Adhyaya 65

Verse 1

सूत उवाच । उषित्वा सप्तरात्राणि तीर्थेस्मिन्भ्रातृभिः सह । युधिष्ठिरो महातेजा गमनायोपचक्रमे

सूत उवाच—अस्मिन् तीर्थे भ्रातृभिः सह सप्तरात्राण्युषित्वा महातेजा युधिष्ठिरो गमनायोपचक्रमे।

Verse 2

प्रभाते विमले स्नात्वा देवीर्लिंगान्यथार्च्य च । कृत्वा प्रदक्षिणं क्षेत्रं देवीस्तोत्रं जजाप सः । प्रयाणकालेषु सदा जप्यं कृष्णेन कीर्तितम्

प्रभाते विमले स्नात्वा देवीर्लिङ्गान्यथार्च्य च। कृत्वा प्रदक्षिणं क्षेत्रं देवीस्तोत्रं जजाप सः। प्रयाणकालेषु सदा जप्यं कृष्णेन कीर्तितम्॥

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । देवि पूज्ये महाशक्ते कृष्णस्य भगिनि प्रिये । नत्वा त्वां शरणं यामि मनोवाक्कायकर्मभिः

युधिष्ठिर उवाच—देवि पूज्ये महाशक्ते कृष्णस्य भगिनि प्रिये। नत्वा त्वां शरणं यामि मनोवाक्कायकर्मभिः॥

Verse 4

संकर्षणाभयदाने कृष्णच्छविसमप्रभे । एकानंशे महादेवि पुत्रवत्त्राहि मां शिव

संकर्षणाभयदाने कृष्णच्छविसमप्रभे। एकानंशे महादेवि पुत्रवत्त्राहि मां शिवे॥

Verse 5

त्वया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तरूपया । इति मत्वा त्वां गतोऽस्मि शरणं त्राहि मां शुभे

त्वया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तरूपया। इति मत्वा त्वां गतोऽस्मि शरणं त्राहि मां शुभे॥

Verse 6

कार्यारम्भेषु सर्वेषु सानुगेन मया तव । स्व आत्मा कल्पितो भद्रे ज्ञात्वैतदनुकंप्यताम

कार्यआरम्भेषु सर्वेषु सानुगेन मया तव स्वात्मैव कल्पितोऽसि, भद्रे। एतज्ज्ञात्वा मयि अनुकम्पा विधीयताम्॥

Verse 7

सूत उवाच । इति ब्रुवाणं राजानं शिरोबद्धाजलिं तदा । वायुपुत्रः प्रहस्यैव सासूयमिदमब्रवीत्

सूत उवाच—एवं ब्रुवाणं राजानं शिरसि बद्धाञ्जलिं तदा। वायुपुत्रः प्रहस्यैव सासूयमिदमब्रवीत्॥

Verse 8

ये त्वां राजन्वदंत्येवं सर्वज्ञोऽयं युधिष्ठिरः । वृथैव वचनं तेषां यतस्त्वं वेत्सि नाण्वपि

ये त्वां राजन् वदन्त्येवं ‘सर्वज्ञोऽयं युधिष्ठिरः’। वृथैव वचनं तेषां, यतस्त्वं वेत्सि नाण्वपि॥

Verse 9

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदांवरः । स्त्रीणां शरणमापद्येदृजुर्बुद्धिर्यथा भवान्

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदां वरः। स्त्रीणां शरणमापद्येत्, ऋजुर्बुद्धिर्यथा भवान्॥

Verse 10

यतस्त्वमेव वेत्सीदं सर्वशास्त्रेषु कीर्त्यते । जडेयं प्रकृतिर्मूढा यया संमोह्यते जगत्

यतस्त्वमेव वेत्सीदं सर्वशास्त्रेषु कीर्त्यते। जडेयं प्रकृतिर्मूढा यया संमोह्यते जगत्॥

Verse 11

सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया

बुधाः प्राहुः—पुरुषः सचेतनः, प्रकृतिश्च विचेतना। नराध्यक्ष, पुंसां प्रति प्रकृतिः प्रिया इति च कथ्यते॥

Verse 12

तत्स्वयं पुरुषो भूत्वा युधिष्ठिर वृथामते । प्रकृतिं नौषि नत्वा तां हासो मेऽतीव जायते

तस्मात् स्वयमेव पुरुषो भूत्वा, युधिष्ठिर वृथामते, त्वं प्रकृतिं नत्वा तामाश्रयसि; एतन्मेऽतीव हास्यं जनयति॥

Verse 13

आरोहयेच्छिरो नैव क्वचिद्धित्वा उपानहौ । यथा स मूढो भवति देवीभक्तिरतस्तथा

यथा उपानहौ त्यक्त्वा क्वचिदपि शिरसि न आरोहयेत्, तथा देवीभक्तिरपि केवलप्रकृतौ रता मूढता भवति॥

Verse 14

यदि ते बन्दिवत्पार्थ तिष्ठेद्वाण्यनिवारिता । तत्किमर्थं महादेवं न स्तौषि त्रिपुरान्तकम्

यदि ते वाणी बन्दिवत्, पार्थ, अनिवारिता तिष्ठेत्, तर्हि किमर्थं त्रिपुरान्तकं महादेवं न स्तौषि?

