Adhyaya 129

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यसमुद्रवः । आश्रमो लोक विख्यातो मूर्खाणामपि सिद्धिदः

सूत उवाच—तत्रान्योऽपि तीर्थविशेषोऽस्ति, याज्ञवल्क्यसमुद्रव इति; स आश्रमो लोकविख्यातः, मूर्खाणामपि सिद्धिदः।

Verse 2

यत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । संप्राप्ता निखिला वेदा गुरुणाऽपहृताश्च ये

यत्र धीमता याज्ञवल्क्येन तीव्रं तपस्तप्तं; तत्रैव गुरुणाऽपहृतान् ये वेदाः, ते निखिलाः पुनः सम्यक् संप्राप्ताः।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कोऽसौ गुरुरभूत्तस्य याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । पाठयित्वा पुनर्येन हृता वेदा महात्मना

ऋषय ऊचुः—कः स गुरुरभूत् तस्य धीमतः याज्ञवल्क्यस्य? येन महात्मना पाठयित्वा पुनर्वेदाः हृताः।

Verse 4

किमर्थं च समाचक्ष्व सूतपुत्रात्र विस्तरात् । कौतुकं परमं जातं सर्वेषां नो द्विजन्मनाम्

किमर्थं चैतदभवत्? सूतपुत्र, अत्र विस्तरेण समाचक्ष्व; अस्माकं सर्वेषां द्विजन्मनां परमं कौतुकं जातम्।

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्ब्राह्मणशार्दूलः शाकल्य इति विश्रुतः । भार्गवान्वयसंभूतो वेद वेदांगपारगः

सूत उवाच—आसीद् ब्राह्मणशार्दूलः शाकल्य इति विश्रुतः; भार्गवान्वयसम्भूतो वेदवेदाङ्गपारगः।

Verse 6

बृहत्कल्पे पुरा विप्रा वर्धमाने पुरोत्तमे । बहुशिष्यसमायुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

बृहत्कल्पे पुरा विप्राः वर्धमाने पुरोत्तमे । बहुशिष्यसमायुक्तो वेदाध्ययनतत्परः ॥

Verse 7

स सदा प्रातरुत्थाय विद्यादानं प्रयच्छति । शिष्येभ्यश्चानुरूपेभ्यः प्रसादाद्विजसत्तमाः

स सदा प्रातरुत्थाय विद्यादानं प्रयच्छति । शिष्येभ्यश्चानुरूपेभ्यः प्रसादाद्विजसत्तमाः ॥

Verse 8

चकार स तदा विप्राः पौरोहित्यं महीपतेः । सूर्यवंशप्रसूतस्य सुप्रियस्य महात्मनः

चकार स तदा विप्राः पौरोहित्यं महीपतेः । सूर्यवंशप्रसूतस्य सुप्रियस्य महात्मनः ॥

Verse 9

स तस्य धर्मकृत्यानि सर्वाण्येव दिनेदिने । कृत्वा स्वगृहमभ्येति पूजितस्तेन भूभुजा

स तस्य धर्मकृत्यानि सर्वाण्येव दिनेदिने । कृत्वा स्वगृहमभ्येति पूजितस्तेन भूभुजा ॥

Verse 10

एकं शिष्यं समारोप्य शांत्यर्थं तस्य भूपतेः । कथयित्वा प्रमाणं च विधानं होमसंभवम्

एकं शिष्यं समारोप्य शांत्यर्थं तस्य भूपतेः । कथयित्वा प्रमाणं च विधानं होमसंभवम् ॥

Verse 11

शिष्योऽपि सकलं कृत्वा तत्कर्म सुसमाहितः । आशीर्वादं प्रदत्त्वा च भूपतेर्गृहमेति च

शिष्योऽपि सुसमाहितचित्तः सकलं कर्म सम्यक् समाप्य, आशीर्वादं प्रदाय भूपतेर्गृहमेव जगाम।

Verse 12

एवं प्रकुर्वतस्तस्य शाकल्यस्य महात्मनः । पौरोहित्यं गतः कालः कियन्मात्रो द्विजोत्तमाः

एवं प्रवर्तमानस्य तस्य महात्मनः शाकल्यस्य, पौरोहित्ये कियान् कालोऽतीतः, हे द्विजोत्तमाः?

