Adhyaya 120

Verse 1

सूत उवाच । एवं शक्रादयो देवा जितास्ते तु रणाजिरे । महिषेण ततो राज्यं त्रैलोक्येऽपि चकार सः

सूत उवाच—एवं शक्रादयो देवा रणाजिरे जिताः; ततः स महिषोऽपि त्रैलोक्ये राज्यं चकार।

Verse 2

यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु सारभूतं प्रपश्यति । गजवाजिरथाश्वादि सर्वं गृह्णाति सोऽसुरः

त्रिषु लोकेषु यत्किञ्चित् सारभूतं प्रपश्यति, गजवाजिरथादि सर्वं सोऽसुरो गृह्णाति।

Verse 3

एवं प्रवर्तमानस्य तस्य देवाः सवासवाः । वधार्थं मिलिताश्चक्रुः कथा दुःखसम न्विताः

एवं प्रवर्तमानस्य तस्य, देवाः सवासवाः वधार्थं मिलिताः; तेषां कथा दुःखसमन्विता अभवत्।

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । दृष्ट्वा तं माहिषं सर्वं व्यवहारं महोत्कटम्

एतस्मिन्नन्तरे नारदो मुनिसत्तमः प्राप्तः; स माहिषस्य महोत्कटं सर्वं व्यवहारं दृष्ट्वा सम्यक् अवगच्छत्।

Verse 5

ततश्च कथयामास सर्वं तेषां सविस्त रम् । तस्य संचेष्टितं भूरि लोकत्रयप्रपीडनम्

ततः स तेषां सम्यग् विस्तरेण सर्वं न्यवेदयत्—महिषस्य बहुचेष्टितं तथा लोकत्रयस्य घोरं प्रपीडनम्।

Verse 6

अथ तेषां महाकोपो भूय एवाभ्यवर्धत । नारदस्य वचः श्रुत्वा तादृग्लोककथोद्भवम्

अथ नारदवचः श्रुत्वा तेषां महाकोपः पुनरेवातिशयेनाभ्यवर्धत, लोकवृत्तान्तकथासंभवम्।

Verse 7

तेषां कोपोद्भवो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्ययौ । येन दिङ्मंडलं सर्वं तत्क्षणात्कलुषीकृतम्

तेषां कोपसमुत्थो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्गतः; येन तत्क्षणादेव सर्वं दिङ्मण्डलं कलुषीकृतम्।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे तत्र कार्तिकेयः समभ्ययात् । पप्रच्छ च किमेतद्धि देवानां कोपकारणम् । येन कालुष्यतां प्राप्तं दिक्चक्रं सकलं मुने च । नारद उवाच । एतेषां सांप्रतं स्कन्द मया वार्ता निवेदिता । त्रैलोक्यं दानवैः सर्वैर्यथा नीतं मदोत्कटैः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र कार्तिकेयः समभ्ययात्। स पप्रच्छ—‘किमेतद्धि देवानां कोपकारणं, येन सकलं दिक्चक्रं कलुषतां प्राप्तम्, मुने?’ नारद उवाच—‘स्कन्द, मया सांप्रतं तेषां वार्ता निवेदिता—यथा मदोत्कटैः सर्वैर्दानवैस्त्रैलोक्यं वशीकृतम्।’

Verse 10

स्त्रीरत्नमश्वरत्नं वा न किंचित्कस्यचिद्गृहे । ते दृष्ट्वा मोक्षयंति स्म दुर्निवार्या मदोत्कटाः

स्त्रीरत्नमश्वरत्नं वा न किञ्चित्कस्यचिद्गृहेऽवशिष्टम्; ते हि दुर्निवार्या मदोत्कटाः, यद्दृष्टं तत् मोक्षयन्ति स्म।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा कार्तिकेयस्य विशेषात्संप्रजायत । वक्त्रद्वारेण देवानां यथा कोपः समागतः

तच्छ्रुत्वा कार्तिकेयस्य कोपो विशेषतः समजायत। यथा देवानां कोपो वक्त्रद्वारेण प्रादुरभवत् तथा॥

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे जाता तत्कोपांते कुमारिका । सर्वलक्षणसंपन्ना दिव्यतेजोऽन्विता शुभा

एतस्मिन्नन्तरे तत्कोपान्ते कुमारिका समजायत। सर्वलक्षणसम्पन्ना दिव्यतेजोऽन्विता शुभा॥

Verse 13

कार्तिकेयस्य कोपेन कोपे मिश्रे दिवौकसाम् । यस्माज्जातात्र सा कन्या तस्मात्कात्यायनी स्मृता