Verse 15

अलक्ष्यमिति वा मत्वा महेशानं महामते । ततः किमर्थ दाशार्हं न स्तौषि पुरुषोत्तमम्

अथ वा महेशानमलक्ष्यमिति मत्वा, महामते, तर्हि किमर्थं दाशार्हं पुरुषोत्तमं न स्तौषि?

Verse 16

यस्य प्रसादादस्माभिः प्राप्ता द्रुपदनंदिनी । इन्द्रप्रस्थे तथा राज्यं राजसूयस्त्वया कृतः

यस्य प्रसादेनास्माभिर्द्रुपदनन्दिनी प्राप्ता, तथा इन्द्रप्रस्थे त्वया राज्यं लब्धम्; राजसूययज्ञश्च त्वयैव सम्यक् कृतः।

Verse 17

विजयेन धनुर्लब्धं जरासन्धो मया हतः । प्रत्याहर्तुं तथेच्छामः कौरवेभ्यः स्वकां श्रियम्

विजयेन धनुर्लब्धं, जरासन्धो मया निहतः; अतः कौरवेभ्यः स्वकीयां श्रियम् पुनराहर्तुमिच्छामः।

Verse 18

यस्य प्रसादात्तं मुक्त्वा कृष्णं हा स्तौषि यज्जयी । अथ स्वयं कौरवाणामुत्पन्नं कुलसत्तमे

यस्य प्रसादेन त्वं जयशीलः, तम् उत्सृज्य कृष्णं हा स्तौषि! ततः कौरवोत्थं क्लेशं, कुलसत्तम, स्वयमेव प्राप्तवानसि।

Verse 19

जानन्नात्मानमल्पत्वाद्बुद्धेर्न स्तौषि यादवम् । तत्किमर्थं महावीर्यं न स्तौष्यर्जुनमुत्तमम्

अल्पबुद्धित्वं स्वात्मनि जानन्, यादवम् (कृष्णं) न स्तौषि; तत्किमर्थं महावीर्यं परमोत्कृष्टम् अर्जुनं न स्तौषि?

Verse 20

येन विद्धं पुरा लक्ष्यं येन कर्णादयो जिताः । येन तत्खांडवं दग्धं यज्ञे येन नृपा जिताः

येन पुरा लक्ष्यं विद्धं, येन कर्णादयः पराजिताः; येन तत्खाण्डवं दग्धं, यज्ञे येन नृपाः जिताः।

Verse 21

श्रूयते येन विक्रम्य महेशानोऽपि निर्जितः । स्वर्लोकसंस्थितस्यास्य शरणं याहि स्तौषि च

श्रूयते यत् तस्य विक्रमप्रभावेण महेशानोऽपि पराजित इवाभवत्। अतः स्वर्लोकनिवासिनं तम् एव शरणं गच्छ, स्तौषि च भक्त्या॥

Verse 22

अथवा तेन शक्रेण राज्यं मे नार्पितं कुतः । इति मत्वा वृथैव त्वं न स्तौषि भ्रातरं मम

अथवा शक्रेण मे राज्यं न समर्पितम् इति मन्यसे किम्? एवं मत्वा त्वं वृथा एव मम भ्रातरं न स्तौषि॥

Verse 23

ततो मां वा कथं वीरं न स्तौषि त्वं युधिष्ठिर । येन त्वं रक्षितः पूर्वं लाक्षागेहाग्निमध्यतः

ततः कथं त्वं, हे वीर युधिष्ठिर, मामपि न स्तौषि? येन त्वं पूर्वं लाक्षागेहस्याग्निमध्यात् रक्षितः॥

Verse 24

वृक्षेणाहत्य मद्रेशो नदीं शुष्कां प्रसारितः । राजराजस्तथा येन जरासंधो निपातितः

वृक्षेणाहत्य मद्रेशो निपातितः; नदी च शुष्का प्रसारिता। तथा राजराजो जरासन्धोऽपि येन निपातितः॥

