Adhyaya 29
अध्यायेऽस्मिन् देवासुरयोः महती चतुरङ्गिणी रणभूमिः प्रदर्श्यते। छिन्नाङ्गपातैः पतितवीरैश्च शीघ्रचित्रितं युद्धदृश्यं, देवसेनायाः पराक्रमश्च वर्ण्यते। तत्र माण्डहातृपुत्रो मुचुकुन्दः तारकासुरेण सह समरं कृत्वा निर्णायकं प्रहारं कर्तुमिच्छन् ब्रह्मास्त्रप्रयोगपर्यन्तं प्रवर्तते। नारदः तदा धर्मनियमं निवेदयति—तारकः मनुष्येण न हन्तव्यः; तस्य वधाय शिवपुत्रः कुमार एव नियोज्यः। युद्धे तीव्रतरे जाते वीरभद्रः शिवगणाश्च तारकेन सह घोरं द्वन्द्वं कुर्वन्ति; नारदः पुनःपुनः संयमं बोधयन् शौर्यवेगस्य दैवविधानस्य च मध्ये तनावं जनयति। अनन्तरं विष्णुः स्पष्टं निर्दिशति—कृत्तिकासुतः कुमारः एव तारकवधस्य एकमात्रः समर्थः। कुमारः प्रथमं स्वं द्रष्टारं मन्यते, मित्रशत्रुविभागे च सन्देहं दर्शयति; तदा नारदः तारकस्य तपः, वरप्राप्तिं, त्रैलोक्यजयम् इत्यादि वृत्तान्तं कथयति। अन्ते तारकः गर्वितं गर्जन् कुमारं प्रति युद्धाय सज्जीभवति, धर्मसंस्थापनाय विधिपूर्वकं दैवोपकरणं प्रवर्तते इति अध्यायः समाप्तः।
Shlokas
Verse 1
लोमश उवाच । उभे सेने तदा तेषां सुराणां चामरद्विषाम् । अनेकाश्चर्यसंवीते चतुरंगबलान्विते । विरेजतुस्तदान्योऽन्यं गर्जतो वांबुदागमे
लोमश उवाच—तदा सुराणां चामरद्विषां च उभे सेने नानाविस्मयव्यूहसंयुक्ते चतुरङ्गबलसमन्विते, वर्षागमसमये गर्जद्घनाविव परस्परं विराजेते स्म।
Verse 2
एतस्मिन्नन्तरे तत्र वल्गमानाः परस्परम् । देवासुरास्तदा सर्वे युयुधुश्च महाबलाः
एतस्मिन्नन्तरे तत्र परस्परं वल्गमानाः सर्वे देवासुराः महाबलाः समराय युयुधिरे।
Verse 3
युद्धं सुतुमुलं ह्यासीद्देवदैत्यसमाकुलम् । रुण्डमुण्डांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत
देवदैत्यसमाकीर्णं सुतुमुलं तद् युद्धमासीৎ; क्षणेनैव सर्वं रुण्डमुण्डाङ्कितं समपद्यत।
Verse 4
भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः । केषांचिद्बाहविश्छिन्नाः खड्गपातैः सुदारुणैः
तत्र भूमौ शतशोऽथ सहस्रशो निपतिताः; केषाञ्चिद् बाहवः सुदारुणैः खड्गपातैश्छिन्नाः।
Verse 5
मुचुकुंदो हि बलवांस्त्रैलोक्येऽमितविक्रमः
मुचुकुन्दो हि बलवान् त्रैलोक्येऽमितविक्रमः।
Verse 6
