Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तस्य देवस्य तच्छ्रुत्वा वाक्यं ता मातरस्तदा । प्रहृष्टास्तत्परित्यज्य स्थानं स्कन्दविनिर्मितम्

Transliteration

tasya devasya tacchrutvā vākyaṃ tā mātarastadā | prahṛṣṭāstatparityajya sthānaṃ skandavinirmitam

Translation

तस्य देवस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा ता मातरस्तदा प्रहृष्टाः। ततः स्कन्दविनिर्मितं तद् स्थानं परित्यज्य जग्मुः॥

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म-रूपेण (श्रुत्वा)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Adverbial participle/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः श्रु (शृणोति)

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्-सम्बन्धि

• ताः: they (fem.)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मातरः: mothers
• मातरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• प्रहृष्टाः: delighted
• प्रहृष्टाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भावे/स्थितिवाचक विशेषणम् (ताः)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म-रूपेण (परित्यज्य)

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (Adverbial participle/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि+त्यज् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः त्यज् (त्यजति) उपसर्गः परि-

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्कन्द-विनिर्मितम्: made by Skanda
• स्कन्द-विनिर्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक) + विनिर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (स्थानम्); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (स्कन्देन विनिर्मितम्)

Speaker

Sūta (deduced: Sūta narrating to the ṛṣis in Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Skanda-vinirmita-sthāna (source-seat of the Mothers)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (implied continuing audience)

Visual Art Cues

Scene: The Mothers, delighted upon hearing the deity’s words, depart from the place fashioned by Skanda to take up their assigned residences.

Characters & Entities

• Skanda
• Mātaraḥ (Mātṛkās)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine command and dharmic order are fulfilled joyfully; sacred places arise through divine agency (Skanda) and are maintained by obedient cosmic powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Lupta-tīrtha / Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya stream within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed in this verse; it sets narrative context for the tīrtha’s sanctity.