Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

एवमुक्तास्ततस्तेन नागाः प्राधान्यतः श्रुताः । गत्वाथ सत्वरं तत्र प्रथमं तं द्विजोत्तमम्

Transliteration

evamuktāstatastena nāgāḥ prādhānyataḥ śrutāḥ | gatvātha satvaraṃ tatra prathamaṃ taṃ dvijottamam

Translation

एवमुक्तास्तेन, प्राधान्यतः श्रुताः नागाः सत्वरं तत्र गत्वा, प्रथमं तं द्विजोत्तमं समुपागमन्।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• उक्ताः: having been told
• उक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त; उक्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past passive participle: ‘having been told’)

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/कालवाचक (then)

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• नागाः: serpents
• नागाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• प्राधान्यतः: primarily
• प्राधान्यतः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राधान्यतः (अव्यय; प्राधान्य-तस्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; ‘chiefly/primarily’ अर्थे

• श्रुताः: having heard/learned
• श्रुताः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त; श्रुत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (heard/learned)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund): ‘having gone’

• अथ: then
• अथ: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तर/आरम्भसूचक (then/now)

• सत्वरम्: swiftly
• सत्वरम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक; अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (quickly/in haste)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्राय; क्रमवाचक क्रियाविशेषण (first)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्विजोत्तमम्: the best brāhmaṇa
• द्विजोत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘उत्तमः द्विजः’

Speaker

Narrator (contextual; within the Tīrthamāhātmya frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura (episode locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A procession of principal nāgas surges forward like a living river, heading to the house of the foremost brāhmaṇa; urgency is shown through diagonal composition and dust/wind trails.

Characters & Entities

• Nāgas
• Śeṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse underscores swift execution of command and the inevitability of consequences once dharma’s agents are set in motion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The action continues within the Hāṭakeśvara-kṣetra chapter, though this verse focuses on the narrative movement rather than praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.