Verse 13

तदा वैवाहिके काले शप्तो यः शंभुना स्वयम् । सुनिंद्यां विकृतिं दृष्ट्वा तस्य वेद्यां गतस्य च

तदा वैवाहिककाले शंभुना स्वयमेव शप्तो यः, स वेद्यां गच्छतः तस्य सुनिन्द्यां विकृतिं दृष्ट्वा…

Verse 14

अथ तं योजयामास शांत्यर्थं नृपमंदिरे । याज्ञवल्क्यं स शाकल्यः प्रतिपद्यागतं तदा

अथ शांत्यर्थं नृपमन्दिरे तं योजयामास; तदा आगतं याज्ञवल्क्यं स शाकल्यः प्रतिपेदे।

Verse 15

सोऽपि तारुण्यगर्वेण वेश्याकरजविक्षतः । सर्वांगेषु सुनिर्लज्जः प्रकटांगो जगाम वै

सोऽपि तारुण्यगर्वेण वेश्याकरजविक्षतः, सर्वाङ्गेषु चिह्नितः, निर्लज्जः प्रकटाङ्गो विचचार।

Verse 16

ततश्च शांतिकं कृत्वा जपांते भूपतिं च तम् । शांतोदकप्रदानाय हस्यमानो जनैर्ययौ

ततः शान्तिकर्म कृत्वा तस्य भूपतेर्जपान्तं समाप्य, शान्तोदकप्रदानाय जनैर्हस्यमानोऽपि स ययौ।

Verse 17

पार्थिवोऽपि च तं दृष्ट्वा तादृग्रूपं विटं द्विजम् । नाशीर्जग्राह तेनोक्तां वाक्यमेतदुवाच ह

पार्थिवोऽपि तं तादृशरूपं विटं द्विजं दृष्ट्वा, तेनोक्तामाशीर्वादं न जग्राह; इदं वाक्यमुवाच ह।

Verse 18

उच्छिष्टोऽहं द्विजश्रेष्ठ शय्यारूढो व्यवस्थितः । अत्र शालोद्भवे स्तंभे तस्मादेतज्जलं क्षिप

उच्छिष्टोऽहं द्विजश्रेष्ठ, शय्यारूढो व्यवस्थितः; अत्र शालोद्भवे स्तम्भे तस्मादेतज्जलं क्षिप।

Verse 19

सोऽपि सावज्ञमाज्ञाय तं भूपं कुपिताननः । तं च स्तंभं समुद्दिश्य ध्यात्वा तद्ब्रह्म शाश्वतम्

सोऽपि भूपस्य सावज्ञतामाज्ञाय कुपिताननः; तं स्तम्भं समुद्दिश्य तद्ब्रह्म शाश्वतं ध्यातवान्।

Verse 20

द्यां त्वमालिख्य इत्येव प्रोक्त्वा मंत्रं च याजुषम् प्राक्षिपच्छांतिकं तोयं तस्य मूर्धनि सत्वरम्

“द्यां त्वमालिख्य” इत्यादि याजुषं मन्त्रं प्रोक्त्वा, सत्वरं तस्य मूर्ध्नि शान्तिकं तोयं प्राक्षिपत्।

Verse 21

ततः स पतिते तोये स्तंभः पल्लवशोभितः । तत्क्षणादेव संजज्ञे फल पुष्पैर्विराजितः

ततः पतिते तोये स स्तम्भः पल्लवैरलङ्कृतः । तत्क्षणादेव फलपुष्पैर्विराजमानोऽभवत् ॥

Verse 22

तं दृष्ट्वा पार्थिवः सोऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पश्चात्तापं विधायाथ वाक्यमेतदुवाच ह

तं दृष्ट्वा पार्थिवोऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पश्चात्तापं समापन्नो वाक्यमेतदुवाच ह ॥

Verse 23

अभिषेकं द्विजश्रेष्ठ ममापि त्वं प्रयच्छ भोः । अनेनैव तु मन्त्रेण शुचित्वं मे व्यवस्थितम्

अभिषेकं द्विजश्रेष्ठ ममापि त्वं प्रयच्छ भोः । अनेनैव तु मन्त्रेण शुचित्वं मे प्रतिष्ठितम् ॥

Verse 24

याज्ञवल्क्य उवाच । ममाभिषेकदानस्य त्वमनर्होऽसि पार्थिव । तस्माद्यास्याम्यहं सद्यो यत्रस्थः स गुरुर्मम