Verse 25

पूर्वा दिङ्निर्जिता येन येन पूर्वं बको हतः । हिडम्बश्च महावीरः किर्मीरश्चाधुना वने

येन पूर्वा दिक् निर्जिता; येन पूर्वं बको हतः; वने च हिडम्बो महावीरः, अधुना किर्मीरश्चापि (हतः)॥

Verse 26

कालेकाले च रक्षामि त्वामेवाहं सदानुगः । न तां पश्यामि रक्षंतीं नत्वा यां स्तौषि भारत

काले कालेऽहमेव त्वां रक्षामि, सदानुगः सन्निव। तथापि यां त्वं नत्वा स्तौषि, तां रक्षन्तीं न पश्यामि, भारत।

Verse 27

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मामौदरिकसत्तमम् । क्रूरं साहसिकं चैव न स्तौषि क्षमिणां वरः

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मां मौदरिकसत्तमम्, क्रूरं साहसिकं चेति मन्यसे; तथापि त्वं न स्तौषि, क्षमिणां वरः।

Verse 28

ततः सुसंयतो भूत्वा प्रणवं समुदीरयन् । कथं न यासि मार्गे त्वं वृथालापो हि दोषभाक्

ततः सुसंयतो भूत्वा प्रणवं समुदीरयन्, कथं न यासि मार्गे त्वं? वृथालापो हि दोषभाक्।

Verse 29

प्रेताः पिशाचा रक्षांसि वृथालापरतं नरम् । आविशंति तदाविष्टो वक्ताबद्धं पुनः पुनः

प्रेताः पिशाचाः रक्षांसि वृथालापरतं नरम् आविशन्ति; तदाविष्टो वक्ता बद्धं पुनः पुनः।

Verse 30

वृथालापी यदश्नाति यत्करोति शुभं क्वचित् । प्रेतादितृप्तये सर्वमिति शास्त्रविनिश्चयः

वृथालापी यदश्नाति यत्करोति शुभं क्वचित्, प्रेतादितृप्तये सर्वम्—इति शास्त्रविनिश्चयः।

Verse 31

नायं तस्यास्ति वै लोकः कुत एव परो भवेत् । तस्माद्विजानता यत्नात्त्याज्यमेव वृथा वचः

न तस्यैवायं लोकोऽस्ति, कुत एव परो भवेत्। तस्माद् विजानता यत्नात् वृथा वचः सर्वथा त्याज्यम्॥

Verse 32

एवं संस्मारितोऽपि त्वं यदि भूयः प्रवर्तसे । भूताविष्टश्चिकित्स्यो नो विविधैरौषधैर्भवान्

एवं संस्मारितोऽपि त्वं यदि भूयः प्रवर्तसे। भूताविष्ट इव त्वं नः विविधैरौषधैश्चिकित्स्यः॥

Verse 33

सूत उवाच । इति प्रवर्णितां श्रुत्वा भीमसेनेन भारतीम् । पटीमिव प्रविततां विहस्याह युधिष्ठिरः

सूत उवाच। इति प्रवर्णितां श्रुत्वा भीमसेनेन भारतीम्। पटीमिव प्रविततां विहस्याह युधिष्ठिरः॥

Verse 34

नूनं त्वमल्पविज्ञानो वेदाधीतास्त्वया वृथा । मातरं सर्वभूतानामंबिकां यन्न मन्यसे

नूनं त्वमल्पविज्ञानो वेदाध्ययनमपि वृथा। यतो न मन्यसेऽम्बिकां सर्वभूतजननीं मातरम्॥

Verse 35

स्त्रीपक्ष इति मत्वा तामवजानासि भोः कथम् । स्त्री सती न प्रणम्या किं त्वया कुन्ती वृकोदर

स्त्रीपक्षेति मत्वा तामवजानासि भोः कथम्। स्त्री सती न प्रणम्या किं त्वया, कुन्ती च वृकोदर॥

Verse 36

यदि न स्यान्महामाया ब्रह्मविष्णुशिवार्चिता । तव देहोद्भवः पार्थ कथं स्यात्तत्त्वतो वद

यदि महामाया ब्रह्मविष्णुशिवार्चिता न स्यात्, तर्हि हे पार्थ, तव देहोद्भवः कथं सम्भवेत्? तत्त्वतः सत्यं वद।

Verse 37

ईश्वरः परमात्मा तां त्यक्तुं शक्तः कथं न हि । पुनर्भेजे यतो देवीं तेन मन्ये महोर्जिताम्

ईश्वरः परमात्मा तां त्यक्तुं कथं न शक्तः? यतः स पुनर्देवीं भजे, तेनाहं तां महोर्जितां मन्ये।

Verse 38

वासुदेवोऽपि नित्यं तां स्तौति शक्तिं परात्पराम् । अहं यदि चिकित्स्यः स्यां चिकित्स्यः सोऽपि किं भवान्

वासुदेवोऽपि नित्यं तां परात्परां शक्तिं स्तौति। अहं यदि चिकित्स्यः स्याम्, तर्हि सऽपि चिकित्स्यः; किं पुनर्भवान्?

