः परम्

एवमुक्त्वा सा ततः परं महाहर्षसमन्विता। योगिनीवृन्दमध्यस्था ततः परं नृत्यं चकार।

Verse 90

एवं बभूव सा तत्र योगिनी च वरांगना । तथा चक्रे परं नृत्यं यथा तुष्टो महेश्वरः

एवं सा तत्र योगिनी वराङ्गना च बभूव। तथा परं नृत्यं चकार यथा महेश्वरः तुष्टोऽभवत्।

Verse 91

ततः प्रोवाच तां हृष्टः सर्वयोगिनिसंनिधौ । अनेन तव नृत्येन गीतेन च विशेषतः

ततः सर्वयोगिनिसंनिधौ हृष्टः स तां प्रोवाच—अनेन तव नृत्येन गीतेन च विशेषतः।

Verse 92

परितुष्टोस्मि ते वत्से तस्माच्छृणु वचो मम । निशीथेऽद्य दिने प्राप्ते यस्ते पूजां करिष्यति

परितुष्टोऽस्मि ते वत्से तस्माच्छृणु वचो मम। निशीथेऽद्य दिने प्राप्ते यस्ते पूजां करिष्यति…

Verse 93

सुरा मांसान्नसत्कारैर्मंत्रैरागमसंभवैः । स भविष्यति तत्कालं शापानुग्रहशक्तिमान्

सुरा-मांस-अन्न-नैवेद्यैः सत्कारैश्च, आगमसमुद्भवैर्मन्त्रैः सह यः पूजकः पूजयति, स तत्क्षणमेव शापानुग्रहयोः शक्तिमान् भवति।

Verse 94

बंधनं मोहनं चापि शत्रोरुच्चाटनं तथा । करिष्यति न सन्देहो वशीकरणमेव च

स बन्धनं मोहनं च शत्रोरुच्चाटनं तथा; न सन्देहः—वशीकरणमपि निश्चयेन करिष्यति।

Verse 95

त्रिकोणं कुण्डमास्थाय दिशां पालान्प्रपूजयेत् । क्षेत्रपालं च सर्वास्ता देवता गमनोद्भवाः

त्रिकोणं कुण्डमास्थाय प्रथमं दिग्पालान् प्रपूजयेत्; क्षेत्रपालं च, तथा कर्मगमनोद्भवाः सर्वा देवताः पूजयेत्।

Verse 96

तथा चत्वरपूजां च प्रकृत्वा विधिपूर्वकम् । पश्चात्त्वां पूजयित्वा च होमं यश्च करिष्यति

तथा विधिपूर्वकं चत्वरपूजां कृत्वा, पश्चात् त्वां पूजयित्वा, यो होमं करिष्यति सः…

Verse 97

शत्रुवामपदोत्थेन स्पृष्टेन रजसाऽथवा । गुग्गुलेन सहस्रांतं स्तंभनं च करिष्यति

शत्रोर्वामपदोत्थेन स्पृष्टेन रजसा अथवा गुग्गुलेन सहस्रान्तं स्तम्भनं करिष्यति।

Verse 98

यश्च शत्रुं हृदि स्थाप्य शत्रूद्वर्तनसंभवम् । मलं धात्रीफलैः सार्धं मोहनं स करिष्यति

यः कश्चित् शत्रुं हृदि निधाय, शत्रूद्वर्तनसमुत्थं मलं धात्रीफलैः सह प्रयुञ्जीत, स मोहनकर्म करिष्यति।

Verse 99

यः शत्रोः स्नानजं तोयं गृहीत्वा चाथ कर्दमम् । शिवनिर्माल्यसंयुक्तं जुह्वयिष्यति पावके

यः शत्रोः स्नानजं तोयं कर्दमं च गृहीत्वा, शिवनिर्माल्यसंयुक्तं पावके जुहोति, स तेन कर्मणा शत्रुं निगृह्णीयात्।

Verse 100

तवाग्रे स नरो नूनं शत्रुमुच्चाटयिष्यति । एषोपि तव संगेन तव चित्रांगदः प्रियः । संप्राप्स्यति च सत्पूजामनुषंगात्त्वदुद्भवात्