याज्ञवल्क्य उवाच । ममाभिषेकदानस्य त्वमनर्होऽसि पार्थिव । तस्माद्गच्छाम्यहं सद्यो यत्रस्थो गुरुर्मम ॥

Verse 25

राजोवाच । तव दास्यामि वस्त्राणि वाहनानि वसूनि च । तस्माद्यच्छाभिषेकं मे मन्त्रेणाऽनेन सांप्रतम्

राजोवाच । तव दास्यामि वस्त्राणि वाहनानि वसूनि च । तस्माद्यच्छाभिषेकं मे मन्त्रेणाऽनेन सांप्रतम् ॥

Verse 26

याज्ञवल्क्य उवाच । न होमांतं विना मन्त्रः स्फुरते पार्थिवोत्तम । अभिषेकविधौ प्रोक्तो यः पूर्वं पद्मयोनिना । तस्मान्नाहं करिष्यामि तव यद्वै हृदि स्थितम्

याज्ञवल्क्य उवाच—हे पार्थिवोत्तम, होमान्तं विना मन्त्रः न स्फुरति। अभिषेकविधौ पद्मयोनिना पूर्वं यः मन्त्रः प्रोक्तः, तस्मात् तव हृदि स्थितं यद् एव, तदहं न करिष्यामि।

Verse 27

इत्युक्त्वा वचनं भूपं याज्ञवल्क्यः स वै द्विजः । जगाम स्वगृहं तूर्णं निस्पृहत्वं समाश्रितः

इत्युक्त्वा भूपं प्रति वचनं स द्विजो याज्ञवल्क्यः। निस्पृहत्वं समाश्रित्य तूर्णं स्वगृहं जगाम।

Verse 28

अपरेऽह्नि समायातं शाकल्यमथ भूपतिः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

अपरेऽह्नि शाकल्ये समायाते भूपतिः। प्राञ्जलिर्विनयावनतः स्थित्वा तमुवाच।

Verse 29

यस्त्वया प्रेषितः कल्य शिष्यो ब्राह्मणसत्तमः । शांत्यर्थं प्रेषणीयश्च भूयोऽप्येवं गृहे मम

हे कल्य, त्वया प्रेषितः शिष्यो ब्राह्मणसत्तमः। शान्त्यर्थं भूयोऽपि मम गृहे प्रेषणीयः।

Verse 30

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततो गत्वा निजालयम् । याज्ञवल्क्यं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

बाढमित्येव स उक्त्वा गत्वा निजालयम्। याज्ञवल्क्यं समाहूय ततः सादरं प्रोवाच।

Verse 31

अद्यापि त्वं नरेंद्रस्य शांत्यर्थं भवने व्रज । विशेषात्पार्थिवेंद्रेण समाहूतोऽसि पुत्रक

अद्यापि त्वं नरेन्द्रस्य शान्त्यर्थं भवनं व्रज। विशेषतः पार्थिवेन्द्रेण समाहूतोऽसि, पुत्रक॥

Verse 32

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तात गमिष्यामि शांत्यर्थं तस्य मंदिरे । अवलेपेन युक्तस्य शुद्ध्या विरहितस्य च

याज्ञवल्क्य उवाच— नाहं तात गमिष्यामि शान्त्यर्थं तस्य मन्दिरे। अवलेपयुक्तस्य शुद्ध्याविरहितस्य च॥

Verse 33

मया तस्याभिषेकार्थं सलिलं चोद्यतं च यत् । सलिलं तेन तत्काष्ठे समादिष्टं कुबुद्धिना

मया तस्याभिषेकार्थं यत् सलिलं समुद्यतं। तत् सलिलं तेन कुबुद्धिना काष्ठे सिञ्चितुमादिष्टम्॥

Verse 34

ततो मयापि तत्रैव तत्क्षणात्सलिलं च यत् । तस्मिन्काष्ठे परिक्षिप्तं नीतं वृद्धिं च तत्क्षणात्

ततो मयापि तत्रैव तत्क्षणात् तत् सलिलं यत्। तस्मिन् काष्ठे परिक्षिप्तं, तत्क्षणादेव वृद्धिं नीतम्॥