Verse 39

नैवं भूयः प्रवक्तव्यं मौर्ख्यात्प्रति महेश्वरीम् । भूमौ निपत्य शरणं याहि चेत्सुखमिच्छसि

महेश्वरीं प्रति मौर्ख्यात् पुनरेवं न वक्तव्यम्। यदि सुखमिच्छसि, भूमौ निपत्य नमस्कृत्य शरणं याहि।

Verse 40

भीम उवाच । सर्वोपायैर्बोधयंति चाटा हस्तगतं नरम् । इदमेवौषधं तत्र तैः सार्धं जल्पनं न हि

भीम उवाच—चाटाः सर्वोपायैः हस्तगतं नरं बोधयन्ति। तत्रेदमेवौषधं—तैः सार्धं जल्पनं न हि।

Verse 41

मुण्डे मुण्डे मतिर्भिन्ना सत्यमेतन्नृप स्फुटम् । स्वाभीष्टं कुरुते सर्वः कुर्मोऽभीष्टं वयं तथा

मुण्डे मुण्डे मतिर्भिन्ना—सत्यमेतन्नृप स्फुटम्। स्वाभीष्टं कुरुते सर्वः; वयमप्यभीष्टमेव कुर्मः॥

Verse 42

नागायुतसमप्राणो वायुपुत्रो वृकोदरः । न स्त्रियं शरणं गच्छेद्वाङ्मात्रेण कथंचन

नागायुतसमप्राणो वायुपुत्रो वृकोदरः। न स्त्रियं शरणं गच्छेद्वाङ्मात्रेण कथंचन॥

Verse 43

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम् । राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम्। राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्॥

Verse 44

ततः क्षणेन विकलस्त्वितश्चेतश्च प्रस्खलत् । उवाच वचनं भीमः सुसंभ्रांतो नृपं प्रति

ततः क्षणेन विकलस्त्वितश्चेतश्च प्रस्खलत्। उवाच वचनं भीमः सुसंभ्रान्तो नृपं प्रति॥

Verse 45

धर्मराज महाबुद्धे पश्य मां नृपसत्तम । चक्षुर्भ्यां नैव पश्यामि वैकल्यं किमिदं मम

धर्मराज महाबुद्धे पश्य मां नृपसत्तम। चक्षुर्भ्यां नैव पश्यामि वैकल्यं किमिदं मम॥

Verse 46

राजोवाच । भीमभीम ध्रुवं देवी कुपिता ते महेश्वरी । तेन नष्टे चक्षुषी ते महासाहसवल्लभ

राजोवाच—हे भीम, ध्रुवं ते महेश्वरी देवी कुपिता; तस्मात्, हे महासाहसवल्लभ, ते चक्षुषी नष्टे।

Verse 47

तत्सांप्रतमभिप्रैहि शरणं परमेश्वरीम् । पुनः प्रसन्ना ते दद्यात्कदाचिन्नयने पुनः

तस्मात् त्वं तत्क्षणमेव परमेश्वरीं शरणं प्रपद्यस्व; सा पुनः प्रसन्ना स्यात् चेत् कदाचित् ते नयने पुनर्दद्यात्।

Verse 48

भीम उवाच । अहमप्यंग जानामि समो देव्या न कश्चन । प्रभावप्रत्ययार्थं हि सदा निन्दामि तां पुनः

भीम उवाच—अहमपि, हे अङ्ग, जानामि देव्या समो न कश्चन; प्रभावप्रत्ययार्थं तु तां पुनः पुनर्निन्दामि।

Verse 49

तस्मात्प्रभावं दृष्ट्वैवं निपत्य वसुधातले । मनोवाग्बुद्धिभिर्नत्वा शरणं स्तौमि मातरम्

तस्मात् तस्याः प्रभावं दृष्ट्वा वसुधातले निपत्य, मनोवाग्बुद्धिभिर्नत्वा, मातरं शरणं प्रपद्ये स्तौमि च।

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा भ्रातरं ज्येष्ठं साष्टांगं प्रणिपत्य च । गत्वैव देव्याः शरणं भीमस्तुष्टाव मातरम्

सूत उवाच—इत्युक्त्वा ज्येष्ठं भ्रातरं साष्टाङ्गं प्रणिपत्य, तत एव देव्याः शरणं गत्वा भीमो मातरं तुष्टाव।

