Adhyaya 22

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना परमेष्ठिना । जग्मुः सर्वे महेशं च द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्

सूत उवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना परमेष्ठिना । जग्मुः सर्वे महेशं च द्रष्टुकामाः पिनाकिनम् ॥

Verse 2

परे पारे परमेण समाधिना । योगपीठे स्तितं शंभुं गणैश्च परिवारितम्

परे पारे परमेण समाधिना । योगपीठे स्थितं शम्भुं गणैश्च परिवारितम् ॥

Verse 3

यज्ञोपवितविधिना उरसा बिभ्रंत वृतम् । वासुकिं सर्पराजं च कंबलाश्वतरौ तथा

यज्ञोपवीतविधिना उरसा बिभ्रन्तं वृतम् । वासुकिं सर्पराजं च कंबलाश्वतरौ तथा ॥

Verse 4

कर्णद्वये धारयंतं तथा कर्कोटकेन हि । पुलहेन च बाहुभ्यां धारयंतं च कंकणे

कर्णद्वये धारयन्तं तथा कर्कोटकेन हि । पुलहेन च बाहुभ्यां धारयन्तं च कङ्कणे ॥

Verse 5

सन्नृपुरे शङ्खकपद्मकाभ्यां संधारयंतं च विराजमानम् । कर्पूरगौरं शितिकंठमद्भुतं वृपान्वितं देववरं ददर्शुः

तत्र सन्नृपुरे दिव्ये शङ्खपद्मधरं प्रभुम् । कर्पूरगौरं नीलकण्ठमद्भुतं श्रीसमन्वितं देववरं ददृशुः

Verse 6

तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋषयो देवदानवाः । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोपनिपदन्वितैः

तदा ब्रह्मा विष्णुश्च ऋषयः सुरदानवाः । विविधैः सूक्तसङ्घैस्तं तुष्टुवुर्वेदोपनिषद्गुणैः

Verse 7

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय देवाय मदनांतकराय च । भर्गाय भूरिभाग्याय त्रिनेत्राय त्रिविष्टषे

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय देवाय मदनान्तकराय च । भर्गाय भूरिभाग्याय त्रिनेत्राय त्रिविष्टपे

Verse 8

शिपिविष्टाय भीमाय शेषशायिन्नमोनमः । त्र्यंबकाय जगद्धात्रे विश्वरूपाय वै नमः

शिपिविष्टाय भीमाय शेषशायिन्नमो नमः । त्र्यम्बकाय जगद्धात्रे विश्वरूपाय वै नमः

Verse 9

त्वं धाता सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । कृपया परया युक्तः पाह्यस्मांस्त्वं महेश्वर

त्वं धाता सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । कृपया परया युक्तः पाह्यस्मान् त्वं महेश्वर

Verse 10

इत्थं स्तुवत्सु देवेषु नन्दी प्रोवाच तान्प्रति । किमर्थमागता यूयं किं वा मनसि वर्तते

एवं देवैः स्तूयमानेषु नन्दी तान् प्रत्युवाच— “किमर्थं यूयमागताḥ? किं वा मनसि वर्तते?”

Verse 11

ते प्रोचुर्देवकार्यार्थं विज्ञप्तुं शंभुमागता । विज्ञप्तो नंदिना तेन शैलादेन महात्मना । ध्यानस्थितो महादेवः सुरकार्यार्थसिद्धये

तेऽब्रुवन्— “देवकार्यस्य सिद्ध्यर्थं शम्भुं विज्ञप्तुमागताः।” तेन शैलादतनयेन नन्दिना विज्ञप्ते, ध्यानस्थितो महादेवः सुरकार्यसिद्धये प्रववृते।

Verse 12

ब्रह्मादयः सुग्गणाः सुरसिद्धसंघास्त्वां द्रष्टुमेव सुरवर्य विसेषयंति । कार्य्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्यमाना अभ्यागताः सपदि शत्रुभिरर्दिताश्च

ब्रह्मादयः सुगणाः सुरसिद्धसंघाश्च, हे सुरवर्य, त्वां द्रष्टुमेव विशेषयन्ति। कार्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्यमानाः, शत्रुभिरर्दिताः सपदि अभ्यागताः।

Verse 13

तस्मात्त्वया हि देवेश त्रातव्याश्चाधुना सुराः । एवं तेन तदा शंभुर्विज्ञप्तो नंदिना द्विजाः

तस्मात् त्वया हि देवेश अधुना सुराः त्रातव्याः। एवं तदा नन्दिना शम्भुः विज्ञप्तो, हे द्विजाः।

Verse 14

शनैःशनैरुपरमच्छंभुः परमकोपनः । समाधेः परमात्माऽसावुवाच परमेश्वरः

शनैः शनैरुपरराम शम्भुः परमकोपनः। ततः समाधेः समुत्थाय स परमात्मा परमेश्वर उवाच।

Verse 15

महादेव उवाच । कस्माद्युयं महाभागा ह्यागता मत्समीपगाः । ब्रह्मादयो ह्यमी देवा ब्रूत कारणमद्य वै

महादेव उवाच—कस्माद् यूयं महाभागा मम समीपमागताः? ब्रह्मादयोऽमी देवाः, अद्य कारणं मे ब्रूत।