तवाग्रे स नरो नूनं शत्रुमुच्चाटयिष्यति। एषोऽपि तव संगेन तव प्रियश्चित्राङ्गदः, त्वदुद्भवस्य शुभानुषङ्गात् सत्पूजां संप्राप्स्यति।

Verse 101

फलवत्युवाच । यदि देव प्रसन्नो मे तथान्यमपि सद्वरम्

फलवत्युवाच— यदि देव मे प्रसन्नोऽसि, तथान्यमपि सद्वरं मे देहि।

Verse 102

हृदिस्थं देहि मे सौख्यं येन संजायतेऽखिलम् । पिता ममैष जाबालिर्निर्मुक्तो वसनैः सदा

हृदिस्थं मे सौख्यं देहि येनाखिलं शुभं संजायते। अयं च मम पिता जाबालिः सदा वसनैर्निर्मुक्तो वर्तते।

Verse 103

अहं यथा तथात्रैव संतिष्ठतु दिवानिशम् । येन संतापमायाति पश्यन्मम विरोधिनीम्

अहं यथा तथात्रैव सा दिवानिशं संतिष्ठतु। येन मम विरोधिनीं पश्यन्ती संतापेन दह्यते॥

Verse 104

क्रीडां ब्राह्मणवंशस्य मद्यमांससमुद्भवाम् । मद्यगन्धं समाघ्राति मांसं पश्यति संस्कृतम् । मां स्वच्छंदरतां नित्यं दुःखं याति दिनेदिने

ब्राह्मणवंशस्यापकीर्तिकरीं क्रीडां मद्यमांससमुद्भवाम्। मद्यगन्धं समाघ्राति, संस्कृतं मांसं पश्यति; मां स्वच्छन्दरतां नित्यं दृष्ट्वा दिनेदिने दुःखं यातु॥

Verse 105

श्रीभगवानुवाच । एवं भविष्यति प्रोक्तं संजातं चाधुना शुभे । अहं यास्यामि कैलासं त्वं तिष्ठात्र यथोदिता

श्रीभगवानुवाच—एवं भविष्यति, यथा त्वया प्रोक्तम्; अद्यैव च संजातं, शुभे। अहं कैलासं यास्यामि; त्वं तिष्ठात्र यथोदिता॥

Verse 106

सूत उवाच । एवं स भगवान्प्रोक्त्वा गतश्चादर्शनं हरः । योगिन्यश्चैव ताः सर्वाः स्वेस्वे स्थाने व्यवस्थिताः

सूत उवाच—एवं स भगवान् प्रोक्त्वा हरश्चादर्शनं गतः। योगिन्यश्चैव ताः सर्वाः स्वेस्वे स्थाने व्यवस्थिताः॥

Verse 107

चित्रांगदोपि तत्रैव कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः

चित्राङ्गदोपि तत्रैव प्रासादमुत्तमं कृत्वा। देवदेवस्य शूलिनो लिङ्गं संस्थापयामास॥

Verse 108

ततश्चाराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः

ततः स दिवारात्रम् अतन्द्रितोऽव्यभिचारी च निरन्तरम् आराधनां चकार।

Verse 109

ततः संवत्सरस्यांते व्याधिमुक्तः सुरूपधृक् । विमानवरमारूढो जगाम त्रिदशालयम् । सोऽपि जाबालिनामाथ विवस्त्र समपद्यत

ततः संवत्सरान्ते स व्याधिमुक्तः सुरूपधृक्। विमानवरमारूढो जगाम त्रिदशालयम्॥ सोऽपि जाबालिरथ विवस्त्रतां समपद्यत॥

Verse 110

जनहास्यकरो लोके स्थितस्तत्रैव सर्वदा । पश्यमानो विकारांस्तान्दुःखितः स्वसुतोद्भवान्

जनहास्यकरो लोके स तत्रैव सदा स्थितः। स्वसुतोद्भवान् तान् विकारान् पश्यन् दुःखितोऽभवत्॥

Verse 111

ततश्च गर्हयामास स्त्रीणां जन्म महामुनिः । तस्मिन्पीठे समासाद्य दुःखेन महताऽन्वितः