Verse 51

भीम उवाच । सर्वभूतांबिके देवि ब्रह्मांडशतपूरके । बालिशं बालकं स्वीयं त्राहित्राहि नमोऽस्तु ते

भीम उवाच—सर्वभूताम्बिके देवि, ब्रह्माण्डशतपूरके। बालिशं स्वीयं बालकं मां त्राहि त्राहि; नमोऽस्तु ते॥

Verse 52

त्वं ब्राह्मी ब्रह्मणः शक्तिर्वैष्णवी त्वं च शांभवी । त्रिमूर्तिः शक्तिरूपा त्वं रक्षरक्ष नमोऽस्तु ते

त्वं ब्राह्मी ब्रह्मणः शक्तिर्वैष्णवी त्वं च शांभवी। त्रिमूर्तेः शक्तिरूपा त्वं; रक्ष रक्ष नमोऽस्तु ते॥

Verse 53

त्वमैन्द्री च त्वमाग्नेयी त्वं याम्या त्वं च नैरृती । त्वं वारुणी त्वं वायव्या त्वं कौबेरी नमोऽस्तु ते

त्वमैन्द्री च त्वमाग्नेयी त्वं याम्या त्वं च नैरृती। त्वं वारुणी त्वं वायव्या त्वं कौबेरी नमोऽस्तु ते॥

Verse 54

ऐशानि देवि वाराहि नारसिंहि जयप्रदे । कौमारि कुलकल्याणि कृपेश्वरि नमोऽस्तु ते

ऐशानि देवि वाराहि नारसिंहि जयप्रदे। कौमारि कुलकल्याणि कृपेश्वरि नमोऽस्तु ते॥

Verse 55

त्वं सूर्ये त्वं तथा सोमे त्वं भौमे त्वं बुधे गुरौ । त्वं शुक्रे त्वं स्थिता राहौ त्वं केतुषु नमोऽस्तु ते

त्वं सूर्ये त्वं तथा सोमे त्वं भौमे त्वं बुधे गुरौ। त्वं शुक्रे त्वं स्थिता राहौ त्वं केतुषु नमोऽस्तु ते॥

Verse 56

वससि ध्रुवचक्रे त्वं मुनिचक्रे च ते स्थितिः । भचक्रेषु खचक्रेषु भूचक्रे च नमोऽस्तु ते

वससि ध्रुवचक्रे त्वं मुनिचक्रेऽपि ते स्थितिः। भचक्रेषु खचक्रेषु भूचक्रे च नमोऽस्तु ते॥

Verse 57

सप्तद्वीपेषु त्वं देवि समुद्रेषु च सप्तसु । सप्तस्वपि च पातालेष्ववसंस्थे नमोऽस्तु ते

सप्तद्वीपेषु त्वं देवि समुद्रेषु च सप्तसु। सप्तस्वपि च पातालेष्ववसंस्थे नमोऽस्तु ते॥

Verse 58

त्वं देवि चावतारेषु विष्णोः साहाय्यकारिणी । विष्णुनाभ्यर्थ्यसे तस्मात्त्राहि मातर्नमोऽस्तु ते

त्वं देवि चावतारेषु विष्णोः साहाय्यकारिणी। विष्णुनाभ्यर्थ्यसे तस्मात्त्राहि मातर्नमोऽस्तु ते॥

Verse 59

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे फलदे चत्वरप्रिये । चराचरस्तुते देवि चरणौ प्रणमामि ते

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे फलदे चत्वरप्रिये। चराचरस्तुते देवि चरणौ प्रणमामि ते॥

Verse 60

महाघोरे कालरात्रि घंटालि विकटोज्वले । सततं सप्तमीपूज्ये नेत्रदे शरणं भव

महाघोरे कालरात्रि घंटालि विकटोज्वले। सततं सप्तमीपूज्ये नेत्रदे शरणं भव॥

Verse 61

मेरुवासिनि पिंगाक्षि नेत्रत्राणैककारिणि । हुंहुंकारध्वस्तदैत्ये शरण्ये शरणं भव

मेरुवासिनि पिङ्गाक्षि नेत्रत्राणैककारिणि । हुंहुंकारध्वस्तदैत्ये शरण्ये शरणं भव ॥

Verse 62

महानादे महावीर्ये महा मोहविनाशिनि । महाबन्धापहे देवि देहि नेत्रत्रयं मम

महानादे महावीर्ये महामोहविनाशिनि । महाबन्धापहे देवि देहि नेत्रत्रयं मम ॥

Verse 63

सर्वमंगलमंगल्या यदि त्वं सत्यतोंबिके । ततो मे मंगलं देहि नेत्रदानान्नमोस्तु ते

सर्वमङ्गलमङ्गल्या यदि त्वं सत्यतोऽम्बिके । ततो मे मङ्गलं देहि नेत्रदानान्नमोऽस्तु ते ॥

