Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

Devanagari script

च प्रपंचश्चतेन सर्वं विनश्यति । तस्मात्तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्

Transliteration

ca prapaṃcaścatena sarvaṃ vinaśyati | tasmāttapasvibhiryuktaṃ kāmakrodhādivarjanam

Translation

एतेन प्रपञ्चश्च सर्वं विनश्यति; तस्मात् तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्।

Word by Word

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• प्रपञ्चः: worldly expansion/delusion
• प्रपञ्चः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रपञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• तेन: by that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विनश्यति: perishes/is destroyed
• विनश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-नश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Inference/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभाववत् निपात-प्रयोगः; हेत्वर्थ/तस्मादर्थ (therefore)

• तपस्विभिः: by ascetics
• तपस्विभिः: Kartr/Agent (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• युक्तम्: proper/appropriate
• युक्तम्: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भावे—‘उचितम्’ (it is proper)

• कामक्रोधादिवर्जनम्: avoidance of desire, anger, etc.
• कामक्रोधादिवर्जनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम-क्रोध-आदि-वर्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘युक्तम्’ इत्यस्य कर्तृ/विधेय

Speaker

Sadāśiva (Śiva in baṭu/brahmacārin disguise)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ascetics in a Himalayan setting renounce symbolic objects of desire and anger; prapañca depicted as a net or swirling marketplace dissolving into stillness.

Characters & Entities

• Sadāśiva
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly entanglement falls away through true spiritual practice, so an ascetic should renounce desire, anger, and related passions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within the Kedārakhaṇḍa context, associated with Kedāra/Kedārnātha and its Śaiva sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is prescribed here; the instruction is ethical-yogic—avoid kāma, krodha, and similar impurities.