Adhyaya 35

Verse 1

लोमश उवाच । वनं गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा । सुखं न लेभे तन्वंगी हर्म्येष्वायतनेषु वा

लोमश उवाच। वने गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा। सुखं न लेभे तन्वङ्गी हर्म्येष्वायतनेषु वा॥

Verse 2

चिंतयंती शिवंतन्वी सर्वभावेन शोभना । चिंतमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी

चिन्तयन्ती शिवं तन्वी सर्वभावेन शोभना। चिन्तमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी॥

Verse 3

विजयोवाच । तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने । मृषशा द्यूतं कृतं तेन शंकरेण तपस्विना

विजयोवाच। तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने। मृषाशा द्यूतं कृतं तेन शङ्करेण तपस्विना॥

Verse 4

द्यूते हि वहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे । क्षमा पय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे

द्यूते हि बहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे। क्षमापय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे॥

Verse 5

अस्माभिः सहिता देवि गच्छगच्छ वरानने

अस्माभिः सहिता देवि, गच्छ गच्छ वरानने।

Verse 6

यावच्छंभुर्दूरतो नाभिगच्छेत्तावद्गत्वा शंकरं क्षामयस्व । नो चेतन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्

यावच्छम्भुर्दूरतो नाभिगच्छेत् तावद्गत्वा शङ्करं क्षामयस्व। नो चेत् तन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्॥

Verse 7

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

निशम्य वाक्यं विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः। उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्॥

Verse 8

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या । किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या। किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः॥

Verse 9

रूपीकृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद । मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते

रूपी कृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद। मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते॥

Verse 10

साकारो हि निराकारो महेशो हि मया कृतः

निराकारोऽपि महेशो मया साकारतां नीतः, इति निश्चयः।

Verse 11

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

मया समग्रं जगदिदं चराचरं देववरैः समेतं निर्मितम्। क्रीडार्थं चास्योद्भवस्थितिहेतुभिः सह मया क्रीडितं; मम विजयं प्रपश्य।

Verse 12

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमंगला । शबरीरूपमास्थाय गंतुकामा महेश्वरम्

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमङ्गला। शबरीरूपमास्थाय गन्तुकामा महेश्वरम्॥

Verse 13

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिम्बबिम्बाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी। मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरम्भोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा॥

Verse 14

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम् । सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम्। सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः॥

Verse 15

भृंगीनादेन महता नादयंती जगत्त्रयम् । गिरिजा मन्मथं सद्यो जीवयंती पुनःपुनः

महता भृङ्गीनादेन गिरिजा जगत्त्रयं नादयामास; सा मन्मथं सद्यः पुनःपुनर्जीवयामास।

Verse 17

एकाकी संस्थितो यत्र यमाधिस्थो महेश्वरः । दृष्टस्ततस्तया देव्या भृंगीनादेन मोहितः

यत्र महेश्वर एकाकी यमाधिस्थः स्थितः, तत्र सा देवी तं ददर्श; भृङ्गीनादेन स मोहितोऽभवत्।

Verse 18

प्रबद्धो हि महादेवो निरीक्ष्य शबरीं तदा । समाधेरुत्थितः सद्यो महेशो मदनान्वितः

तदा शबरीं निरीक्ष्य महादेवः प्रबुद्धोऽभवत्; महेशः सद्यः समाधेरुत्थितो मदनान्वितः।

Verse 19

यावत्करे गृह्यमाणो गिरिजां स समीपगः । तावत्तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता सती

यावत् स समीपगः करेन गिरिजां ग्रहीतुं प्रवृत्तः, तावत् सा सती तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः । भ्रममाणस्तदा शंभुर्नापश्यदसितेक्षणाम्

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः; तदा शंभुर्भ्रममाणोऽपि असितेक्षणां नापश्यत्।

Verse 21

विरहेण समायुक्तो हृच्छयेन समन्वितः । मदनारिस्तदा शंभुर्ज्ञानरूपो निरंतरम्

विरहदुःखेन संयुक्तो हृदयशोकसमन्वितः । मदनारिः सदा शम्भुर्ज्ञानस्वरूपे निरन्तरं स्थितः ॥