Verse 64

यदि सर्वकृपालुभ्यः सत्यतस्त्वं कृपावती । ततः कृपां कुरु मयि देहि नेत्रे नमोऽस्तु ते

यदि सर्वकृपालुभ्यः सत्यतस्त्वं कृपावती । ततः कृपां कुरु मयि देहि नेत्रे नमोऽस्तु ते ॥

Verse 65

पापोयमिति यद्देवि प्रकुप्यसि वृथैव तत् । त्वं मां मोहयसि त्वेवं न ते तत्किं नमोऽस्तु ते

पापोऽयमिति यद्देवि प्रकुप्यसि वृथैव तत् । त्वं मां मोहयसि त्वेवं न ते तत्किं नमोऽस्तु ते ॥

Verse 66

स्वयमुत्पाद्य यो रेणुं वेष्टितस्तेन कुप्यति । तथा कुप्यसि मे मातरनाथस्यास्य दर्शय

स्वयमेव यो रेणुमुत्पाद्य तेनैव वेष्टितः सन् कुप्यति, तथैव हे मातः, त्वं मयि कुप्यसि। अतः मम नाथस्यास्य दर्शनं मे दर्शय।

Verse 67

इति स्तुता पांडवेन देवी कृष्णच्छविच्छविः । रामा रामाभिवदना प्रत्यक्षा समजायत

इति पाण्डवेन स्तुता देवी कृष्णच्छविच्छविः। रामा रामाभिवदना प्रत्यक्षा समजायत॥

Verse 68

विद्युत्कोटिसमाभास मुकुटेनातिशोभिता । सूर्यबिंबप्रभाभ्यां च कुण्डलाभ्यां विभूषिता

विद्युत्कोटिसमाभासेन मुकुटेनातिशोभिता। सूर्यबिम्बप्रभाभ्यां च कुण्डलाभ्यां विभूषिता॥

Verse 69

प्रवाहेनेव हारेण सुरनद्या विराजिता । कल्पद्रुमप्रसूनैश्च पूर्णावतंसमंडिता

प्रवाहेनेव हारेण सुरनद्या विराजिता। कल्पद्रुमप्रसूनैश्च पूर्णावतंसमण्डिता॥

Verse 70

दन्तेन्दुकांतिविध्वस्तभक्तमोहमहाभया । खड्गचर्मशूलपात्रचतुर्भुजविराजिता

दन्तेन्दुकान्त्या विध्वस्तभक्तमोहमहाभया। खड्गचर्मशूलपात्रचतुर्भुजविराजिता॥

Verse 71

वाससा तडिदाभेन मेघलेखेव वेष्टिता । मालया सुममालिन्या भ्राजिता सालिमालया

वाससा तडिदाभेन दीप्तया सा समावृता । मेघलेखेव संवीता मालया सुममालिन्या । भ्राजिता सुमनोमाल्या सालिमाल्या विराजिता ॥

Verse 72

सतां शरणदाभ्यां च पद्भ्यां नूपुरराजिता । जयेति पुष्पवर्षैश्च शक्राद्यैरभिपूजिता

सतां शरणदौ पादौ नूपुरैः समलङ्कृतौ । जयेति देवैः शक्राद्यैः पुष्पवृष्ट्या च पूजिता ॥

Verse 73

गणैर्देवीभिराकीर्णा शतपद्मैर्महामलैः । तां तादृशीं व्योम्नि दृष्ट्वा मातरं व्योमवाहिनीम्

गणैर्देवीभिराकीर्णा शतपद्मैर्महामलैः । तां तादृशीं व्योम्नि दृष्ट्वा मातरं व्योमवाहिनीम् ॥

Verse 74

भूमौ निपत्य राजेंद्रो नमोनम इति स्थितः । भीमोपि मातरं दृष्ट्वा यथा बालोऽभिधावति

भूमौ निपत्य राजेन्द्रो नमो नम इति स्थितः । भीमोऽपि मातरं दृष्ट्वा यथा बालोऽभिधावति ॥

Verse 76

प्रणिपत्य नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं मुहुर्जगौ । प्रसीद देवि पद्माक्षि पुनर्मातः प्रसीद मे

प्रणिपत्य नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं मुहुर्जगौ । प्रसीद देवि पद्माक्षि पुनर्मातः प्रसीद मे ॥