ततः स महामुनिः स्त्रीजन्म गर्हयामास। तस्मिन् पीठे समासाद्य महता दुःखेन समन्वितः॥

Verse 112

अहो पापात्मनां पुंसां संभविष्यंति योषितः । यासामीदृक्समाचारो द्विजवंशोद्भवास्वपि

अहो पापात्मनां पुंसां संभविष्यन्ति योषितः। यासामीदृक्समाचारो द्विजवंशोद्भवास्वपि॥

Verse 113

सकृदेव मया संगः कृतो नार्या समन्वितः । आजन्ममरणं यावत्पापं प्राप्तं यथेदृशम्

सकृदेव मया स्त्रिया सह संगः कृतः; तथापि आजन्ममरणं यावत् एतादृशं पापं मया प्राप्तम्।

Verse 114

ये पुनस्तासु संसक्ताः सदैव पुरुषाधमाः । का तेषां जायते लोके गतिर्वेद्मि न चिंतयन्

ये पुनस्तासु सदैव संसक्ताः पुरुषाधमाः, तेषां लोके का गतिः भवति—तदहं वेद्मि न, चिन्तयितुमपि न शक्नोमि।

Verse 115

एवं तस्य ब्रुवाणस्य योगिन्यस्ताः क्रुधान्विताः । तमूचुर्ब्राह्मणं तत्र घृणया परिवारितम्

एवं तस्य ब्रुवाणस्य ता योगिन्यः क्रोधान्विताः; तत्र तं ब्राह्मणं घृणया परिवार्य ऊचुः।

Verse 116

योगिन्य ऊचुः । मा निंदां कुरु मूढात्मंस्त्वं स्त्रीणां योगमाश्रितः । एतच्चराचरं विश्वं स्त्रीभिः संधार्यते यतः

योगिन्य ऊचुः—मा निन्दां कुरु, मूढात्मन्; त्वं स्त्रीणां योगमाश्रितः। यतः एतच्चराचरं विश्वं स्त्रीशक्तिभिः संधार्यते।

Verse 117

याभिः संजनितः शेषः कूर्मश्च तदनंतरम् । याभ्यां संधार्यते पृथ्वी यस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्

याभिः संजनितः शेषः, कूर्मश्च तदनन्तरम्; याभ्यां संधार्यते पृथ्वी, यस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्।

Verse 118

धन्येयं ते सुता मूढ या प्राप्ता योगमुत्तमम् । प्राप्ता च परमं स्थानं स्तोकैरेवात्र वासरैः

धन्यैव ते सुता, हे मूढ! या योगमुत्तमं प्राप्ता; अल्पैरेवात्र वासरैः परमं स्थानं चाधिगतवती।

Verse 119

त्वं पुनर्मूर्खतां प्राप्तश्छांदसं मार्गमास्थितः । अविद्यया समायुक्तः संसारेऽत्र भ्रमिष्यसि

त्वं पुनर्मूर्खतां प्राप्तः छान्दसं मार्गमास्थितः; अविद्यया समायुक्तः संसारेऽत्र भ्रमिष्यसि।

Verse 120

मुनिरुवाच । स्त्रियो निंद्यतमाः सर्वाः सर्वावस्थासु दुःखदाः । इहलोके परे चैव ताभ्यः सौख्यं न लभ्यते

मुनिरुवाच—स्त्रियो निन्द्यतमाः सर्वाः, सर्वावस्थासु दुःखदाः; इहलोके परे चैव ताभ्यः सौख्यं न लभ्यते।

Verse 121

यदर्थं निहतः शुम्भो निशुम्भश्च महासुरः । रावणो दण्डभूपश्च तथान्येऽपि सहस्रशः

यदर्थं निहतः शुम्भो निशुम्भश्च महासुरः, रावणो दण्डभूपश्च तथा अन्येऽपि सहस्रशः—तदर्थमेवैतत् तीर्थमाहात्म्ये प्रकीर्त्यते।

Verse 122

प्राप्य तादृग्द्विजं कांतं गौतमं स्त्रीस्वभावतः । अहिल्या शक्रमासाद्य चकमे शीलवर्जिता

तादृग्द्विजं कान्तं गौतमं प्राप्यापि स्त्रीस्वभावतः; अहिल्या शक्रमासाद्य शीलवर्जिता चकमे।