Verse 16

तदा ब्रह्मा ह्युवाचेदं सुरकार्यं महत्तरम् । तारकेण कृतं शंभो देवानां परमाद्भुतम्

तदा ब्रह्मोवाच—शंभो, देवानां महत्तरं सुरकार्यं जातम्; तारकेण परमाद्भुतं कृतम्।

Verse 17

कष्टात्कष्टतरं देव तद्विज्ञप्तुमिहागताः । हे शंभो तव पुत्रेण औरसेन हतो भवेत् । तारको देवशत्रुश्च नान्यथा मम भाषितम्

देव, कष्टात् कष्टतरं जातम्; तद्विज्ञप्तुमिहागताः। हे शंभो, तव औरसेन पुत्रेणैव तारको देवशत्रुः हतो भवेत्; नान्यथा मम भाषितम्।

Verse 18

तस्मात्त्वया गिरिजा देव शंभो गृहीतव्या पाणिना दक्षिणेन । पाणिग्रहेणैव महानुभाव दत्ता गिरीन्द्रेण च तां कुरुष्व

तस्मात् त्वया, देव शंभो, गिरिजा दक्षिणपाणिना गृहीतव्या। महानुभाव, गिरीन्द्रेण दत्ता सा पाणिग्रहेणैव त्वया स्वीक्रियताम्।

Verse 19

ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा प्रहसन्नब्रवीच्छिवः । यदा मया कृता देवी गिरिजा सर्वसुन्दरी

ब्रह्मणो वचः श्रुत्वा शिवः प्रहसन्नब्रवीत्—यदा मया देवी गिरिजा सर्वसुन्दरी निर्मिता…

Verse 20

तदा सर्वे सुरेन्द्राश्च ऋषयो मुनयस्तथा । सकामाश्च भविष्यंति अक्षमाश्च परे पथि

तदा सर्वे सुरेन्द्राः ऋषयो मुनयश्चैव सकामाः भविष्यन्ति; परे पथि च अक्षमाः संयमं सोढुं न शक्नुवन्ति।

Verse 21

मदनो हि मया दग्धः सर्वेषां कार्यसिद्धये । मया ह्यधि कृता तन्वी गिरिजा च सुमध्यमा

मदनो हि मया दग्धः सर्वेषां कार्यसिद्धये; मया ह्यधि कृता तन्वी गिरिजा च सुमध्यमा।

Verse 22

तदानीमेव भो देवाः पार्वती मदनं च सा । जीवयिष्यति भो ब्रह्मन्नात्र कार्या विचारणा

तदानीमेव भो देवाः पार्वती मदनं च सा जीवयिष्यति; भो ब्रह्मन्नत्र कार्या विचारणा न।

Verse 23

एवं विमृश्य भो देंवाः कार्या कार्यविचारणा । मदनेनैव दग्धेन सुरकार्यं महत्कृतम्

एवं विमृश्य भो देवाः कार्यं कार्यविचारणा; मदनेनैव दग्धेन सुरकार्यं महत्कृतम्।

Verse 24

यूयं सर्वे च निष्कामा मया नास्त्यत्र संशयः । यथाहं च सुराः सर्वे तथा यूयं प्रयत्नतः

यूयं सर्वे च निष्कामाः मया नास्त्यत्र संशयः; यथाहं च सुराः सर्वे तथा यूयं प्रयत्नतः।

Verse 25

तपः परमसंयुक्ताः पारयामः सुदुष्करम् । परमानन्दसंयुक्ताः सुखिनः सर्व एव हि

वयं परम-तपःसमन्विताः सुदुष्करमपि कार्यं पारयामः। परमानन्द-समायुक्ताः सर्वे वयमेव हि सुखिनः।

Verse 26

यूयं समाधिना तेन मदनेन च विस्मृतम् । कामो हि नरकायैव तस्मात्क्रोधोऽभिजायते

तेन समाधिना यूयं मदनं विस्मृतवन्तः। कामो हि नरकायैव, तस्मात् क्रोधोऽभिजायते।

Verse 27

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहाद्भ्रमते मनः । कामक्रोधौ परित्यज्य भवद्भिः सुरसत्तमैः । सर्वैरेव च मंतव्यं मद्वाक्यं नान्यथा क्वचित्

क्रोधाद्भवति संमोहः, संमोहाद्भ्रमते मनः। हे सुरसत्तमाः, कामक्रोधौ परित्यज्य, सर्वैरेव मम वाक्यं मंतव्यं नान्यथा क्वचित्।

Verse 28

एवं विश्राव्य भगवान्स हि देवो वृषध्वजः । सुरान्प्रबोधयामास तथा ऋषिगणान्मुनीन्

एवं विश्राव्य भगवान् देवो वृषध्वजः। सुरान् प्रबोधयामास तथा ऋषिगणान् मुनीन्।

Verse 29

तूष्णींभूतोऽभवच्छंभुर्ध्यानमाश्रित्य वै पुनः । आस्ते पुरा यथावच्च गणैश्च परिवारितः

ततः शम्भुः तूष्णींभूत्वा पुनर्ध्यानमाश्रित्य। पुरा यथावत् आस्ते गणैः परिवारितः।

Verse 30

ध्यानास्थितं च तं दृष्ट्वा नन्दौ सर्वान्विसृज्य तान् । सब्रह्मसेन्द्रान्विबुधानुवाच प्रहसन्निव

ध्याननिष्ठं तमालोक्य नन्दी तान् सर्वान् विसृज्य च । सब्रह्मसेन्द्रान् देवान् उवाच प्रहसन्निव ॥

Verse 31

यतागतेन मार्गेण गच्छध्वं मा विलंबितम् । तथेति मत्वा ते सर्वे स्वंस्वं स्थानमथाऽव्रजन्