तारको हि तदा तेन मुचुकुंदेन धीमता । खड्गेन चाहतास्तत्र सर्वप्राणेन वक्षसि । प्रसह्य तत्प्रहारं च प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्
तदा धीमता मुचुकुन्देन सर्वप्राणेन वक्षसि खड्गेनाहतः तारकोऽपि तं प्रहारं प्रसह्य सोढ्वा प्रहसन् इदं वाक्यमब्रवीत्।
Verse 7
किं रे मूढ त्वया चाद्य कृतमस्ति बलादिदम् । न त्वया योद्धुमिच्छामि मानुषेणैव लज्जया
किं रे मूढ! त्वया अद्य बलादिदं किं कृतम्? मानुषेणैव त्वया सह योद्धुमिच्छामि न, लज्जया।
Verse 8
तारकस्य वचः श्रुत्वा मुचुकुंदोऽभ्यभाषत । मया हतोऽसि दैत्येंद्र नान्यो भवितुमर्हसि
तारकस्य वचः श्रुत्वा मुचुकुन्दोऽभ्यभाषत— दैत्येन्द्र! मया हतोऽसि; नान्यथा भवितुमर्हसि।
Verse 9
दृष्ट्वा मे खड्गसंपातं न त्वं तिष्ठसि चाग्रतः । त्वां हन्मि पश्य मे शौर्यं दैत्यराज स्थिरो भव
मे खड्गसंपातं दृष्ट्वापि त्वं अग्रतः न तिष्ठसि। त्वां हन्मि—मे शौर्यं पश्य; दैत्यराज! स्थिरो भव।
Verse 10
एवमुक्त्वा तदा वीरो मुचुकुंदो महाबलः । यावज्जघान खड्गेन तावच्छक्त्या समाहतः । मांधातुस्तनयस्तत्र पपात रणमंडले
एवमुक्त्वा तदा वीरो महाबलो मुचुकुन्दः यावद् खड्गेन जघान तावच्छक्त्या समाहतः। तत्र मांधातुस्तनयः रणमण्डले पपात।
Verse 11
पतितस्तत्क्षणादेव चोत्थितः परवीरहा
पतितः स तत्क्षणादेव पुनरुत्थितः, परवीरहन्ता स वीरः।
Verse 12
स सज्जमानोतिमहाबलो वै हंतुं तदा दैत्यपतिं च तारकम् । ब्रह्मास्त्रमुद्यम्य धनुर्गृहीत्वा मांधातृपुत्रो भुवनैकजेता
तदा स अतिमहाबलः मांधातृपुत्रो भुवनैकजेता दैत्यपतिं तारकं हन्तुं सज्जमानः; धनुर्गृहीत्वा ब्रह्मास्त्रमुद्यम्य स्थितः।
Verse 13
स तारकं योद्धकामस्तरस्वी रुषान्वितोत्फुल्लविलोचनो महान् । स नारदो ब्रह्मसुतो बभाषे तदा नृवीरं मुचुकुंदमेवम्
स तारकं योद्धकामस्तरस्वी रुषान्वितोत्फुल्लविलोचनो महान्; तदा ब्रह्मसुतो नारदः नृवीरं मुचुकुन्दमेवं बभाषे।
Verse 14
न तारको हन्यते मानुषेण तस्मादेतन्मा विमोचीर्महास्त्रम्
न तारको हन्यते मानुषेण; तस्मादेतन्महास्त्रं मा विमोचीः।
Verse 15
निशम्य वचनं तस्य देवर्षेर्नारदस्य च । मुचुकुंद उवाचेदं भविता कोऽस्य मारकः
तस्य देवर्षेर्नारदस्य वचनं निशम्य मुचुकुन्द उवाच—अस्य मारकः कः भविता?
