Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि

Transliteration

tvaṃ prāpya mānuṣaṃ dehaṃ śūdrayonau vyavasthitaḥ | jātikṣayakṛtaṃ duḥkhaṃ prabhūtaṃ sevayiṣyasi

Translation

त्वं मानुषं देहं प्राप्य शूद्रयोनौ व्यवस्थितः, जातिक्षयकृतं प्रभूतं दुःखं सेवयिष्यसि।

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त; ल्यप्/क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• मानुषम्: human
• मानुषम्: Visheshana (of देहम्)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• देहम्: body
• देहम्: Karma (Object of प्राप्य)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• शूद्र-योनौ: in a Śūdra womb/birth
• शूद्र-योनौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (शूद्रस्य योनिः)

• व्यवस्थितः: situated / established
• व्यवस्थितः: Karta (as predicate of त्वम्)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जाति-क्षय-कृतम्: caused by loss of caste/status
• जाति-क्षय-कृतम्: Visheshana (of दुःखम्)
• Type: Adjective
• Root: जाति (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) → कृत (क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (जातिक्षयेन कृतम्)

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karma (Object of सेवयिष्यसि)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रभूतम्: abundant / great
• प्रभूतम्: Visheshana (of दुःखम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रभूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सेवयिष्यसि: you will undergo/experience
• सेवयिष्यसि: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Māṇḍavya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A prophetic vision-like tableau: Dharmarāja’s regal form shadowed by the impending human birth and the sorrow of diminished status; Māṇḍavya’s words hang like a decree.

Characters & Entities

• Māṇḍavya
• Dharmarāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse dramatizes karmic and moral consequence through a curse narrative, warning against misuse of authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is explicitly mentioned in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.