येन मार्गेण यूयं तु यतागता न संशयः । तेनैव गच्छध्वं शीघ्रं मा विलम्बं कुरुत क्वचित् ॥

Verse 32

गतेषु तेषु सर्वेषु समाधिस्थोऽभवद्भवः । आत्मानमात्मना कृत्वा आत्मन्येन विचंतयन्

गतेषु तेषु सर्वेषु समाधिस्थोऽभवद्भवः । आत्मानमात्मना कृत्वा आत्मन्येव विचिन्तयन् ॥

Verse 33

परात्परतरं स्वच्छं निर्मलं निरवग्रहम् । निरञ्जनं निराभासं यस्मिन्मुह्यंति सूरयः

परात्परतरं शुद्धं स्वच्छं निर्मलमव्ययम् । निरवग्रहमनाभासं यस्मिन् मुह्यन्ति सूरयः ॥

Verse 34

भानुर्नभात्यग्निरथो शशी वा न ज्योतिरेवं न च मारुतो न हि । यं केवलं वस्तुविचारतोऽपि सूक्ष्मात्परं सूक्ष्मतरात्परं च

न तत्र भानुर्भाति न चाग्निरस्ति न शशाङ्कज्योतिर्न च मारुतोऽपि । यत् वस्तुविचारादपि सूक्ष्मसूक्ष्मात् परं तच्च सूक्ष्मात्परं च ॥

Verse 35

अनिर्द्देश्य मचिन्त्यं च निर्विकारं निरामयम् । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं च न्यासिनो यांति तत्र वै

अनिर्देश्यं अचिन्त्यं च निर्विकारं निरामयम् । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं तद् न्यासिनो यान्ति तत्र वै ॥

Verse 36

शब्दातीनं निर्गुणं निर्विकारं सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं त्वगम्यम् । यत्तद्वस्तु सर्वदा कथ्यते वै वेदातीतैश्चागमैर्मन्त्रभूतैः

शब्दातीतं निर्गुणं निर्विकारं सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं त्वगम्यम् । यत्तद्वस्तु सर्वदा कथ्यते वै वेदातीतैश्चागमैर्मन्त्रभूतैः ॥

Verse 37

तद्वस्तुभूतो भगवान्स ईश्वरः पिनाकपाणिर्भगवान्वृध्वजः । येनैव साक्षान्मकरध्वजो हतस्तपो जुषाणः परमेश्वरः सः

तद्वस्तुभूतो भगवान्स ईश्वरः पिनाकपाणिर्भगवान्वृषध्वजः । येनैव साक्षान्मकरध्वजो हतस्तपो जुषाणः परमेश्वरः सः ॥

Verse 38

लोमश उवाच । गिरिजा हि तदा देवी तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि उत्तमं भयमागतः

लोमश उवाच । गिरिजा हि तदा देवी तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि उत्तमं भयमागतः ॥

Verse 39

विजित्य तपसा देवी पार्वती परमेण हि । शम्भुं सर्वार्थदं स्थाणुं केवलं स्वस्वरूपिणम्

विजित्य तपसा देवी पार्वती परमेण हि । शम्भुं सर्वार्थदं स्थाणुं केवलं स्वस्वरूपिणम् ॥

Verse 40

यदा जितस्तया देव्या तपसा वृषभध्वजः । समाधेश्चलितो भूत्वा यत्र सा पार्वती स्थिता

यदा तया देव्या तपसा वृषभध्वजो महादेवो जितः, तदा समाधेः चलितो भूत्वा यत्र सा पार्वती स्थिता तत्र जगाम।

Verse 41

जगाम त्वरितेनैव देवदेवः पिनाकधृक् । तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम्

देवदेवः पिनाकधृक् त्वरितमेव जगाम; तत्र सखीभिः परिवारितां स्थितां देवीं ददर्श।

Verse 42

वेदिकोपरि विन्यस्तां यथैव शशिनः कलाम् । स देवस्तां निरीक्ष्याथ बटुर्भूत्वाथ तत्क्षणात्

वेदिकोपरि विन्यस्तां शशिकलामिव तां दृष्ट्वा स देवः; तत्क्षणादेव बटुर्भूत्वा ताम् निरीक्ष्य स्थितवान्।

Verse 43

ब्रह्मचारिस्वरूपेण महेशो भगवान्भवः । सखीनां मध्यमाश्रित्य ह्युवाच बटुरूपवान् । किमर्थमालिमध्यस्था तन्वी सर्वांगसुन्दरी

ब्रह्मचारिस्वरूपेण भगवान् भवो महेशः सखीनां मध्यमाश्रित्य बटुरूपवान् उवाच—किमर्थम् आलिमध्यस्था तन्वी सर्वाङ्गसुन्दरी?