Verse 16
तदोवाच महातेजा नारदो दिव्यदर्शनः । एनं हंता कुमारश्च कुमारोऽयं शिवात्मजः
ततः दिव्यदर्शनः महातेजाः नारदः उवाच— “एतं कुमारः हनिष्यति; अयं कुमारः शिवात्मजः।”
Verse 17
तस्माद्भवद्भिः स्थातव्यमैकपद्येन युध्यताम् । तिष्ठ त्वं चायतो भूत्वा मुचुकुंद महामते
ତସ୍ମାଦ୍ ଭବଦ୍ଭିଃ ଏକପଦ୍ୟେନ স্থातव्यं युध्यताम्। त्वं च आयतः भूत्वा तिष्ठ, मुचुकुन्द महामते।
Verse 18
निशम्य वाक्यं च मनोहरं शुभं ह्युदीरितं तेन महाप्रभेण । सर्वे सुराः शांतिपरा बभूवुस्तेनैव साकं नृवरेणयत्नात्
तेन महाप्रभेण उदीरितं शुभं मनोहरं वाक्यं निशम्य, सर्वे सुराः शान्तिपराः बभूवुः; तेनैव नृवरेण सह यत्नात् समायुक्ताः।
Verse 19
ततो दुंदुभयो नेदुः शंखाश्च कृतनिश्चयाः । ताडिता विविधैर्वाद्यैः सुरासुरसमन्वितैः
ततः दुन्दुभयो नेदुः, शङ्खाश्च कृतनिश्चयाः; विविधैर्वाद्यैः ताडितैः सुरासुरसमन्वितैः।
Verse 20
जगर्जुरसुरास्तत्र देवान्प्रति कृतोद्यमाः । शिवकोपोद्भवो वीरो वीरभद्रो रुषान्वितः
तत्र असुराः देवान् प्रति कृतोद्यमाः जगर्जुः; शिवकोपोद्भवो वीरः वीरभद्रः रुषान्वितः स्थितः।
Verse 21
गणैर्बहुभिरासाद्य तारकं च महाबलम् । मुचुकुंदं पृष्ठतः कृत्वा तथैव च सुरानपि
गणैर्बहुभिरासाद्य तारकं महाबलम् । मुचुकुन्दं पृष्ठतः कृत्वा सुरानपि तथैव च समन्तात् समाययुः ॥
Verse 22
तदा ते प्रमथाः सर्वे पुरस्कृत्य कुमारकम् । युयुधुः संयुगे तत्र वीरभद्रादयो गणाः
तदा ते प्रमथाः सर्वे पुरस्कृत्य कुमारकम् । युयुधुः संयुगे तत्र वीरभद्रादयो गणाः ॥
Verse 23
त्रिशूलैरृष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपाट्टिशैः । निजघ्नुः समरेन्योन्यं सुरासुरविमर्द्दने
त्रिशूलैरृष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपाट्टिशैः । निजघ्नुः समरेऽन्योन्यं सुरासुरविमर्दने ॥
Verse 24
तारको वीरभद्रेण त्रिशूलेन हतो भृशम् । पपात सहसा तत्र क्षण मूर्छापरिप्लुतः
तारको वीरभद्रेण त्रिशूलेन हतो भृशम् । पपात सहसा तत्र क्षणं मूर्छापरिप्लुतः ॥
Verse 25
उत्थाय च मुहूर्त्ताच्च तारको दैत्यपुंगवः । लब्धसंज्ञो बलाविष्टो वीरभद्रं जघान च
उत्थाय च मुहूर्ताच्च तारको दैत्यपुङ्गवः । लब्धसंज्ञो बलाविष्टो वीरभद्रं जघान च ॥
Verse 26
स शक्तिं च महातेजा वीरभद्रो हि तारकम् । त्रिशूलेन च घोरेण शिवस्यानुचरो बली
स महातेजाः शक्तिं च घोरं त्रिशूलं च गृहित्वा शिवस्यानुचरो बली वीरभद्रः तारकं समभ्यहनत्।
Verse 27
एवं संयुध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् । द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं तयोर्जातं महात्मनोः