Verse 35

शाकल्य उवाच । अत एव विशेषेण समाहूतोऽसि पुत्रक । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ नावज्ञेया महीभुजः

शाकल्य उवाच— अत एव विशेषेण समाहूतोऽसि, पुत्रक। तस्मात् तत्र द्रुतं गच्छ; न अवज्ञेया महीभुजः॥

Verse 36

अपमानाद्भवेन्मानं पार्थिवानामसंशयम् । यः करोति पुनस्तत्र मानं न स भवेत्प्रियः

अपमानादेव पार्थिवानां मानबुद्धिः निःसन्देहं प्रजायते। यः पुनस्तत्रैव मानं करोति, स नृपस्य प्रियः न भवति॥

Verse 37

कोपप्रसाद वस्तूनि विचिन्वंतीह ये सदा । आरोहंति शनैर्भृत्या धुन्वंतमपि पार्थिवम्

ये भृत्याः सदा नृपस्य कोपप्रसादयोर्वस्तूनि विचिन्वन्ति, ते धुन्वन्तमपि पार्थिवं शनैः शनैरारोहन्ति॥

Verse 38

समौ मानापमानौ च चित्तज्ञः कालवित्तथा । सर्वंसहः क्षमी विज्ञः स भवेद्राजवल्लभः

यस्य मानापमानौ समौ, चित्तज्ञः कालवित्तथा; सर्वंसहः क्षमी विज्ञः—स राजवल्लभः भवेत्॥

Verse 39

अपमानमनादृत्य तस्माद्गच्छ नृपालयम् । ममाज्ञापि न लंघ्या त एष धर्मः सनातनः

तस्मादपमानमनादृत्य नृपालयं गच्छ। ममाज्ञापि न लङ्घ्या; एष धर्मः सनातनः॥

Verse 40

याज्ञवल्क्य उवाच । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी परिपाटीव्यतिक्रमात् । करोषि यदि शिष्याणां ये त्वया तत्र योजिताः

याज्ञवल्क्य उवाच—परिपाटीव्यतिक्रमात् आज्ञाभङ्गो ध्रुवं भावी। यदि त्वया तत्र योजितान् शिष्यान् उपयुङ्क्षे॥

Verse 41

तस्माद्यदि बलान्मां त्वं योजयिष्यसि तं प्रति । त्वां त्यक्त्वाऽन्यत्र यास्यामि यतः प्रोक्तं महर्षिभिः

तस्माद्यदि बलान्मां त्वं तं प्रति नियोजयिष्यसि । अहं त्वां त्यक्त्वाऽन्यत्र गमिष्यामि, यथा महर्षिभिः प्रोक्तम् ॥

Verse 42

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते ॥

Verse 43

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शाकल्यः क्रोधमूर्छितः । ततः प्रोवाच तं भूयो भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शाकल्यः क्रोधमूर्छितः । ततः प्रोवाच तं भूयो भर्त्समानो मुहुर्मुहुः ॥

Verse 44

एकमप्यक्षरं यत्र गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

एकमप्यक्षरं यत्र गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत् ॥

Verse 45

तस्माद्गच्छ द्रुतं दत्त्वा मदध्ययनमालयम् । त्यक्त्वा विद्यां मया दत्तां नो चेच्छप्स्याम्यहं तव

तस्माद्गच्छ द्रुतं दत्त्वा मदध्ययनमालयम् । त्यक्त्वा विद्यां मया दत्तां नो चेच्छप्स्याम्यहं तव ॥

Verse 46

एवमुक्त्वाभिमंत्र्याथ नादबिंदुसमुद्भवैः । मंत्रैराथर्वणैस्तोयं पानार्थं चार्पयत्ततः

एवमुक्त्वा ततः पश्चान्नादबिन्दुसमुद्भवैः । अथर्वणमन्त्रैस्तोयं अभिमन्त्र्य पानार्थं समर्पयामास ॥

Verse 47

सोऽपिबत्तत्क्षणात्तोयं तत्पीत्वा व्याकुलेंद्रियः । उद्गिरद्वांतिधर्मेण तत्त्वविद्याविमिश्रितम्

स तत्क्षणात्तोयं पपौ; तत्पीत्वा व्याकुलेन्द्रियः । वान्तिधर्मेणोद्गिरन् तत्त्वविद्याविमिश्रितम् ॥