Verse 44

केयं कस्य कुतो याता किमर्थं तप्यते तपः । सर्वं मे कथ्यतां सख्यो याथा तथ्येन संप्रति

केयं कस्य कुतो याता किमर्थं तप्यते तपः? सर्वं मे कथ्यतां सख्यः यथा तथ्येन संप्रति।

Verse 45

तदोवाच जया रुद्रं तपसः कारणं परम्

ततो जया रुद्रं प्रत्युवाच—तपसः परमं कारणं निवेदयामास।

Verse 46

हिमाद्रेर्दुहितेयं वै तपसा रुद्रमीश्वरम् । प्राप्तुकामा पतित्वन सेय मत्रोपविश्य च

हिमाद्रेर्दुहिता एषा वै; रुद्रमीश्वरं पतित्वेन प्राप्तुकामा अत्रोपविश्य तपः करोति।

Verse 47

तपस्तताप सुमहत्सर्वेषां दुरतिक्रमम् । बटो जानीहि मे वाक्यं नान्यथा मम भाषितम्

सा सुमहत् तपस्तताप सर्वेषां दुरतिक्रमम्; बटो, मे वाक्यं जानीहि—नान्यथा मम भाषितम्।

Verse 48

तच्छत्वा वचनं तस्याः प्रहस्येदमुवाच ह । श्रृण्वतीनां सखीनां वै महेशो बटुरूपवान्

तस्याः वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह; सखीनां शृण्वतीनां वै महेशो बटुरूपवान्।

Verse 49

मूढेयं पार्वती सख्यो न जानाति हिताहितम् । किमर्थं च तपः कार्यं रुद्रपाप्त्यर्थमेव च

मूढेयं पार्वती सख्यः, न जानाति हिताहितम्; किमर्थं च तपः कार्यं—रुद्रपाप्त्यर्थमेव च?

Verse 50

सोऽमंगलः कपाली च श्मशानालय एव च । अशिवः शिवशब्देन भण्यते च वृथाथ वै

सोऽमङ्गलः कपाली च श्मशानालय एव च । अशिवः सन् शिवशब्देन व्यर्थमेवाभिधीयते ॥

Verse 51

अनया हि वृतो रुद्रो यदा सख्यः समेष्यति । तदेयमशुभा तन्वी भविष्यति न संशयः

अनया हि वृतो रुद्रो यदा सख्यः समेष्यति । तदैवाशुभा तन्वी भविष्यति न संशयः ॥

Verse 52

यो दक्षशापाद्विकृतो यज्ञबाह्योऽभवद्विटा । ये ह्यंगभूताः शर्वस्य सर्पा ह्यासन्महाविषाः

यो दक्षशापाद्विकृतो यज्ञबाह्योऽभवद्विटा । शर्वस्याङ्गभूताः सर्पा ह्यासन्ये महाविषाः ॥

Verse 53

शवभस्मान्वितो रुद्रः कृत्तिवासा ह्यमंगलः । पिशाचैः प्रमथैर्भूतैरावृतो हि निरंतरम्

शवभस्मान्वितो रुद्रः कृत्तिवासा ह्यमङ्गलः । पिशाचैः प्रमथैर्भूतैरावृतो हि निरन्तरम् ॥

Verse 54

तेन रुद्रेण किं कार्यमनया सुकुमारया । निवार्यतां सखीभिश्च मर्तुकामा पिशाचवत्

तेन रुद्रेण किं कार्यमनया सुकुमारया । निवार्यतां सखीभिश्च मर्तुकामा पिशाचवत् ॥

Verse 55

इंद्रं हित्वा मनोज्ञं च यमं चैव महाप्रभम् । नैरृतं च विशालाक्षं वरुणं च अपां पतिम्

इन्द्रं मनोज्ञं विहाय, यमं च महाप्रभुम् । नैरृतं विशालाक्षं, वरुणं चापां पतिम् ॥

Verse 56

कुबेरं पवनं चैव तथैव च विभावसुम् । एवमादीनि वाक्यानि उवाच परमेश्वरः । सखीनां श्रृण्वतीनां च यत्र सा तपसि स्थिता

कुबेरं पवनं चैव तथा विभावसुम् । एवमादीनि वाक्यानि उवाच परमेश्वरः ॥ सखीनां शृण्वतीनां च यत्र सा तपसि स्थिता ॥

Verse 57

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य रुद्रस्य बटुरूपिणः । चुकोप च शिवा साध्वी महेशं बटुरूपिणम्

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य रुद्रस्य बटुरूपिणः । चुकोप च शिवा साध्वी महेशं बटुरूपिणम् ॥

Verse 58

जये त्वं विजये साध्वि प्रम्लोचेऽप्यथ सुन्दरि । सुलोचने महाभागे समीचीनं कृतं हि मे

जये त्वं विजये साध्वि प्रम्लोचेऽपि च सुन्दरि । सुलोचने महाभागे समीचीनं कृतं हि मे ॥

Verse 59

किमेतस्य बटोः कार्यं भवतीनामिहाधुना । बटुस्वरूपमास्थाय आगतो देवनिंदकः

किमेतस्य बटोः कार्यं भवतीनामिहाधुना । बटुस्वरूपमास्थाय आगतो देवनिन्दकः ॥

Verse 60

अयं विसृज्यतां सख्यः किमनेन प्रयोजनम् । बटुस्वरूपिणं रुद्रं कुपिता सा ततोऽब्रवीत्

अयं विसृज्यतां सख्यः—किमनेन प्रयोजनम्? इति कुपिता सा बटुस्वरूपिणं रुद्रं प्रति ततोऽब्रवीत्।

Verse 61

बटो गच्छाशु त्वरितो न स्थेयं च त्वयाऽधुना । किमनेन प्रलापेन तव नास्ति प्रयोजनम्

बटो, गच्छाशु त्वरितः; न स्थेयं च त्वयाऽधुना। किमनेन प्रलापेन? तव नास्ति प्रयोजनम्।

Verse 62

बटुर्निर्भर्त्सितस्तत्र तया चैवं तदा पुनः । प्रहस्य वै स्थिरो भूत्वा पुनर्वाक्यमथाब्रवीत्

एवं तया निर्भर्त्सितो बटुः तत्र पुनः; प्रहस्य वै स्थिरो भूत्वा पुनर्वाक्यमथाब्रवीत्।

Verse 63

शनैः शनैरवितथं विजयां प्रति सत्वरम् । कस्मात्कोपस्तयातन्वि कृतः केनैव हेतुना

शनैः शनैरवितथं विजयां प्रति सत्वरम्। कस्मात्कोपस्तया तन्वि कृतः? केनैव हेतुना?