Verse 123

कन्योवाच । यच्च निंदसि मूढात्मन्संति निंद्याश्च योषितः । तद्वदस्व मया सार्धं येन त्वां बोधयाम्यहम्

कन्योवाच—हे मूढात्मन्! यत् त्वं योषितां निन्दां करोषि, निन्द्याः स्त्रियः सन्तीति वदसि; तत् सर्वं मया सह विस्तरेण ब्रूहि, येनाहं त्वां सम्यग्बोधयामि।

Verse 124

न तेऽस्ति हृदये बुद्धिर्न लज्जा न दया मुने । किमंत्यजोऽपि तत्कर्म कुरुते यत्त्वया कृतम्

हे मुने! ते हृदये बुद्धिर्नास्ति, न लज्जा न दया च; यत् त्वया कृतं कर्म, तत् अन्त्यजोऽपि न कुर्यात्।

Verse 125

अहं तावत्प्रहारेण त्वया व्यापादिताऽधम । स्त्रीहत्योद्भवपापस्य न चिन्ता विधृता हृदि

अधम! त्वया प्रहारेणाहं नूनं व्यापादिता; स्त्रीहत्योद्भवपापस्य तु चिन्ता मया हृदि न धृता।

Verse 126

विशेषेण सुतायाश्च कोपाविष्टेन चेतसा । गच्छंति पातकान्यत्र प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

विशेषेण सुतायाश्च सम्बन्धे कोपाविष्टचेतसा कृतानि पातकानि; अत्र तानि पृथग्विधैः प्रायश्चित्तैः गच्छन्ति, नश्यन्ति च।

Verse 127

स्त्रीवधोत्थं पुनर्याति यदि तत्त्वं प्रकीर्तय । एतन्मे न च दुःखं स्याद्यद्धतास्मि द्विजाधम

यदि त्वं तत्त्वं सम्यक् प्रकीर्तयसि, तर्हि स्त्रीवधोत्थं पापं पुनस्त्वामेव यास्यति; एतन्मे दुःखं न स्यात्—यदहं द्विजाधमेन हता।

Verse 128

यच्छप्ता नग्नसद्भावं नीता तत्पातकं च ते । कल्पांतेऽपि सुदुर्बुद्धे न संयास्यति कुत्रचित्

यच्छप्तोऽसि ततो नग्नभावं नीतोऽसि; तदेव पातकं त्वामभ्यपतत्। हे सुदुर्बुद्धे, कल्पान्तेऽपि ते कुत्रापि न विनश्यति।

Verse 129

तस्माद्भुंक्ष्व सुदुःखार्तः स्थितोऽत्रैव मया सह । न भूयो निंदसि प्रायो न च व्यापादयिष्यसि

तस्मात् सुदुःखार्तः त्वमत्रैव मया सह स्थित्वा भुङ्क्ष्व। न भूयो यथापूर्वं निन्दां करिष्यसि, न च पुनर्व्यापादयिष्यसि।

Verse 130

अनिंद्या योषितः सर्वा नैता दुष्यंति कर्हिचित् । मासिमासि रजो ह्यासां दुष्कृतान्यपकर्षति

अनिन्द्याः सर्वा योषितः; नैताः कर्हिचिद् दूष्यन्ति। मासिमासि हि तासां रजः दुष्कृतान्यपकर्षति।

Verse 131

मुनि रुवाच । स्त्रियः पापसमाचारा नैताः शुध्यंति कर्हिचित् । परकांते रतिर्यासामंत्यजत्वं प्रयच्छति

मुनिरुवाच— स्त्रियः पापसमाचाराः नैताः कर्हिचिच्छुध्यन्ति। परकान्ते रतिर्यासां तासामन्त्यजत्वं प्रयच्छति।

Verse 132

कन्योवाच । मा मैवं वद मूढात्मन्नमेध्या इति योषितः । अत्र श्लोकः पुरा गीतो मनुना तं निबोध मे

कन्योवाच— मा मैवं वद, मूढात्मन्; योषितोऽमेध्याः इति मा ब्रूहि। अत्र मनुना पुरा गीतः श्लोकः; तं मे निबोध।