एवं संयुध्यमानौ तौ पुनः पुनरन्योन्यं जघ्नतुः; तयोर्महात्मनोः सुतुमुलं द्वन्द्वयुद्धं समजायत।
Verse 28
सुरास्तत्रैव समरे प्रेक्षकाह्यभवंस्तदा । तयोर्भेरीमृदंगाश्च पटहानकगोमुखाः
तत्रैव समरे सुराः प्रेक्षकाः अभवन्; तयोर्भेरी-मृदङ्ग-पटह-आनक-गोमुखाः समनादयन्।
Verse 29
तथा डमरूनादेन व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । तेन घोषेण महता युद्यमानौ महाबलौ
तथा डमरूनादेन जगत्त्रयं व्याप्तमभवत्; तेन महाघोषेण युद्यमानौ महाबलौ तौ समरे रेरजाते।
Verse 30
शुशुभातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैर्जरीकृतौ । अन्योन्यमभिसंरब्धौ तौ बुधांगारकाविव
अतिसंरब्धौ प्रहारैर्जरीकृतौ अपि तौ शुशुभाते; अन्योन्यमभिसंरब्धौ बुधाङ्गारकाविव समरे।
Verse 31
नारदेन तदा ख्यातो वीरभद्रस्य तद्वधः । न रोचते च तद्वाक्यं वीरभद्रस्य वै तदा
तदा नारदेन वीरभद्रस्य तद्वधवृत्तान्तः ख्यातः; किन्तु तद्वाक्यं तस्मै वीरभद्राय तदा न रोचत।
Verse 32
नारदेन यदुक्तं हि तारकस्य वधं प्रति । यथा रुद्रस्तथा सोऽपि वीरभद्रो महाबलः
नारदेन यत् तारकवधं प्रति उक्तं, तदनुसारं रुद्रवत् स एव महाबलः वीरभद्रोऽपि।
Verse 33
एवं प्रयुध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् । अन्योन्यं स्वर्द्धमानौ तौ गर्जंतौ सिंहयोरिव
एवं तौ प्रयुध्यमानौ परस्परं पुनः पुनः जघ्नतुः; अन्योन्यं वर्धमानौ तौ सिंहयोरिव गर्जन्तौ।
Verse 34
एवं तदा तौ भुवि युध्यमानौ महात्मना ज्ञानवतां वरेण । स वीरभद्रो हि तदा निवारितो वाक्यैरनेकैरथ नारदेन
एवं भुवि तदा तौ युध्यमानौ; ज्ञानवतां वरेण महात्मना नारदेन स वीरभद्रः तदा वाक्यैरनेकैः निवारितः।
Verse 35
तथा निशम्य तद्वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । वीरभद्रो रुषाविष्टो नारदं प्रत्युवाच ह
नारदस्य मुखोद्गतं तद्वाक्यं तथा निशम्य, रुषाविष्टो वीरभद्रो नारदं प्रत्युवाच ह।
Verse 36
तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम् । आनयंति च ये वीराः स्वामिनं रणसंसदि । ते पापिनो ह्यधर्मिष्ठा विमृशंतिरणं गताः
तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम् । आनयंति च ये वीराः स्वामिनं रणसंसदि । ते पापिनो ह्यधर्मिष्ठा विमृशंतिरणं गताः
Verse 37
भीरवस्ते तु विज्ञेया न वाच्यास्ते कदाचन । त्वं न जानासि देवर्षे योधानां च प्रतिक्रियाम्
भीरवस्ते तु विज्ञेया न वाच्यास्ते कदाचन । त्वं न जानासि देवर्षे योधानां च प्रतिक्रियाम्
Verse 38
मृत्युं च पृष्ठतः कृत्वा रणभूमौ गतव्यथाः । शस्त्राशस्त्रैर्भिन्नगात्राः प्रशस्ता नात्र संशयः