Verse 64

सर्वेषामपि तद्वाच्यं वचनं सूक्तमेव यत् । यथोक्तेन च वाक्येन कस्मात्तन्वी प्रकोपिता

सर्वेषामपि तद्वाच्यं वचनं सूक्तमेव यत्। यथोक्तेन च वाक्येन कस्मात् तन्वि प्रकोपिता?

Verse 65

यः शंभुरुच्यते लोके भिक्षुको भिक्षुकप्रियः । यदि मे ह्यनृतं प्रोक्तं तदा कोप इहोचितः

यः शम्भुरिति लोके ख्यातो भिक्षुको भिक्षुकप्रियश्च; यदि मया ह्यनृतं प्रोक्तं, तर्हि अत्र कोपः खलु युक्त एव।

Verse 66

इयं तावत्सुरूपा च विरूपोऽसौ सदाशिवः । विशालाक्षी त्वियं बाला विरूपाक्षो भवस्तथा

इयं तावत् सुरूपा, विरूपोऽसौ सदाशिवः; विशालाक्षी चायं बाला, विरूपाक्षो भवस्तथा।

Verse 67

एवंभूतेन रुद्रेण मोहितेयं कथं भवेत् । सभाग्यो हि पतिः स्त्रीणां सदा भाव्यो रतिप्रियः

एवंभूतेन रुद्रेण मोहितेयं कथं भवेत्? सभाग्यो हि पतिः स्त्रीणां सदा भाव्यो रतिप्रियः।

Verse 68

इयं कथं मोहितास्ति निर्गुणेन युगात्मिका । न श्रुतो न च विज्ञातो न दृष्टः केन वा शिवः

इयं कथं मोहितास्ति निर्गुणेन युगात्मिका? न श्रुतो न च विज्ञातो न दृष्टः केन वा शिवः।

Verse 69

सकामानां च भूतानां दुर्लभो हि सदाशिवः । तपसा परमेणैव गर्वितेयं सुमध्यमा

सकामानां च भूतानां दुर्लभो हि सदाशिवः; तपसा परमेणैव गर्वितेयं सुमध्यमा।

Verse 70

निःस्तंभो हि सदा स्थाणुः कथं प्राप्स्यति तं पतिम् । मयोक्तं किं विशालाक्षि कस्मान्मे रुषिताऽधुना

निःस्तम्भो हि सदा स्थाणुः; कथं सा तं पतिं प्राप्स्यति? हे विशालाक्षि, मया किं उक्तं येन त्वमधुना मयि रुषिता।

Verse 71

यावद्रोषो भवेन्नॄणां नारीणां च विशेषतः । तेन रोषेण तत्सर्वं भस्मीभूतं भविष्यति

यावद्रोषो भवेन्नॄणां नारीणां च विशेषतः, तेनैव रोषेण तत्सर्वं भस्मीभूतं भविष्यति।

Verse 72

सुकृतं चोर्जितं तन्वि सत्यमेवोदितं सति । कामः क्रोधश्च लोभश्च दंभो मात्सर्यमेव च

सुकृतं चोर्जितं तन्वि, सत्यमेवोदितं सति; कामः क्रोधश्च लोभश्च दम्भो मात्सर्यमेव च।

Verse 73

च प्रपंचश्चतेन सर्वं विनश्यति । तस्मात्तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्

एतेन प्रपञ्चश्च सर्वं विनश्यति; तस्मात् तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्।

Verse 74

यदीश्वरो हृदि मध्ये विभाव्यो मनीषिभिः सर्वदा ज्ञप्तिमात्रः । तदा सर्वैर्मुनिवृत्त्या विभाव्यस्तपस्विभिर्नान्यथा चिंतनीयः

यदीश्वरो हृदि मध्ये मनीषिभिः सर्वदा ज्ञप्तिमात्रः विभाव्यः, तदा सर्वैस्तपस्विभिर्मुनिवृत्त्या स एव विभाव्यः; नान्यथा चिन्तनीयः।

Verse 75

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोस्तदाब्रवीद्विजया तं च सर्वम् । गच्छात्र किंचित्तव नास्ति कार्यं न वक्तव्यं वचनं बालिशान्यत्

एतद्वचनं शंभोः श्रुत्वा विजया तं समग्रं प्रत्युवाच— “गच्छ त्वं; तवात्र किंचित्कार्यं नास्ति। बालिशं वचनमन्यन्न मा ब्रूहि।”

Verse 76

एवं विवदमानं तं बटुरूपं सदाशिवम् । विसर्जयामास तदा विजया वाक्यकोविदा

एवं विवदमानं तं बटुरूपं सदाशिवं तदा वाक्यकोविदा विजया विसर्जयामास।

Verse 77

तिरोधानं गतः सद्यो महेशो गिरिजां प्रति । अलक्ष्यमाणः सर्वासां सखीनां परमेश्वरः

सद्य एव महेशः गिरिजां प्रति तिरोधानं गतः; परमेश्वरोऽलक्ष्यमाणः सर्वासां सखीनां बभूव।