Verse 77

पुनः प्रसीद पापस्य क्षमाथीले प्रसीद मे

पुनः प्रसीद मे पापिने; क्षमाया निधे, मयि प्रसीद।

Verse 78

एवं स्तुता भगवती स्वयमुत्थाय पार्थिवम् । भीमं चोत्संगमारोप्य कृपयेदं वचोऽब्रवीत्

एवं स्तुता भगवती स्वयमुत्थाय पार्थिवम् उत्थाप्य, भीमं चोत्सङ्गमारोप्य, कृपया इदं वचोऽब्रवीत्।

Verse 79

तथा सम्मुखमाधावज्जय मातरिति ब्रुवन् । दर्शनेनैव देव्याश्च शुभनेत्रत्रयस्तदा

तथा सम्मुखमाधावज्जय मातरिति ब्रुवन्; देव्याः दर्शनमात्रेण तदा शुभं नेत्रत्रयं प्रादुरभवत्।

Verse 80

नाहं कोपं यत्र तत्र दर्शयामि वृकोदर । त्वं तु प्रमाणपुरुषस्त्वत्तः क्रोधमदर्शयम्

नाहं कोपं यत्र तत्र दर्शयामि वृकोदर; त्वं तु प्रमाणपुरुषः, तस्मात् त्वत्तः क्रोधमदर्शयम्।

Verse 81

नैतत्प्रियं च कृष्णस्य भ्रातुर्मे क्रोधमाचरम् । भवन्तो वासुदेवस्य यत्र प्राणा बहिश्चराः

नैतत् प्रियं च कृष्णस्य भ्रातुर्मे क्रोधमाचरणम्; भवन्तो वासुदेवस्य यत्र प्राणा बहिश्चराः इव।

Verse 83

त्वं च निन्दसि मां नित्यं तच्च जाने वृकोदर । मत्प्रभावपरिज्ञानहेतवे कीदृशस्त्विति

त्वं च मां नित्यं निन्दसि—तदप्यहं जाने, वृकोदर। मत्प्रभावपरिज्ञानहेतवे एवैतत्—‘कीदृशस्त्वं’ इति।

Verse 84

तदेवं नैव भूयस्ते प्रकर्तव्यं कथंचन । अक्षिक्षेपो हि पूज्यानामावहत्यधिकं रुजम्

तस्मादेतन्न कदाचन पुनः कर्तव्यं कथंचन। पूज्यानामक्षिक्षेपो ह्यधिकां रुजमावहति।

Verse 85

तदिदानीं सर्वमेवं क्षन्तव्यं च परस्परम् । यच्च ब्रवीमि त्वां वीर तन्निशामय भारत

तदिदानीं सर्वमेवं परस्परं क्षन्तव्यं। यच्च ब्रवीमि त्वां वीर, तन्निशामय भारत।

Verse 86

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिराविर्भवेद्धरिः । तदातदावतीर्याहं विष्णोरस्य सहायिनी

यदा यदा धर्मस्य ग्लानिर्भवति, तदा हरिराविर्भवति। तस्मिन्नेव कालेऽहं विष्णोः सहायिनी सती अवतीर्ये।

Verse 87

इदानीं च हरिर्जातो वसुदेवसुतो भुवि । अहं च गोपनन्दस्य एकानंशाभिधा सुता

इदानीं हरिर्भुवि वसुदेवसुतो जातः। अहं च गोपनन्दस्य सुता, एकानंशाभिधा, जाता।

Verse 88

तद्यथा भगवान्कृष्णो मम भ्राताभिपूजितः । भवन्तोऽपि तथा मह्यं भ्रातरः पांडवा सदा

यथा मम भ्राता भगवान् श्रीकृष्णोऽभिपूजितः, तथा यूयमपि पाण्डवाः सदा मम भ्रातरः स्युः, मम गौरव-रक्षणयोग्याः।

Verse 89

ये भीमभगिनीत्येवं मां स्तोष्यंति नरोत्तमाः । आबाधा नाशयिष्यामि तेषां हर्षसमन्विता

ये नरोत्तमाः ‘भीमभगिनी’ इत्येवं मां स्तोष्यन्ति, तेषामाबाधाः सर्वा नाशयिष्यामि, हर्षसमन्विता।

Verse 90

त्वं च भ्रातुर्जयं वीर प्रदास्यसि महारणे । भुजयोस्ते वसिष्यामि धार्तराष्ट्रनिपातने

त्वं च वीर महारणे भ्रातॄणां जयम् प्रदास्यसि; धार्तराष्ट्रनिपातने तव भुजयोः अहं वसिष्यामि, बलं ते संवर्धयन्ती।