Verse 133

ब्राह्मणाः पादतो मेध्या गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । अजाश्वा मुखतो मेध्या स्त्रियो मेध्याश्च सर्वतः

ब्राह्मणाः पादतः मेध्याः, गावो मेध्याः पृष्ठतः। अजाश्वा मुखतो मेध्याः, स्त्रियो मेध्याश्च सर्वतः॥

Verse 134

मुनिरुवाच । ब्राह्मणाः सर्वतो मेध्या गावो मेध्याश्च सर्वतः । अजाश्वा मुखतो मेध्या न मेध्याश्च स्त्रियः क्वचित्

मुनिरुवाच— ब्राह्मणाः सर्वतो मेध्याः, गावो मेध्याश्च सर्वतः। अजाश्वा मुखतो मेध्याः, न मेध्याश्च स्त्रियः क्वचित्॥

Verse 135

कन्योवाच । तस्य चिंतामणिर्हस्ते तस्य कल्पद्रुमो गृहे । कुबेरः किंकरस्तस्य यस्य स्यात्कामिनी गृहे

कन्योवाच— तस्य चिन्तामणिर्हस्ते, तस्य कल्पद्रुमो गृहे। कुबेरः किंकरस्तस्य, यस्य स्यात् कामिनी गृहे॥

Verse 136

मुनिरुवाच । तस्यापदोऽखिला दुःखं दुःखं तस्याखिलं गृहे । नरकः सर्वतस्तस्य यस्य स्यात्कामिनीगृहे

मुनिरुवाच— तस्यापदोऽखिला दुःखं, दुःखं तस्याखिलं गृहे। नरकः सर्वतस्तस्य, यस्य स्यात् कामिनीगृहे॥

Verse 137

कन्योवाच । यानि कान्यत्र सौख्यानि भोगस्थानानि यानि च । धर्मार्थकामजातानि तानि स्त्रीभ्यो भवंति हि

कन्योवाच— यानि कान्यत्र सौख्यानि, भोगस्थानानि यानि च। धर्मार्थकामजातानि, तानि स्त्रीभ्यो भवन्ति हि॥

Verse 138

मुनिरुवाच । यानि कानि सुदुःखानि क्लेशानि यानि देहिनाम् यानि कष्टान्यनिष्टानि स्त्रीभ्यस्तानि भवंति च

मुनिरुवाच—देहिनां यानि सुदुःखानि क्लेशाः कष्टान्यनिष्टानि च, तान्यपि स्त्रीहेतोरेव सम्भवन्ति।

Verse 139

कन्योवाच । धर्मार्थकाममोक्षान्स्त्री चतुरोऽपि चतसृभिः । वह्निप्रदक्षिणाभिस्तान्विवाहेऽपि प्रदर्शयेत्

कन्योवाच—स्त्री वह्निप्रदक्षिणाभिश्चतसृभिः विवाहेऽपि धर्मार्थकाममोक्षान् चतुरोऽपि प्रदर्शयति।

Verse 140

मुनिरुवाच । संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणान्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

मुनिरुवाच—प्रथमेऽपि समागमे नारी वह्निप्रदक्षिणान्यायव्याजेनैव संसारभ्रमणं प्रदर्शयति।

Verse 141

कन्योवाच । के नाम न विरज्यंति ज्ञानाढ्या अपि मानवाः । कर्णांतलग्ननेत्रांतां दृष्ट्वा पीन पयोधराम्

कन्योवाच—के नाम न विरज्यन्ति ज्ञानाढ्या अपि मानवाः, कर्णान्तलग्ननेत्रान्तां पीनपयोधरां दृष्ट्वा।

Verse 142

मुनिरुवाच । के नाम न विनश्यंति मूढज्ञाना नितंबिनीम् । रम्यबुद्ध्योपसर्पंति ये ज्वालाः शलभा इव

मुनिरुवाच—के नाम न विनश्यन्ति मूढज्ञाना नितम्बिनीम्, रम्यबुद्ध्योपसर्पन्ति ये ज्वालाः शलभा इव।

Verse 143

कन्योवाच । निर्मुखौ च कठोरौ च प्रोद्धतौ च मनोरमौ । स्त्रीस्तनौ सेवते धन्यो मधुमांसे विशेषतः