Verse 78

प्रादुर्बभूव सहसा निजरूपधरस्तदा । यदा ध्यानस्थिता देवी निजध्यानपरा सती

यदा देवी सती निजध्यानपरा ध्यानस्थिता, तदा सः सहसा निजरूपधरः प्रादुर्बभूव।

Verse 79

तदा हृदिस्थो देवेशो बहिर्हृष्टिचरोभवत् । नेत्रे उन्मील्य सा साध्वी गिरिजायतलोचना । अपश्यद्देवदेवेशं सर्वलोकमहेश्वरम्

तदा हृदिस्थो देवेशो बहिः प्रहृष्टिचरोऽभवत्। सा साध्वी गिरिजायतलोचना नेत्रे उन्मील्य देवदेवेशं सर्वलोकमहेश्वरमपश्यत्।

Verse 80

द्विभुजं चैकवक्त्रं कृत्तिवाससमद्भुतम् । कपर्दं चंद्ररेखांकं निवीतं गजचर्मणा

स द्विभुजः एकवक्त्रश्च कृत्तिवासाऽद्भुताकृतिः। कपर्दी चन्द्ररेखाङ्को निवीतो गजचर्मणा॥

Verse 81

कर्णस्थौ हि महानागौ कंबलाश्वतरौ तदा । वासुकिः सर्पराजश्च कृताहारो महाद्युति

तदा कर्णस्थौ महानागौ कम्बलाश्वतरौ स्मृतौ। वासुकिः सर्पराजश्च कृताहारो महाद्युतिः॥

Verse 82

वलयानि महार्हाणि तदा सर्पमयानि च । कृतानि तेन रुद्रेण तथा शोभाकराणि च

वलयानि महार्हाणि सर्पमयानि तानि च। तेन रुद्रेण कृतानि शोभाकराणि चाभवन्॥

Verse 83

एवंभूतस्तदा शंभुः पार्वतीं प्रति चाग्रतः । उवाच त्वरया युक्तो वरं वरय भामिनि

एवंभूतस्तदा शम्भुः पार्वतीं प्रत्युवाच ह। त्वरया प्रेरितोऽब्रवीद् वरं वरय भामिनि॥

Verse 84

व्रीडया परया युक्ता साध्वी प्रोवाच शंकरम् । त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतं पुरा

व्रीडया परया युक्ता साध्वी प्रोवाच शङ्करम्। त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतं पुरा॥

Verse 85

दक्षयज्ञविनाशं च यदर्थं कृतवान्प्रभो । स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनायां कार्यसिद्धये

यदर्थं त्वं पुरा प्रभो दक्षयज्ञविनाशं कृतवान्, तदेव कार्यसिद्धये मेनायां मम पुनरुत्पत्तिः, त्वं चात्र समागतः।

Verse 86

देवानां देवदेवेश तारकस्य वधं प्रति । भवतो हि मया देव भविष्यति कुमारकः

देवदेवेश! देवानां हिताय तारकवधार्थं भवतः मम च संयोगात्, देव, कुमारको नूनं भविष्यति।

Verse 87

तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं मम वाक्यं महेश्वर । गंतव्यं हिमवत्पार्श्व नात्र कार्या विचारणा

तस्मात् महेश्वर! मम वाक्यं त्वया कर्तव्यम्; हिमवत्पार्श्वं गन्तव्यम्—अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 88

याचस्व मां महादेव ऋषिभिः परिवारितः । करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं च मे पिता

महादेव! ऋषिभिः परिवारितः मां याचस्व; न संशयः—मम पिता तव वाक्यं करिष्यति, तव वचनं मानयिष्यति।

Verse 89

दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव । यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया

पुरा अहं दक्षकन्या सती पित्रा तुभ्यं दत्ता यदा, तदा तत्र यथोक्तविधिना त्वया विवाहः न कृतः।

Verse 90

न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण च महात्मना । ग्रहाणां विषयत्वेन सच्छिद्रोऽयं महानभूत्

न दक्षेण महात्मना ग्रहाः पूजिताः; ग्रहविषयत्वेन तेषां परित्यागात् अयं महान् कार्यविषयः सच्छिद्रोऽभवत्।

Verse 91

तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि सुव्रत । विवाहं स्वं महाभाग देवानां कार्यसिद्धये

तस्मात् यथोक्तविधिना, सुव्रत महाभाग, देवानां कार्यसिद्धये स्वविवाहं कर्तुमर्हसि।

Verse 92

तदोवाच महाबाहो गिरिजां प्रहसन्निव । स्वभावेनैव तत्सर्वं जंगमाजंगमं महत् । जातं त्वया मोहितं च त्रिगुणैः परिवेष्टितम्

तदा महाबाहुः प्रभुः गिरिजां प्रहसन्निव उवाच— स्वभावेनैव त्वया इदं सर्वं महज्जगद् जङ्गमाजङ्गमं जातम्; त्रिगुणैः परिवेष्टितं च मोहितं च।

Verse 93

अहंकारात्समुत्पन्नं महत्तत्त्वं च पार्वति । महत्तत्त्वात्तमो जातं तमसा वेष्टितं नभः

अहंकारात् समुत्पन्नं महत्तत्त्वं च पार्वति; महत्तत्त्वात् तमो जातं, तमसा वेष्टितं नभः।

Verse 94

भसो वायुरुत्पन्नो वायोरग्निरजायत । अग्नेरापः समुत्पन्ना अद्भ्यो जाता मही तदा

तस्माद् भसः वायुरुत्पन्नः, वायोरग्निरजायत; अग्नेरापः समुत्पन्नाः, अद्भ्यो जाता मही तदा।