मृत्युं च पृष्ठतः कृत्वा रणभूमौ गतव्यथाः । शस्त्राशस्त्रैर्भिन्नगात्राः प्रशस्ता नात्र संशयः
Verse 39
इत्युक्त्वा चावदद्देवान्वीरभद्रो महाबलः । श्रुण्वंतु मम वाक्यानि देवा इन्द्रपुरोगमाः
इत्युक्त्वा चावदद्देवान्वीरभद्रो महाबलः । श्रुण्वंतु मम वाक्यानि देवा इन्द्रपुरोगमाः
Verse 40
अतारकां महीं चाद्य करिष्ये नात्र संशयः
अतारकां महीं चाद्य करिष्ये नात्र संशयः
Verse 41
अथ त्रिशूलमादाय तारकेण युयोध सः । वृषारूढैरनेकैश्च त्रिशूलवरधारिभिः
अथ स त्रिशूलमादाय तारकेण सहायुध्यत; वृषारूढैः बहुभिः त्रिशूलवरधारिभिः सह।
Verse 42
कपर्द्दिनो वृषांकाश्च गणास्तेतिप्रहारिणः । वीरभद्रं पुरस्कृत्य वीरभद्रपराक्रमाः
कपर्द्दिनो वृषाङ्काश्च ते गणाः त्रिशूलप्रहारिणः; वीरभद्रं पुरस्कृत्य वीरभद्रपराक्रमाः प्रचक्रामुः।
Verse 43
त्रिशूलधारिणः सर्वे सर्वे सर्पागभूषणाः । सचंद्रशेखराः सर्वे जटाजूटविभूषिताः
त्रिशूलधारिणः सर्वे सर्वे सर्पाङ्गभूषणाः; सचन्द्रशेखराः सर्वे जटाजूटविभूषिताः।
Verse 44
निलकण्ठा दशभुजाः पञ्चकत्त्रास्त्रिलोचनाः । छत्रचामरसंवीताः सर्वे तेऽत्युग्रबाहवः
नीलकण्ठा दशभुजाः पञ्चवक्त्रास्त्रिलोचनाः; छत्रचामरसंवीताः सर्वे तेऽत्युग्रबाहवः।
Verse 45
वीरभद्रं पुरस्कृत्य सर्वे हरपराक्रमाः । युयुधुस्ते तदा दैत्यास्ताकासुरजीविनः
वीरभद्रं पुरस्कृत्य सर्वे हरपराक्रमाः; युयुधुस्ते तदा दैत्यास्तारकासुरजीविनः।
Verse 46
पुनः पुनस्तैश्च तदा बभूवुर्गणैर्जितास्ते ह्यसुराः पराङ्मुखाः । बभूव तेषां च तदातिसंगरो महाभयो दैत्यवरैस्तदानीम्
पुनः पुनर्गणैस्तदा तेऽसुराः पराजिताः पराङ्मुखा बभूवुः। तदा दैत्यवरैः सह तेषां महाभयङ्करः अतिसङ्गरोऽभवत्॥
Verse 47
अमृष्यमाणाः परमास्त्रकोविदैस्ततो गणास्ते जयिनो बभूवुः । गणैर्जितास्ते ह्यसुराः पराभवं तं तारकं ते व्यथिताः शशंसुः
अमृष्यमाणाः परमास्त्रकोविदा गणास्ततो जयिनो बभूवुः। गणैर्जिताः केचिदसुरा व्यथितास्तं पराभवं तारकाय न्यवेदयन्॥
Verse 48
विनाम्य चापं हि तथा च तारकः स योद्धुकामः प्रविवेश सेनाम् । यथा झषो वै प्रविवेश सागरं तथा ह्यसौ दैत्यवरो महात्मा
ततः स तारकः चापं विनाम्य योद्धुकामः सेनां प्रविवेश। यथा झषः सागरं प्रविशेत् तथा स दैत्यवरः महात्मा॥
Verse 49
गणैः समेतो युयुधे तदानीं स वीरभद्रो हि महाबलश्च । सर्वान्सुरांश्चेंद्रमुखान्महाबलस्तथा गणान्यक्षपिशाचगुह्यकान् । स दैत्यवर्योऽतिरुषं प्रविष्टः संमर्दयामास महाबलो हि
तदा गणैः समेतो वीरभद्रो महाबलः युयुधे। स महाबलः इन्द्रमुखान् सर्वान् सुरान् तथा गणान् यक्षपिशाचगुह्यकान् च संमर्दयामास; दैत्यवर्योऽतिरुषा प्रविष्टः॥