कन्योवाच—निर्मुखौ च कठोरौ च प्रोन्नतौ च मनोहरौ। स्त्रीस्तनौ यो निषेवेत स धन्यो मधुमासके विशेषतः॥

Verse 144

मुनिरुवाच । आभोगिनौ मंडलिनौ तत्क्षणान्मुक्तकंचुकौ । वरमाशीविषौ स्पृष्टौ न तु पत्न्याः पयोधरौ

मुनिरुवाच—आभोगिनौ मण्डलिनौ तत्क्षणान्मुक्तकञ्चुकौ। वरमाशीविषौ स्पृष्टौ न तु पत्न्याः पयोधरौ॥

Verse 145

कन्योवाच । न चासां रचनामात्रं केवलं रम्यमंगिभिः । परिष्वंगोऽपि रामाणां सौख्याय पुलकाय च

कन्योवाच—न चासां रचनामात्रं केवलं रम्यमङ्गिभिः। परिष्वङ्गोऽपि रमाणां सौख्याय पुलकाय च॥

Verse 146

मुनिरुवाच । न चासां रचनामात्रं रम्यं स्यात्पापदं दृशः । वपुः स्पृष्टं विनाशाय स्त्रीणां प्रेत्य नरकाय च

मुनिरुवाच—न चासां रचनामात्रं रम्यं स्यात्पापदं दृशः। वपुः स्पृष्टं विनाशाय स्त्रीणां प्रेत्य नरकाय च॥

Verse 147

कन्योवाच । को नाम न सुखी लोके को नाम सुकृती न च । स्पृहणीयतमः को न स्त्रीजनो यस्य रज्यते

कन्योवाच—को नाम न सुखी लोके को नाम सुकृती न च। स्पृहणीयतमः को न स्त्रीजनो यस्य रज्यते॥

Verse 148

मुनिरुवाच । को न मुक्तिं व्रजेत्तत्र को न शस्यतरो भवेत् । को न स्यात्क्षेमसंयुक्तः स्त्रीजने यो न रज्यते

मुनिरुवाच—तत्र को न मुक्तिं व्रजेत्? को न शस्यतरो भवेत्? को न स्यात् क्षेमसंयुक्तः—यो न स्त्रीजनसङ्गे रज्यते?

Verse 149

कन्योवाच । संसारांतः प्रसुप्तस्य कीटस्यापि प्ररोचते । स्त्रीशरीरं नरस्यात्र किं पुनर्न विवेकिनः

कन्योवाच—संसारान्तः प्रसुप्तस्य कीटस्यापि प्ररोचते; स्त्रीशरीरं नरस्यात्र किं पुनर्न विवेकिनः।

Verse 150

मुनिरुवाच । अमेध्यजा तस्य यथा तथा तद्रोचनं कृमेः । तथा संसारसूतस्य स्त्रीशरीरं च कामिनः

मुनिरुवाच—अमेध्यजा तस्य यथा तथा तद्रोचनं कृमेः; तथा संसारसूतस्य स्त्रीशरीरं च कामिनः।

Verse 151

कन्योवाच । सौख्यस्थानं नृणां किंचिद्वेधसा ऽन्यदपश्यता । शाश्वतं चिंतयित्वाथ स्त्रीरत्नमिदमाहृतम्

कन्योवाच—सौख्यस्थानं नृणां किंचिद् वेधसा अन्यदपश्यता; शाश्वतं चिन्तयित्वाथ स्त्रीरत्नमिदमाहृतम्।

Verse 152

मुनिरुवाच । बंधनं जगतः किंचिद्वेधसाऽन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोपि पाशोऽयं स्त्रीमयः कृतः

मुनिरुवाच—बंधनं जगतः किंचिद् वेधसा अन्यदपश्यता; स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं स्त्रीमयः कृतः।

Verse 153

सूत उवाच । एवं स मुनिशार्दूलस्तयातीव समागमे । निरुत्तरीकृतो यावत्ततः प्राह निजां सुताम्

सूत उवाच—एवं स मुनिशार्दूलः तया संवादसमागमे सम्यगुत्तरैर्निरुत्तरीकृतो यावत् तूष्णीं बभूव; ततः स्वां सुतां प्रति प्राह।