Verse 95

मह्यादिकानि स्थास्नूनि चराणि च वरानने । दृश्यंयत्सर्वमेवैतन्नश्वरं विद्धि मानिनि

मह्यादिकानि स्थावराणि जङ्गमानि च वरानने । यद्दृश्यं सर्वमेवैतन्नश्वरं विद्धि मानिनि ॥

Verse 96

एकोऽनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणावृतः । स्वज्योतिर्भाति यो नित्यं परज्योत्स्नान्वितोऽभवत् । स्वतंत्रः परतंत्रश्च त्वया देवि महत्कृतम्

एकोऽनेकत्वमापन्नो निर्गुणो गुणसंवृतः । स्वज्योतिर्भाति यो नित्यं परज्योत्स्नान्वितोऽभवत् । स्वतंत्रः परतंत्रश्च त्वया देवि महत्कृतम् ॥

Verse 97

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना अवधृतं परया च बुद्ध्या । सर्वात्मभिः सुकृतिभिः परमार्थभावैः संसक्तिरिंद्रियगणैः परिवेष्टितं च

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना अवधृतं परया च बुद्ध्या । सर्वात्मभिः सुकृतिभिः परमार्थभावैः संसक्तिरिंद्रियगणैः परिवेष्टितं च ॥

Verse 98

के ग्रहाः के उडुगणाः के बाध्यंते त्वया कृताः । विमुक्तं चाधुना देवि शर्वार्थं वरवर्णिनि

के ग्रहाः के उडुगणाः के बाध्यन्ते त्वया कृताः । विमुक्तं चाधुना देवि शर्वार्थं वरवर्णिनि ॥

Verse 99

गुणकार्यप्रसंगेन आवां प्रादुर्भवः कृतः । त्वं हि वै प्रकृतिः सूक्ष्मा रजःसत्त्वतमोमयी

गुणकार्यप्रसङ्गेन आवां प्रादुर्भवः कृतः । त्वं हि वै प्रकृतिः सूक्ष्मा रजःसत्त्वतमोमयी ॥

Verse 100

व्यापारदक्षा सततमहं चैव सुमध्यमे । हिमालयं न गच्छामि न याचामि कथंचन

अहं सदा व्यापारदक्षः, हे सुमध्यमे, हिमालयं न गच्छामि, न च कथञ्चन याचे।

Verse 101

देहीति वचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम् । इत्थं ज्ञात्वा च भो देवि किमस्माकं वदस्व वै

‘देहि’ इति वचनमात्रेण नरः सद्यः लाघवं याति। इति ज्ञात्वा, हे देवि, अस्माकं किं कर्तव्यम् वद।

Verse 102

कार्यं त्वदाज्ञया भद्रे तत्सर्वं वक्तुमर्हसि । तेनोक्तात्र तदा साध्वी उवाच कमलेक्षणा

हे भद्रे! त्वदाज्ञया यत् कार्यं, तत् सर्वं वक्तुमर्हसि। इत्युक्ता तत्र साध्वी कमलेक्षणा तदा उवाच।

Verse 103

त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्या विचारणा । तथापि शंभो कर्तव्यं मम चोद्वहनं महत्

त्वं पर आत्मा, अहं च प्रकृतिः; अत्र विचारणा न कार्या। तथापि, हे शम्भो, मम महद् उद्वहनं कर्तव्यम्।

Verse 104

देहो ह्यविद्ययाक्षिप्तो विदेहो हि भवान्परः । तथाप्येवं महादेव शरीरावरणं कुरु

अयं देहः अविद्यया क्षिप्तः; भवान् तु परो विदेहः। तथापि, हे महादेव, शरीरावरणं कुरु।

Verse 105

प्रपंचरचनां शंभो कुरु वाक्यान्मम प्रभो । याचस्व मां महादेव सौभाग्यं चैव देहि मे

हे शम्भो प्रभो, मम वाक्यानुसारं प्रपञ्चरचनां कुरु। हे महादेव, मां याचस्व, मे सौभाग्यं च एव देहि॥

Verse 106

इत्येवमुक्तः स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडंबनाय । तथेति मत्वा प्रहसञ्जगाम स्वमालयं देववरैः सुपूजितः

इत्येवमुक्तः सा तया महात्मा महेश्वरो लोकविडम्बनाय। तथेति मत्वा प्रहसन् जगाम स्वमालयं देववरैः सुपूजितः॥

Verse 107

एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमवान्गिरिभिः सह । मेनया भार्यया सार्द्धमाजगाम त्वरान्वितः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र हिमवान् गिरिभिः सह। मेनया भार्यया सार्धम् आजगाम त्वरान्वितः॥

Verse 108

पार्वतीदर्शनार्थं च सुतैश्च परिवारितः । तेन दृष्टा महादेवी सखीभिः परिवारिता

पार्वतीदर्शनार्थं च सुतैश्च परिवारितः। तेन दृष्टा महादेवी सखीभिः परिवारिता॥

Verse 109

पार्वत्या च तदा दृष्टो हिमवान्गिरिभिः सह । अभ्युत्थानपरा साध्वी प्रणम्य शिरसा तदा । पितरौ च तदा भ्रातॄन्बंधूंश्चैव च सर्वशः

पार्वत्या च तदा दृष्टो हिमवान् गिरिभिः सह। अभ्युत्थानपरा साध्वी प्रणम्य शिरसा तदा। पितरौ च तदा भ्रातॄन् बन्धूंश्चैव च सर्वशः॥

Verse 110

स्वमंकमारोप्य महायशास्तदा सुतां परिष्वज्य च बाष्पपूरितः । उवाच वाक्यं मधुरं हिमालयः किं वै कृतं साध्वि यथा तथेन

तदा महायशा हिमालयः स्वमङ्कमारोप्य सुतां परिष्वज्य बाष्पपूरितलोचनः मधुरं वचनमुवाच— “साध्वि, किं नु जातं? किमर्थं तथा स्थितिः?”