Verse 50
ततः समभवद्युद्धं देवदानवसंकुलम् । देवदानवयक्षाणां सन्निपातकरं महत्
ततः समभवद्युद्धं देवदानवसङ्कुलम्। देवदानवयक्षाणां सन्निपातकरं महत्॥
Verse 51
तथा वृषा गर्जमाना अश्वाञ्जघ्नुश्च सादिभिः । रथिभिश्च रथाञ्जघ्नुः कुंजरान्सादिभिः सह
तथैव गर्जमानाः वृषाः सादिभिः सह अश्वान् जघ्नुः; रथिभिश्च रथान् जघ्नुः, कुंजरान् अपि सादिभिः सह निघ्नन्ति स्म।
Verse 52
वृषारूढौः सरथैस्ते च सर्वे निष्पाटिता ह्यसुराः पोथिताश्च
वृषारूढाः सरथाश्च ते सर्वेऽसुराः निष्पाटिताः, पोथिताश्च; रणमध्ये हताः भग्नाश्चाभवन्।
Verse 53
क्षयं प्रणीता बहवस्तदानीं पेतुः पृथिव्यां निहताश्च केचित् । केचित्प्रविष्टा हि रसातलं च पलायमाना बहवस्तथैव
तदानीं बहवः क्षयं प्रणीताḥ; केचित् निहताः पृथिव्यां पेतुः। केचित् रसातलं प्रविष्टाः; पलायमानाः बहवोऽपि तथैव।
Verse 54
केचिच्च शरणं प्राप्ता रुद्रानुचरकिंकरान् । एवं नष्टं तदा सैन्यं विलोक्यासुरपालकः । तारको हि रुषाविष्टो हंतुं देवगणान्ययौ
केचित् रुद्रानुचरकिंकरान् शरणं प्राप्ताः। एवं नष्टं सैन्यं विलोक्य असुरपालकः तारकः रुषाविष्टो देवगणान् हन्तुम् अयौ।
Verse 55
भुजानामयुतं कृत्वा दैत्यराजो हि तारकः । आरुह्य सिंहं सहसा घातयामास तान्रणे
दैत्यराजः तारकः भुजानाम् अयुतं कृत्वा, सहसा सिंहम् आरुह्य, रणमध्ये तान् घातयामास।
Verse 56
दंशितेन च सिंहेन वृषाः केचिद्विदारिताः । तथैव तारकेणैव घातिता बहवो गणाः
दंष्ट्राभिर्दंशितेन सिंहेन केचिद्वृषा विदारिताः । तथैव तारकेणैव बहवो गणाः घातिताः ॥
Verse 57
एवं कृतं तदा तेन तारकेण महात्मना । सर्वेषामेव देवानामशक्यस्तारको महान्
एवं तदा महात्मना तारकेण कृतं हि तत् । सर्वेषामेव देवानामशक्यः स महान् तारकः ॥
Verse 58
जातस्तदा महाबाहुस्त्रैलोक्यक्षयकारकः । तारकस्यानुगा दैत्या अजेया बलवत्तराः
जातस्तदा महाबाहुः त्रैलोक्यक्षयकारकः । तारकस्यानुगा दैत्या अजेया बलवत्तराः ॥
Verse 59
महारूढा दंशिताश्च करालास्ते प्रहारिणः । तै राहृता गणाः सर्वे सिंहैश्च वृषभा हताः
महारूढा दंष्ट्रिणश्च करालास्ते प्रहारिणः । तै राहृता गणाः सर्वे सिंहैश्च वृषभा हताः ॥
Verse 60
एवं निहन्यमाना वै गणास्ते रणमण्डले । प्रहस्य विष्णुः प्रोवाच कुमारं शिववल्लभम्
एवं निहन्यमाना वै गणास्ते रणमण्डले । प्रहस्य विष्णुः प्रोवाच कुमारं शिववल्लभम् ॥
Verse 61
विष्णुरुवाच । नान्यो हंतास्य पापस्य त्वद्विना कृत्तिकासुत । तस्मात्त्वया हि कर्त्तव्यं वचनं च महाभुज
विष्णुरुवाच— त्वद्विना कृत्तिकासुत, अस्य पापिनो हन्ता नान्यः। तस्मात् महाभुज, मया उक्तं वचनं त्वयैव कर्तव्यं सम्यक्।