Verse 22

निर्मोहो मोहमापन्नो ददर्श गिरिजां पुनः । उवाच वाक्यं शबरीं प्रस्ताव सदृशं महत्

निर्मोहोऽपि स मोहमापन्नो गिरिजां पुनरदर्शयत् । शबरीं चोवाच वचनं प्रसङ्गानुरूपं महत् ॥

Verse 23

शिव उवाच । वाक्यं मे श्रृणु तन्वंगि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वंगि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे याथातथ्यं सुमध्यमे

शिव उवाच । वाक्यं मे शृणु तन्वङ्गि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वङ्गि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे यथातथ्यं सुमध्यमे ॥

Verse 24

शिवोवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वतंत्रं निर्विकारं च जगतामीश्वरं वरम्

शिव उवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वातन्त्र्ययुक्तं निर्विकारं जगतामीश्वरं वरम् ॥

Verse 25

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि ॥

Verse 26

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने । वचो निशम्य रुद्रस्य स्मितपूर्वमभाषत

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने। रुद्रवाक्यं निशम्य सा स्मितपूर्वमभाषत॥

Verse 27

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद । किं तु वक्ष्यामि भद्रं ते निर्गुणोऽसि परंतपः

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद। भद्रं ते वक्ष्ये—निर्गुणोऽसि परंतपः॥

Verse 28

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि । परित्यक्ता त्वयारण्ये क्षणमात्रेण भामिनी

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि। सा भामिनी त्वयारण्ये क्षणमात्रेण परित्यक्ता॥

Verse 29

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि । तस्मान्न वाच्यं हि पुनर्यदुक्तं ते ममाग्रतः

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि। तस्मान्न वाच्यं पुनर्यत्ते ममाग्रतः पुरोदितम्॥

Verse 30

शबर्या वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः । मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी । यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते

शबर्याः वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः। मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी। यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते॥

Verse 31

एवं ज्ञात्वा विशालाक्षि कृपणं कृपणप्रियम् । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे सुमध्यमे

एवं विदित्वा विशालाक्षि, अहं कृपणः कृपणप्रियश्च; तस्मात् सुमध्यमे, मम वचनं त्वया नूनं कर्तव्यम्।

Verse 32

एवमभ्यर्थिता तेन बहुधा शूलपाणिना । प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वच

एवं तेन शूलपाणिना बहुधा अभ्यर्थिता; प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वचः।

Verse 33

तपोधनोऽसि योगीश विरक्तोऽसि निरंजनः । आत्मारामो हि निर्द्वंद्वो मदनो येन घातितः

तपोधनोऽसि योगीश, विरक्तोऽसि निरञ्जनः। आत्मारामो हि निर्द्वन्द्वो, मदनो येन घातितः॥

Verse 34

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोसि चाद्य वै । अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः । तस्मात्त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोऽसि चाद्य वै। अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः। तस्मात् त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम॥

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनांतकः । मम भार्या भव त्वं हि नान्यथा कर्तुमर्हसि

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनान्तकः। मम भार्या भव त्वं हि, नान्यथा कर्तुमर्हसि॥

Verse 36

इत्युक्त्वा तां करेऽगृह्णाच्छबरीं मदनातुरः । उवाच तं स्मयंती सा मुंचमुंचेति सादरम्

इत्युक्त्वा स मदनातुरः शबरीं करेऽगृह्णात्। सा स्मयन्ती सादरं तमुवाच— “मुंच मुंच” इति॥

Verse 37

नोचितं भगवान्कर्तुं तापसेन बलादिदम् । याचयस्व पितुर्मे त्वं नान्यथाभिभविष्यसि

भगवन्, तापसेन बलादिदं कर्तुं नोचितम्। मम पितुः सकाशात् मां याचस्व; नान्यथा त्वं अभिभविष्यसि॥

Verse 38

महादेव उवाच । पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र शुभानने । द्रक्ष्यामि तं विशालाक्षि प्रणिपातपुरःसरम्

महादेव उवाच— शुभानने, पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र। विशालाक्षि, प्रणिपातपुरःसरं तं द्रक्ष्यामि॥

