Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यदीप्सितम्

Transliteration

tataḥ kālena mahatā tuṣṭastasya maheśvaraḥ | provāca varado'smīti prārthayasva yadīpsitam

Translation

ततः कालेन महता तुष्टोऽभवन्महेश्वरः । उवाच च वरदोऽस्मीति यथेप्सितं प्रार्थयस्व ॥

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = ‘तस्मात्/तदनन्तरम्’ (thereafter/from that)

• कालेन: by/with time
• कालेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — ‘कालेन’ (by time/after time)

• महता: great
• महता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — ‘महता’ (great) विशेषणम् ‘कालेन’

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → तुष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन — ‘तुष्टः’ (pleased)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — ‘तस्य’ (of him)

• महेश्वरः: Maheshvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन — ‘महेश्वरः’ (Maheshvara/Śiva)

• प्रोवाच: spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘प्रोवाच’ (said/spoke)

• वरदः: a boon-giver
• वरदः: Predicate (Vidheyavisheshana/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन — ‘वरदः’ (giver of boons)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘अस्मि’ (I am)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक) — quotation marker

• प्रार्थयस्व: ask (for)
• प्रार्थयस्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थ् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — ‘प्रार्थयस्व’ (ask/request)

• यत्: whatever
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — ‘यत्’ (whatever/that which)

• ईप्सितम्: desired
• ईप्सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सित (प्रातिपदिक; √आप्/ईप्स्-भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — ‘ईप्सितम्’ (desired) विशेषणम् ‘यत्’

Speaker

Sūta (narration; Śiva’s speech quoted)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After long austerity, Maheśvara appears before the devotee, serene and radiant, offering a boon with an open palm gesture (varada-mudrā).

Characters & Entities

• Śiva (Maheśvara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere long-term devotion culminates in divine satisfaction and the offer of grace (vara).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred setting is implied by the Tīrthamāhātmya context, but the tīrtha is unnamed in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is prescribed here; it narrates the fruition of prior worship and austerity.