Verse 62
तारकस्य वधार्थाय उत्पन्नोऽसि शिवात्मज । तस्मात्त्वयैव कर्त्तव्य निधनं तारकस्य च
तारकवधार्थाय त्वं शिवात्मज उत्पन्नोऽसि। तस्मात् तारकस्य निधनं त्वयैवैकान्ततः कर्तव्यम्।
Verse 63
तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धः पार्वतीनन्दनो महान् । उवाच प्रहसन्वाक्यं विष्णुं प्रति यथोचितम्
तच्छ्रुत्वा भगवान् महान् पार्वतीनन्दनः क्रुद्धः; तथापि प्रहसन् विष्णुं प्रति यथोचितं वाक्यमुवाच।
Verse 64
मया निरीक्ष्यते सम्यक्चित्रयुद्धं महात्मनाम् । अनिभिज्ञोऽस्म्यहं विष्णो कार्याकार्यविचारणे
मया महात्मनां चित्रयुद्धं सम्यग् निरीक्ष्यते। किन्तु हे विष्णो, कार्याकार्यविचारणेऽहं अद्यापि अनभिज्ञ एव।
Verse 65
केऽस्मदीयाः परे चैव न जानामि कथंचन । किमर्थं युध्यमाना वै परस्परवधे स्थिताः
केऽस्मदीयाः के परे चेति नाहं कथंचन जानामि। किमर्थं ते युध्यमानाः परस्परवधे स्थिताः?
Verse 66
कुमारस्य वचः श्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्
कुमारस्य वचः श्रुत्वा नारदः प्रत्युवाच ह ।
Verse 67
नारद उवाच । कुमारोऽसि महाबाहो शंकरस्यांशसंभवः । त्वं त्राता जगतां स्वामी देवानां च परा गतिः
नारद उवाच । कुमारोऽसि महाबाहो शंकरस्यांशसमुद्भवः । त्वं त्राता जगतां स्वामी देवानां च परा गतिः ॥
Verse 68
तारकेण पुरा वीर तपस्तप्तं सुदारुणम् । येनैव विजिता देवा येन स्वर्गस्तथा जितः
तारकेण पुरा वीर तपस्तप्तं सुदारुणम् । येनैव विजिता देवा येन स्वर्गस्तथा जितः ॥
Verse 69
तपसा तेन चोग्रेण अजेयत्वमवाप्तवान् । अनेनापि जितश्चेंद्रो लोकपालास्तथैव च
तपसा तेन चोग्रेण अजेयत्वमवाप्तवान् । अनेनापि जितश्चेन्द्रो लोकपालास्तथैव च ॥
Verse 70
त्रैलोक्यं च जितं सर्वं ह्यनेनैव रदुरात्मना । तस्मात्त्वया निहंतव्यस्तारकः पापपूरुषः
त्रैलोक्यं च जितं सर्वं ह्यनेनैव दुरात्मना । तस्मात्त्वया निहन्तव्यस्तारकः पापपूरुषः ॥
Verse 71
सर्वेषां शं विधातव्यं त्वया नाथेन चाद्य वै । नारदस्य वचः श्रुत्वा कुमारः प्रहसन्महान् । विमाना दवतीर्याथ पदातिः परमोऽभवत्
“अद्य त्वया नाथ सर्वेषां शं विधातव्यं” इति नारदवचः श्रुत्वा महाकुमारः प्रहसन्; ततः विमानात् अवतीर्य पदातिरूपेण परमोऽभवत्, रणाय सन्नद्धः।
Verse 72
पद्म्यां तदासौ परिधावमानः शिवात्मजोयं च कुमाररूपी । करे समादाय महाप्रभावां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तियुक्ताम्
ततः पद्म्यां भूमौ स शीघ्रं परिधावमानः—शിവात्मजः कुमाररूपधारी—करे महाप्रभावां शक्तिं जग्राह, महोल्कामिव दीप्तियुक्ताम्।
Verse 73