Verse 48

ततः प्रोवाच तं भूयः शाकल्यं कुपिताननः । एकमप्यक्षरं नास्ति तावकीयं ममोदरे

ततः कुपितवक्त्रः सन् भूयः शाकल्यमब्रवीत् । एकमप्यक्षरं नास्ति तावकीयं ममोदरे ॥

Verse 49

तस्माच्छिष्योऽस्मि ते नाहं न च मे त्वं गुरुः स्थितः । सांप्रतं स्वेच्छयाऽन्यत्र प्रयास्यामि करोषि किम्

तस्माच्छिष्योऽस्मि ते नाहं न च मे त्वं गुरुः स्थितः । सांप्रतं स्वेच्छयाऽन्यत्र प्रयास्यामि करोषि किम् ॥

Verse 50

एवमुक्त्वाऽथ निर्गत्य तस्मात्स्थानाच्चिरंतनात् । पप्रच्छ मानवान्भूयः सिद्धिक्षेत्राणि चासकृत्

एवमुक्त्वाथ निर्गत्य तस्मात्स्थानाच्चिरन्तनात् । पप्रच्छ मानवान्भूयः सिद्धिक्षेत्राणि चासकृत् ॥

Verse 51

ततस्तस्य समादिष्टं क्षेत्रमेतन्मनीषिभिः । सिद्धिदं सर्वजंतूनां न वृथा स्यात्कथंचन

ततः मनीषिभिः तस्मै समादिष्टमेतत् क्षेत्रं—सर्वजन्तूनां सिद्धिदं; कथञ्चनापि न निष्फलं भवेत्।

Verse 52

आस्तां तावत्तपस्तप्त्वा व्रतं नियममेव वा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सिद्धिः संवसतोऽपि च

तपस्तप्त्वा व्रतं नियमं वा कृत्वा इति न आवश्यकम्; हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संवसतोऽपि सिद्धिः स्यात्।

Verse 53

येनयेन च भावेन तत्र क्षेत्रे वसेज्जनः । तस्यानुरूपिणी सिद्धिः शुभा स्याद्यदि वाऽशुभा

येन येन च भावेन जनः तत्र क्षेत्रे वसेत्, तस्यानुरूपिणी सिद्धिः स्यात्—शुभा वा अशुभा वा।

Verse 54

तच्छ्रुत्वा च द्रुतं प्राप्य क्षेत्रमेतद्द्विजोत्तमाः । भानुमाराधयामास स्थापयित्वा ततः परम्

तच्छ्रुत्वा द्विजोत्तमः द्रुतं क्षेत्रमेतत् प्राप्य, ततः परं स्थापयित्वा भानुम् आराधयामास।

Verse 55

नियतो नियताहारो ब्रह्मचर्यपरायणः । गायत्रं न्यासमासाद्य निर्विकल्पेन चेतसा

नियतः नियताहारः ब्रह्मचर्यपरायणः; गायत्रीन्यासमासाद्य निर्विकल्पेन चेतसा स्थितवान्।

Verse 56

ततश्च भगवांस्तुष्टो वर्षांते तमुवाच सः । दर्शने तस्य संस्थित्वा तेजः संयम्य दारुणम्

ततः स भगवान् तुष्टो वर्षान्ते तमुवाच ह । तस्य दर्शने संस्थित्वा दारुणं तेजः संयम्याब्रवीत् ॥

Verse 57

याज्ञवल्क्य वरं ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते । सर्वमेव प्रदास्यामि नादेयं विद्यते त्वयि

याज्ञवल्क्य वरं ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते । सर्वमेव प्रदास्यामि नादेयं विद्यते त्वयि ॥

Verse 58

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वांछितं हृदि

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वाञ्छितं हृदि ॥

Verse 59

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज ॥

Verse 60

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

तस्मादत्रैव कुण्डे च मन्त्रान् सारस्वतान् शुभान् । वेदोक्तान् क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम ॥

Verse 61

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यत्किंचिद्वेदसंभवम् । पठिष्यसि सकृत्तत्ते कंठस्थं संभविष्यति

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यत्किंचिद्वेदसंभवं पठिष्यसि सकृत्तत्ते कण्ठस्थं भविता ध्रुवम्।

Verse 62

तत्त्वार्थं प्रकटं कृत्स्नं विदितं ते भविष्यति । मत्प्रसादान्न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