Verse 154

मुनिरुवाच । त्वया सह न संवादो मया कार्योऽधुना क्वचित् । या त्वं बालापि मामेवं निषेधयसि सर्वतः

मुनिरुवाच—अधुना त्वया सह मया क्वचित् संवादो न कार्यः; यतो त्वं बालापि सती मामेवं सर्वतः निषेधयसि।

Verse 155

तस्माद्धन्यतरं मन्ये अहमात्मानमद्य वै । यस्य मे त्वं सुता ईदृगीदृक्छास्त्रविचक्षणा

तस्मादद्याहमात्मानं धन्यतरं मन्ये; यस्य मे त्वं सुता ईदृशी शास्त्रविचक्षणा।

Verse 156

तस्मान्न मे महाभागे कोपः स्वल्पोऽपि विद्यते । तस्माद्यथेच्छया क्रीडां कुरु योगिनिमध्यगा

तस्मान्महाभागे मम स्वल्पोऽपि कोपो न विद्यते; अतः यथेच्छया क्रीडां कुरु, योगिनीमध्यगा।

Verse 157

ततः सा लज्जिता दृष्ट्वा पितरं स्नेहवत्सलम् । प्रणिपत्य पुनःप्राह योगिनीमध्यसंस्थिता

ततः सा पितरं स्नेहवत्सलं दृष्ट्वा लज्जिता; योगिनीमध्यसंस्थिता सती प्रणिपत्य पुनः प्राह।

Verse 158

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानात्त्वं निषिद्धो मया प्रभो । क्षंतव्यं सकलं मेऽद्य वालिकाया विशेषतः

अज्ञानादथवा ज्ञानात् यदि मया प्रभो त्वं निषिद्धः, तदद्य मे सकलं क्षन्तव्यं—वालिकाया विशेषतः।

Verse 159

अत्र पीठे समागत्य प्रथमं ते द्विजोत्तमाः । पूजां सर्वे करिष्यंति मानवा भक्तितत्पराः । पश्चाच्च सर्वपीठस्य यास्यंति च परां गतिम्

अत्र पवित्रपीठे प्रथमं समागत्य द्विजोत्तमाः पूज्यन्ते; भक्तितत्परा मानवा अपि सर्वेऽत्र पूजां कुर्वन्ति। पश्चात् अस्य परमपीठस्य प्रसादात् परां गतिं यान्ति।

Verse 160

एवं सा तत्र संजाता जाबालिमुनिसंभवा । जाबालिश्च मुनिश्रेष्ठस्तथा चित्रांगदेश्वरः

एवं सा तत्र संजाता जाबालिमुनिसम्भवा; जाबालिश्च मुनिश्रेष्ठः तथा चित्राङ्गदेश्वरः अपि तत्रासीत्।

Verse 161

त्रयाणामपि यस्तेषां पूजां मर्त्यः समाचरेत् । दिवसेदिवसे तत्र स सिद्धिं समवाप्नुयात्

त्रयाणामपि तेषां यः मर्त्यः तत्र दिवसेदिवसे पूजां समाचरेत्, स निश्चयेन सिद्धिं समवाप्नुयात्।

Verse 162

नासाध्यं विद्यते किंचित्तावदत्र धरातले । पूज्यते भूमिपालाद्यैर्भोगान्दिव्यांस्तथा लभेत्

अत्र धरातले तावत् किंचिदपि नासाध्यं विद्यते; भूमिपालादिभिः पूज्यते, तथा दिव्यान् भोगान् आशीर्वादांश्च लभेत्।

Verse 163

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स मुनिः सा च कन्यका । पूजनीया विशेषेण स देवोऽथ महेश्वरः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन स मुनिः सा च कन्यका विशेषेण पूजनीयौ; तथैव स देवो महेश्वरोऽपि पूज्यः।

Verse 164

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं सर्वकामदम् । पठतां शृण्वतां चैव इहलोके परत्र च

एतद्वः सर्वमाख्यातम् आख्यानं सर्वकामदम्; पठतां शृण्वतां चैव इह लोके परत्र च फलप्रदम्।