Verse 111

तत्कथ्यतां महाभागे सर्वं शुश्रूषतां हि नः । तच्छ्रुत्वा मधुरं वाक्यमुवाच पितरं प्रति

“महाभागे, सर्वं कथ्यतां; वयं हि श्रोतुमिच्छामः।” इति पितुः मधुरं वचनं श्रुत्वा सा तं प्रति प्रत्युवाच।

Verse 112

तपसा परमेणैव प्रार्थितो मदनांतकः । शांतं च मे महात्कार्यं सर्वेषामपि दुर्ल्लभम्

“परमेन तपसा मया मदनान्तकः प्रार्थितः; मम च महत्कर्म, सर्वेषामपि दुर्लभं, शान्त्या सिद्धिं गतं।”

Verse 113

तत्र तुष्टो महादेवो वरणार्थं समागतः । स मयोक्तस्तदा शंभुर्ममषाणिग्रहः कथम्

“तत्र तुष्टो महादेवो वरणार्थं समागतः। तदा मया शम्भुः प्रोक्तः— ‘मम पाणिग्रहः कथं भविष्यति?’”

Verse 114

क्रियते च तदा शंभो मम पित्रा विनाधुना । यतागतेन मार्गेण गतोऽसौ त्रिपुरांतकः

“अधुना शम्भो, त्वया विनैव मम पित्रा क्रिया क्रियते। यदागतेन मार्गेण गतोऽसौ त्रिपुरान्तकः।”

Verse 115

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवाप परमां मुदम् । बंधुभिः सह धर्मात्मा उवाच स्वसुतां पुनः

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा धर्मात्मा परमां मुदम् अवाप। बन्धुभिः सह स पुनः स्वसुतामुवाच॥

Verse 116

स्वगृहं चाद्य गच्छामो वयं सर्वे च भूधराः । अनया राधितो देवः पिनाकी वृषभध्वजः

अद्य वयं सर्वे भूधराः स्वगृहं गच्छामः। अनया राधितो देवः पिनाकी वृषभध्वजः॥

Verse 117

इत्यूचुस्ते सुराः सर्वे हिमालयपुरोगमाः । पार्वतीसहिताः सर्वे तुष्टुर्वाग्भिरादृताः

इत्येवमूचुस्ते सर्वे सुरा हिमालयपुरोगमाः। पार्वतीसहिताः सर्वे वाग्भिरादृतैस्तुष्टुवुः॥

Verse 118

तां स्तूयमानां च तदा हिमालयो ह्यारोप्य चांसं वरवर्णिनीं च । सर्वेथ शैलाः परिवार्य चोत्सुकाः समानयामासुरथ स्वमालयम्

तां स्तूयमानां तदा हिमालयो वरवर्णिनीम्। चांसमारोप्य शैलाः सर्वे परिवार्योत्सुकाः स्वमालयं समानयामासुः॥

Verse 119

देवदुंदुभयो नेदुः शंखतूर्याण्यनेकशः । वादित्राणि बहून्येव वाद्यमानानि सर्वशः

देवदुन्दुभयो नेदुः शङ्खतूर्याण्यनेकशः। वादित्राणि बहून्येव सर्वतः समवाद्यन्त॥

Verse 120

पुष्पर्षेण महता तेनानीता गृहं प्रति

महता पुष्पवर्षेण सा गृहं प्रति समानीता।

Verse 121

सा पूज्यमाना बहुभिस्तदानीं महाविभूत्युल्लसिता तपस्विनी । तथैव देवैः सह चारणैश्च महर्षिभिः सिद्धगणैश्च सर्वशः

तदा सा तपस्विनी महाविभूत्या विराजिता बहुभिः पूज्यमाना; देवैः सह चारणैश्च महर्षिभिः सिद्धगणैश्च सर्वतः समुपासिता।

Verse 122

पूज्यमाना तदा देवी उवाच कमलासनम् । देवानृषीन्पितॄन्यक्षानन्यान्सर्वान्समागतान्

पूज्यमाना तदा देवी कमलासनं देवानृषीन्पितॄन्यक्षानन्यान् सर्वान् समागतान् उवाच।

Verse 123

गच्छध्वं सर्व एवैते येन्ये ह्यत्र समागताः । स्वंस्वं स्थानं यताजोषं सेव्यतां परमेश्वरः

गच्छध्वं सर्व एवैते येऽन्ये ह्यत्र समागताः। स्वं स्वं स्थानं यथाजोषं गत्वा परमेश्वरः सेव्यताम्॥

Verse 124

एवं तदानीं स्वपितुर्गृहं गता संशोभमाना परमेण वर्चसा । सा पार्वती देववरैः सुपूजिता संचिंतयंती मनसा सदाशिवम्

एवं तदा सा स्वपितुर्गृहं गता परमेण वर्चसा संशोभमाना। देववरैः सुपूजिता सा मनसा सदाशिवं निरन्तरं संचिन्तयामास॥