तत्त्वार्थः प्रकटः कृत्स्नो विदितस्ते भविष्यति। मत्प्रसादान्न सन्देहः सत्यं मे वचनं स्मृतम्।

Verse 63

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे च यः । सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति । तस्मै तत्स्यादसंदिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे यः। सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति॥ तस्मै तत्स्यादसन्दिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज।

Verse 64

याज्ञवल्क्य उवाच । एवं भवतु देवेश यत्त्वयोक्तं वचोऽखिलम् । परं मम वचोऽन्यच्च तच्छृणुष्व ब्रवीमि ते

याज्ञवल्क्य उवाच। एवं भवतु देवेश यत्त्वयोक्तं वचोऽखिलम्। परं मम वचोऽन्यच्च तच्छृणुष्व ब्रवीमि ते।

Verse 65

नाहं मनुष्यधर्माणमुपाध्यायं कथंचन । करिष्यामि जगन्नाथ कृपां कुरु ममोपरि

नाहं मनुष्यधर्माणामुपाध्यायं कथञ्चन। करिष्यामि जगन्नाथ कृपां कुरु ममोपरि।

Verse 66

ततस्तस्या ददौ सूर्यो लघिमा नाम शोभनाम् । विद्यां हि तत्प्रभावाय सुतुष्टेनांतरात्मना

ततः स सूर्यः सुतुष्टेनान्तरात्मना तस्मै लघिमा-नाम्नीं शोभनां विद्यां तस्य प्रभावस्य प्रकाशनार्थं ददौ।

Verse 67

ततस्तं प्राह कर्णांते ममाश्वानां प्रविश्य वै । अभ्यासं कुरु विद्यानां वेदाध्ययनमाचर

ततः स तं कर्णान्ते प्राह—“ममाश्वानां कर्णे प्रविश्य वै विद्यानामभ्यासं कुरु, वेदाध्ययनं चाचर।”

Verse 68

मन्मुखाद्ब्राह्मणश्रेष्ठ यद्येतत्तव वांछितम् । न ते स्याद्येन दोषोऽयं मम रश्मिसमुद्भवः

“ब्रह्मणश्रेष्ठ! मन्मुखाद्यद्येतत्तव वाञ्छितं, तर्हि न ते दोषो भविष्यति; अयं मम रश्मिसमुद्भवः प्रभावः।”

Verse 69

एवमुक्तः स तेनाथ वाजिकर्णं समाश्रितः । लघुर्भूत्वाऽपठद्वेदान्भास्करस्य मुखात्ततः

एवमुक्तः स तेनाथ वाजिकर्णं समाश्रितः। लघुर्भूत्वा ततः भास्करस्य मुखाद्वेदानपठत्॥

Verse 70

एवं सिद्धिं समापन्नो याज्ञवल्क्यो द्विजोत्तमाः । कृत्वोपनिषदं चारु वेदार्थैः सकलैर्युतम्

एवं सिद्धिं समापन्नो याज्ञवल्क्यो द्विजोत्तमः। सकलवेदार्युतैर्वेदार्थैः संयुक्तां चारूपनिषदं चकार॥

Verse 71

जनकाय नरेंद्राय व्याख्याय च ततः परम् । कात्यायनं सुतं प्राप्य वेदसूत्रस्य कारकम्

ततः स जनकं नरेन्द्रं प्रति तदर्थं सम्यग्व्याख्याय, अनन्तरं वेदसूत्रकर्तारं स्वसुतं कात्यायनं समासाद्य तेन सह समागमं चकार।

Verse 72

त्यक्त्वा कलेवरं तत्र ब्रह्मद्वारि विनिर्मिते । तत्तेजो ब्रह्मणो गात्रे योजयामास शक्तितः

तत्र विनिर्मिते पवित्रे ब्रह्मद्वारे कलेवरं त्यक्त्वा, स्वशक्त्या तत्तेजो ब्रह्मणो गात्रे एव योजयामास।

Verse 73

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं च दिवाकरम् । नादबिंदुं पठित्वा च तदग्रे मुक्तिमाप्नुयात्

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा तं दिवाकरं च दृष्ट्वा, तदग्रे नादबिन्दुं पठित्वा, मोक्षं प्राप्नुयात्।