Adhyaya 136

Verse 1

। मांडव्य उवाच । ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् । परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु

माण्डव्य उवाच—सुरश्रेष्ठाः, युष्मत्समुद्भवं वरं ग्रहीष्यामि; परं मे एकं निर्णयं धर्मराजः प्रचक्षतु।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् । उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः

सर्वेषां प्राणिनां लोके यत्कृतं कर्म शुभाशुभम् । तत्स्वयमेव पुरःस्थाय नान्यत्रोपतिष्ठति; सत्यमेतत्, सुरोत्तमाः ॥

Verse 3

मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् । ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन

मयाप्यत्र परे चापि यत्कृतं पातकं किल । येनैवं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युर्मम कर्हिचित् ॥

Verse 4

धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ

धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ ॥

Verse 5

नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज

नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा त्वया संसेविता, द्विज ॥

Verse 6

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह माण्डव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम् ॥

Verse 7

अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः । कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे

अस्य स्वल्पापराधस्य यतोऽतिभूयान् विनिग्रहस्त्वया कृतः, हे सुदुर्बुद्धे, तस्मान्मम शापं गृहाण।

Verse 8

त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि

त्वं मानुषं देहं प्राप्य शूद्रयोनौ व्यवस्थितः, जातिक्षयकृतं प्रभूतं दुःखं सेवयिष्यसि।

Verse 9

तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् । अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च । प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा

एषा मयाऽद्य सर्वदेहिनां व्यवस्था कृता—अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्वं गर्हितेन कर्मणा जंतुं पुरुषं योषिदं वा वै प्रग्रहीष्यति।

Verse 10

एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः

एवमुक्त्वा स माण्डव्यो धर्मराजं ततः परं रोषनिर्मुक्तो द्विजो वाञ्छिताशां प्रति प्रस्थितः।

Verse 11

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः धर्मराजकृते व्यग्राः तथाविधं शापं श्रुत्वा प्रोचुः।

Verse 12

देवा ऊचुः । भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् । न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन

देवा ऊचुः—भगवन्, पापदण्डे आसक्तस्य धर्मराजस्य केवलं हेतोः शापेन त्वं कथञ्चन तं शूद्रं कर्तुं नार्हसि।

Verse 13

प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज । अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्

तस्मात् हे द्विज, अस्य धर्मपतेः प्रसादं कुरु; अस्माकं वचनात् सद्य एव विधिवत् वरं प्रार्थयस्व।

Verse 14

मांडव्य उवाच । नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः । अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति

माण्डव्य उवाच—सुरोत्तमाः, मया या वाणी उक्ता सा नान्यथा भवति; अयं धर्मराजोऽवश्यं शूद्रयोनौ प्रयास्यति।

Verse 15

परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति । संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्

परं तस्यां योनौ अस्य संतानं नैव भविष्यति; भूयः स उत्तमं धर्मराजत्वं संप्राप्स्यति।

Verse 16

आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् । प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति

अव्यग्रचित्तः स अत्रैव क्षेत्रे त्रिलोचनम् आराधयतु; तस्य देवस्य प्रसादात् शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति।

Verse 17

तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः । तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा

यदि स्वर्गपाः भवद्भिर्मह्यं वरो देय एव, तर्ह्येषा अस्माकं शूलिका स्पर्शमात्रेण जनानां सुधर्मदायिनी भूयात्।

Verse 18

देवा ऊचुः । एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् । पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति

देवा ऊचुः—यः कश्चित् प्रातरुत्थाय एतां शूलिकां स्पर्शयिष्यति, स इह लोके पातकात् विमुक्तो भविष्यति।

Verse 19

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

एवमुक्त्वा तं मुनिं ते देवाः शक्रपुरोगमाः। ततः सादरं सह भर्त्रा पतिव्रतां तां प्राहुः॥

Verse 20

त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि । यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः

त्वमपि वरवर्णिनि अस्मत्तोऽभीष्टं प्रार्थय। यत्ते चित्ते नित्यं स्थितं, तदत्र नः नादेयं विद्यते॥

Verse 21

पतिव्रतोवाच । येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये

पतिव्रतोवाच—येयं मया कृता गर्ता, स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः। मन्नाम्ना दीर्घिकेति ख्यातिमायातु जगत्त्रये॥

Verse 22

देवा ऊचुः । अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने । दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये

देवा ऊचुः—अद्यप्रभृति, हे शोभने, लोकेऽत्र एषा गर्ती ‘दीर्घिका’ इति नाम्ना जगत्त्रये सुविख्याता भविष्यति।

Verse 23

येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्

ये मानवाः प्रातरुत्थाय अस्यां स्नानं करिष्यन्ति, ते तत्क्षणात् सर्वपापविनिर्मुक्ता भविष्यन्ति।

Verse 24

कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने । येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः

कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पञ्चमीदिने, ये नराः श्रद्धया सहिता अत्र स्नानं करिष्यन्ति।

Verse 25

अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः । एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः

अपुत्रास्ते सपुत्रा भविष्यन्ति वंशवर्धनाः। एवमुक्त्वाऽथ देवा जग्मुः स्वर्गं, हे द्विजोत्तम।

Verse 26

पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी । सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्

पतिव्रता सा सुन्दरी कल्याणी तेनैव कान्तेन सह स्मरसौख्यमनुत्तमं सेवयामास।

Verse 27

पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च

सुरम्येषु पर्वतेषु, नदीनां पुलिनेषु च; विचित्रेषूद्यानेषु, वनेषूपवनेषु च।

Verse 28

ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् । तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्

ततः कालपर्ययात् पश्चिमे वयसि संप्राप्ते, तदेवात्मीयसत्तीर्थं सादरं सेवयामास।

Verse 29

ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् । तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता

ततः स्वकान्तं मृतं वीक्ष्य देहं परित्यज्य, तत्रैव तोयेन पतिव्रता ब्रह्मलोकं जगाम।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् । यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम्; यस्य संश्रवणादेव नरः पापात् प्रमुच्यते।

Verse 136

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।