Verse 39

एतदुक्तं तदा तेन निशम्यासितनेत्रया । आनीतो हि तया तन्व्या पितरं वृषभध्वजः

एतदुक्तं तेन तदा निशम्य असितनेत्रया। तया तन्व्या आनीतः पिताऽस्य; वृषभध्वजः पुरतः समानीतः॥

Verse 40

स्थितं कैलासशिखरे हिमवंतं नगोत्तमम् । अहिभिर्बहुभिश्चैव संवृतं च महाप्रभम्

कैलासशिखरे स्थितं हिमवन्तं नगोत्तमम्। महाप्रभं बहुभिरहिभिश्चैव संवृतं ददर्श॥

Verse 41

द्वारि स्थितं तया देव्या दर्शितं शंकरस्य च । असौ मम पिता देव याचस्व विगतत्रपः । ददाति मां न संदेहस्तपस्विन्मा विलंबितम्

द्वारि स्थितया देव्या शंकराय प्रदर्शितः—“एष मे पिता, देव; विगतत्रपः याचस्व। स त्वां मां दास्यति, न संशयः; तपस्विन्, मा विलम्बय।”

Verse 42

तथेति मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं बभाषे । प्रयच्छ तां चाद्य गिरीशवर्य ह्यार्ताय कन्यां सुभगां महामते

“तथेति” मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं जगाद—“गिरीश्वरवर्य, महामते, अद्यैव तां सुभगां कन्यां मम प्रयच्छ; अहं हि कामातुरः स्थितः।”

Verse 43

कृपणं वाक्यमाकर्ण्य समुत्थाय हिमालयः । महेशं च समादाय ह्युवाच गिरिराट् स्वयम्

कृपणं तद्वचः श्रुत्वा हिमालयः समुत्थितः। महेशं समादाय गिरिराट् स्वयमेवेदमब्रवीत्॥

Verse 44

किं जल्पसि हि भो देव तावयुक्तं च सांप्रतम् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वं स्वामी जगतां विभो

किं जल्पसि हि भो देव, तदनुचितं हि सांप्रतम्। त्वं दाता त्रिषु लोकेषु, त्वं स्वामी जगतां विभो॥

Verse 45

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । एवं स्तुतिपरोऽभूच्च हिमालयागिरिर्महान् । आगतो नारदस्तत्र ऋषिभिः परिवारितः

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम्—इति स्तुतिपरोऽभूद्धि हिमालयागिरिर्महान्। अथ तत्रागतो नारदः ऋषिभिः परिवारितः॥

Verse 46

उवाच प्रहसन्वाक्यं शूलपाणे नमः प्रभो । हे शंभो श्रृणु मे वाक्यं तत्त्वसारमयं परम्

प्रहसन् स वाक्यमुवाच— “शूलपाणे प्रभो नमस्ते। हे शम्भो, मम वाक्यं शृणु; तत् परं तत्त्वसारमयं।”

Verse 47

योषिद्भिः संगति पुंसां विडंबायोपकल्पते । त्वं स्वामी जगतां नाथः पराणां परमः परः । विमृश्य सर्वं देवेश यथावद्वक्तुमर्हसि

“योषिद्भिः सङ्गतिः पुंसां प्रायो विडम्बाहेतुरूपा भवति। त्वं तु जगन्नाथः स्वामी, पराणां परमः परः। देवेश, सर्वं विमृश्य यथावत् वक्तुमर्हसि।”

Verse 48

एवं प्रबोधितस्तेन नारदेन महात्मना । प्रबोधमगमच्छंभुर्जहास परमेश्वरः

एवं तेन महात्मना नारदेन प्रबोधितः शम्भुः प्रबोधं जगाम; परमेश्वरो जहास।

Verse 49

शिव उवाच । सत्यमुक्तं त्वया चात्र नान्यथा नारदक्वचित् । योषित्संगतिमात्रेण नृणां पतनमेव च

शिव उवाच— “सत्यं त्वयोक्तमत्र; नान्यथा नारद क्वचित्। योषित्सङ्गतिमात्रेण नृणां पतनमेव च।”

Verse 50

भविष्यति न संदेहो नान्यथा वचनं तव । अनया मोहितोऽद्याहमानीतो गंधमादनम्

“भविष्यति न सन्देहः; नान्यथा वचनं तव। अनया मोहितोऽद्याहम् आनीतो गन्धमादनम्।”