दृष्ट्वा तमायांतमतीव चंडमव्यक्तरूपं बलिनां वरिष्ठम् । दैत्यो बभाषे सुरसत्तमानमसौ कुमारो द्विषतां निहंता
तमतीव चण्डमायान्तम् अव्यक्तरूपं बलिनां वरिष्ठं दृष्ट्वा दैत्यः सुरसत्तमं प्रति बभाषे—“असौ कुमारो द्विषतां निहन्ता।”
Verse 74
अनेन सार्द्धं ह्यहमेव वीरो योत्स्यामि सर्वानहमेव वीरान् । गणांश्च सर्वानपि घातयामि महेश्वरांल्लोकपालांश्च सद्यः
“अनेन सार्धं ह्यहमेव वीरो योत्स्यामि; सर्वान् वीरान् अहमेव समरे प्रतियास्यामि। गणांश्च सर्वानपि घातयामि, महेश्वरान् लोकपालांश्च सद्यः।”
Verse 75
इत्येवमुक्त्वा सततं महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धम् । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको वाक्यमिदं बभाषे
इत्येवमुक्त्वा स महाबलः कुमारमुद्दिश्य योद्धुं ययौ। स तारकः परमाद्भुतां शक्तिं जग्राह, ततः वाक्यमिदं बभाषे।
Verse 76
तारक उवाच । कुमारो मेग्रतश्चाद्य भवद्भिश्च कथं कृतः । यूयं गतत्रपा देवा येषां राजा पुरंदरः
तारक उवाच—अद्य मे पुरतः कुमारो भवद्भिः कथं स्थापितः? यूयं देवाः गतत्रपाः, येषां राजा पुरन्दर इन्द्रः।
Verse 77
पुरा येन कृतं कर्म विदितं सर्वमेव तत् । प्रसुप्ताश्चार्द्दिता गर्भे जठरस्था निपातिताः
पुरा येन कृतं कर्म तत्सर्वं विदितमेव; ये प्रसुप्ताः पीडिताः, ये च गर्भे जठरस्थाः निपातिताः।
Verse 78
कश्यपस्यात्मजेनैव बहुरूपो हतोऽसुरः । नमुचिश्च हतो वीरो वृत्रश्चैव तथा हतः
कश्यपस्यात्मजेनैव बहुरूपोऽसुरो हतः; नमुचिर्वीरः हतः, वृत्रश्चैव तथैव हतः।
Verse 79
कुमारं हंतुमोसौ देवेंद्रो बलघातकः । कुमारोऽयं मया देवा घातितोद्य न संशयः
कुमारं हन्तुमसौ देवेन्द्रो बलघातकः प्रवृत्तः; अद्य तु, हे देवाः, अयं कुमारो मया घातितो भविष्यति—न संशयः।
Verse 80
पुरा हतास्त्वया विप्रा दक्षयज्ञे ह्यनेकशः । तत्कर्मणः फलं चाद्य वीरभद्र महामते । दर्शयिष्यामि ते वीर रणे रणविशारद
पुरा दक्षयज्ञे त्वया विप्रा अनेकशो हताः; तस्य कर्मणः फलं चाद्य, हे महामते वीरभद्र, रणे रणविशारद, ते दर्शयिष्यामि।
Verse 81
इत्येवमुक्त्वा स तदा महात्मा दैत्याधिपो वीरवरः स एकः । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धविदां वरिष्ठः
इत्युक्त्वा स तदा महात्मा दैत्याधिपो वीरवरः स एकः । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धविदां वरिष्ठः ॥
Verse 82
इति परमरुषभिभूतो दितितनयः परीवृतोऽसुरेंद्रैः । युधि मतिमकरोत्तदा निहंतुं समरविजयी स तारको बलीयान्
इति परमरुषभिभूतो दितितनयः परीवृतोऽसुरेंद्रैः । युधि मतिमकरोत्तदा निहंतुं समरविजयी स तारको बलीयान् ॥