कार्तिकेयस्य कोपेन कोपे मिश्रे दिवौकसाम्। यस्माज्जाता तत्र सा कन्या तस्मात्कात्यायनी स्मृता॥

Verse 14

ततस्तस्या ददौ वज्रमायुधं त्रिदशाधिपः । शक्तिं स्कन्दः सुतीक्ष्णाग्रां चापं देवो जनार्दनः

ततः तस्यै वज्रमायुधं त्रिदशाधिपो ददौ। शक्तिं स्कन्दः सुतीक्ष्णाग्रां चापं देवो जनार्दनः॥

Verse 15

त्रिशूलं च महादेवः पाशं च वरुणः स्वयम् । आदित्यश्च सितान्बाणांश्चंद्रमाश्चर्म चोत्तमम्

त्रिशूलं च महादेवो पाशं च वरुणः स्वयम्। आदित्यः सितबाणांश्च चन्द्रमा चर्म चोत्तमम्॥

Verse 16

निस्त्रिंशं निरृतिस्तुष्ट उल्मुकं च हुताशनः । वायुश्च च्छुरिकां तीक्ष्णां धनदः परिघं तथा

निरृतिस्तुष्टा निस्त्रिंशं ददौ; हुताशन उल्मुकं प्रददौ; वायुस्तीक्ष्णां च्छुरिकां ददौ; धनदः परिघं तथैव ददौ।

Verse 17

दण्डं प्रेताधिपो रौद्रं वधाय सुरविद्विषाम् । द्वादशैवं समालोक्य साऽयुधानि द्विजोत्तमाः

प्रेताधिपो रौद्रं दण्डं ददौ सुरविद्विषां वधाय। एवं द्वादशायुधानि समालोक्य, द्विजोत्तमाः, तानि वधार्थं सन्नद्धानि बभूवुः।

Verse 18

कात्यायनी ततश्चक्रे भुजद्वादशकं तदा । जग्राह च द्रुतं तानि सुरास्त्राणि दिवौकसाम्

ततः कात्यायनी भुजद्वादशकं चक्रे, तानि दिवौकसां सुरास्त्राणि द्रुतं जग्राह।

Verse 19

ततः प्रोवाच तान्सर्वान्संप्रहृष्टतनूरुहा । यदर्थं विबुधश्रेष्ठाः सृष्टा तद्ब्रूत मा चिरम्

ततः सा संप्रहृष्टतनूरुहा तान् सर्वान् प्रोवाच— ‘विबुधश्रेष्ठाः, यदर्थं सृष्टा, तद् ब्रूत मा चिरम्।’

Verse 20

सर्वं कार्यं करिष्यामि युष्माकं नात्र संशयः । देवा ऊचुः । महिषो दानवो रौद्रः समुत्पन्नोऽत्र सांप्रतम्

‘युष्माकं सर्वं कार्यं करिष्यामि, नात्र संशयः।’ देवा ऊचुः— ‘महिषो नाम दानवो रौद्रः सांप्रतमत्र समुत्पन्नः।’

Verse 21

अवध्यः सर्वभूतानां मानुषाणां विशेषतः । मुक्त्वैकां योषितं तेन त्वमस्माभिर्विनिर्मिता

स सर्वभूतानामवध्यः, मानुषाणां विशेषतः। एकां योषितं विहाय न हन्तुं शक्यते; तस्मात् त्वमस्माभिर्विनिर्मिता।

Verse 22

तस्मात्त्वं सांप्रतं गच्छ विंध्याख्यं पर्वतोत्तमम् । तपस्तत्र कुरुष्वोग्र तेजो येनाभिवर्धते

तस्मात् त्वं सांप्रतम् विंध्याख्यं पर्वतोत्तमं गच्छ। तत्रोग्रं तपः कुरुष्व, येन तव दिव्यतेजोऽभिवर्धते।

Verse 23

ततस्तु तेजःसंयुक्तां त्वां ज्ञात्वा वयमेव हि । अग्रे धृत्वा करिष्यामो युद्धं तेन दुरात्मना

ततः तेजःसंयुक्तां त्वां ज्ञात्वा वयमेव हि। अग्रे धृत्वा तेन दुरात्मना सह युद्धं करिष्यामः।

Verse 24

ततस्त्वच्छस्त्रनिर्दग्धः पंचत्वं स प्रयास्यति । वयं च त्रिदशैश्वर्यं लभिष्यामो हतद्विषः

ततः त्वच्छस्त्रनिर्दग्धः स पञ्चत्वं प्रयास्यति। वयं च हतद्विषस्त्रिदशैश्वर्यं लभिष्यामः।