Verse 51

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतम्

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतं, घोरं च विस्मयकरं चाख्यानं समुपस्थितम्।

Verse 52

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे व्रजामि चाद्यैव वनांतरं पुनः । इत्येवमुक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं योगेनामप्यगम्यम्

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे, व्रजाम्यद्यैव पुनर्वनान्तरम्। इत्युक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं, योगेनाप्यगम्यं दुर्गमम्।

Verse 53

निरालंबं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत् । गिरिजां च गिरींद्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्

निरालम्बं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत्; गिरिजां च गिरीन्द्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्।

Verse 54

वंदनीयश्च स्तुत्यश्च क्षाम्यतां परमार्थतः । महेशोऽयं जगन्नाथस्त्रिपुरारिर्महायशाः

वन्दनीयश्च स्तुत्यश्च, क्षाम्यतां परमार्थतः। महेशोऽयं जगन्नाथः, त्रिपुरारिर्महायशाः।

Verse 55

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम् । गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम्, गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः।

Verse 56

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे प्रमथा गुह्यकादयः

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम्। प्रणताः प्रमथाः सर्वे गुह्यकाद्याश्च तं मुदा तुष्टुवुः॥

Verse 57

स्तूयमानो हि भगवानागतो गंधमादनम् । अंगिरसा हि सर्वेशो ह्यभिषिक्तो महात्मभिः

स्तूयमानो हि भगवान् गन्धमादनमागमत्। तत्राङ्गिरसा सर्वेशो महात्मभिरभिषिक्तः॥

Verse 58

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च । इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च। इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे॥

Verse 59

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववंद्यः । अभ्यर्थितः परममंगल मंगलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववन्द्यः। अभ्यर्थितः परममङ्गलमङ्गलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या॥

Verse 60

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः । महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि श्रृण्वताम्

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः। महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि शृण्वताम्॥

Verse 61

यानियानीह रुद्रस्य चरितानि महांत्यपि । श्रुतानि परमाण्येव भूयः किं कथयामि वः

यानि यानि इह रुद्रस्य महान्ति चरितानि, तानि परमाण्येव पूर्वं श्रुतानि; भूयः किमहं वः पुनः कथयामि?

Verse 62

ऋषय ऊचुः । एव मुक्तं त्वया सूत चरितं शंकरस्य च । अनेन चरितेनैव संतृप्ताः स्मो न संशयः

ऋषय ऊचुः—हे सूत, त्वया शंकरस्य चरितं सम्यगुक्तम्; अनेनैव चरितेन वयं संतृप्ताः स्मः, न संशयः।

Verse 63

सूत उवाच । व्यासप्रसादाच्छ्रुतमस्ति सर्वं मया ततं शंकररूपमद्भुतम् । सुविस्तृतं चाद्भुतवेदगर्भं ज्ञानात्मकं परमं चेदमुक्तम्

सूत उवाच—व्यासप्रसादात् मया सर्वं श्रुतम्; शंकररूपेण व्याप्तमिदं अद्भुतम्। सुविस्तृतं, अद्भुतवेदगर्भं, ज्ञानात्मकं, परमं चेदमुक्तम्।

Verse 64

श्रद्धया परयोपेताः श्रावयंति शिवप्रियम् । श्रृण्वंति चैव ये भक्त्या शंभेर्माहात्म्यमद्भुतम् । शिवशास्त्रमिदं प्रीत्या ते यांति मरमां गतिम्

श्रद्धया परयोपेताः ये शिवप्रियं इदं शास्त्रं श्रावयन्ति, ये च भक्त्या शम्भोर्माहात्म्यमद्भुतं शृण्वन्ति; प्रीत्या शिवशास्त्रमिदं गृह्णन्ति ते परमां गतिं यान्ति।

Verse 3516

सकामना राजहंसा बभूवुस्तत्क्षणादपि । द्विरेफा बर्हिणश्चैव सर्वे ते हृच्छयान्विताः

तत्क्षणादेव सकामनाः राजहंसाः बभूवुः; अन्ये द्विरेफाः बर्हिणश्च, सर्वे ते हृच्छयान्विताः।