Verse 91

कृत्वा राज्यं च वर्षाणि षट्त्रिंशत्तदनन्तरम् । महाप्रस्थानधर्मेण पृथिवीं परिचरिष्यथ

षट्त्रिंशद्वर्षाणि राज्यं कृत्वा ततः परम्, महाप्रस्थानधर्मेण पृथिवीं परिचरिष्यथ—तीर्थसेवनवैराग्यसमन्विताः।

Verse 92

अस्मिन्नेव ततो देशे लोहोनाम महासुरः । भवतां न्यस्तशस्त्राणां वधार्थं प्रक्रमिष्यति

ततः अस्मिन्नेव देशे ‘लोह’ इति नाम महासुरः, भवतां न्यस्तशस्त्राणां वधार्थं प्रक्रमिष्यति।

Verse 93

ततस्तं सर्वभूतानामवध्यं भवतां कृते । अन्धं कृत्वा पातयिष्ये ततो यूयं प्रयास्यथ

ततः सर्वभूतैरवध्यं तं भवतां हितायाहम् । अन्धत्वेनाभिहत्य पातयिष्ये, ततः यूयं प्रयास्यथ ॥

Verse 94

निस्तीर्य च हिमं सर्वं निमग्नाः बालुकार्णवे । स्वर्गं यास्यति राजैकः सशरीरो गमिष्यति

निस्तीर्य हिमसम्पूर्णं मार्गं निमग्नो बालुकार्णवे । राजैकः स्वर्गं यास्यति, सशरीरो गमिष्यति ॥

Verse 95

अन्धो यत्र कृतो लोहो लोहाणाभिधया पुरम् । भविष्यति च तत्रैव स्थास्येऽहं कलया सदा

यत्र लोहोऽन्धतां नीतः, लोहाणाभिधया पुरम् । भविष्यति, तत्रैवाहं कलया नित्यं स्थास्यामि ॥

Verse 96

ततः कलियुगे प्राप्ते केलो नाम भविष्यति । मम भक्तस्तस्य नाम्ना भाव्या केलेश्वरीत्यहम्

ततः कलियुगे प्राप्ते केलो नाम भविष्यति । मम भक्तः; तस्य नाम्ना चाहं केलेश्वरीति विख्याता भवामि ॥

Verse 97

वैलाकश्चापरो भक्तो भविष्यति ममोत्तमः । तस्याराधनतः ख्यातिं प्रयास्यामि कलौ युगे

वैलाकश्चापरो भक्तो भविष्यति ममोत्तमः । तस्याराधनतोऽहं कलौ युगे ख्यातिं प्रयास्यामि ॥

Verse 98

लोहाणासंस्थितां चैव येर्चयिष्यंति मां जनाः । श्रद्धया सितसप्तम्यां तैश्च सर्वत्र पूजिता

ये जनाः श्रद्धया शुक्लसप्तम्यां लोहाणासंस्थितं मां समर्चयिष्यन्ति, तैः सर्वत्राहं पूजितो भविष्यामि।

Verse 99

अंधानां च प्रदास्यामि भावीनि नयनान्यहम् । तस्मिन्दिने तर्पिताहं भक्तिभावेन पांडव

अन्धानां च भावीनि नयनानि प्रदास्याम्यहम्; तस्मिन्दिने भक्तिभावेन तर्पितोऽहं, हे पाण्डव।

Verse 100

पादांगुष्ठेन च भवांस्तत्र कुंडं विधास्यति । सर्वतीर्थस्नान तुल्यं तत्र स्नानं च तद्दिने

पादाङ्गुष्ठेन भवांस्तत्र कुण्डं विधास्यति; तद्दिने तत्र स्नानं सर्वतीर्थस्नानतुल्यम्।

Verse 101

मत्स्यानां नेत्रनेत्रस्थतेजस्तन्मात्रमुत्तमम् । उद्धृत्य योजयिष्यामि प्रत्यक्षं तद्भविष्यति

मत्स्यानां नेत्रेषु स्थितं तेजस्तन्मात्रमुत्तमम् उद्धृत्य योजयिष्यामि; तत् प्रत्यक्षं भविष्यति।

Verse 102

एवं मम महास्थानं कलौ ख्यातं भविष्यति

एवं मम महास्थानं कलौ ख्यातं भविष्यति।

Verse 103

लोहाणाख्यं महाबाहो नाम केलेश्वरीति च । दुर्गमाख्यं ततो हत्वा अस्मिन्क्षेत्रे च भारत

महाबाहो भारत, अस्मिन्नेव पुण्यक्षेत्रे केलेश्वरीति प्रसिद्धां लोहाणाख्यां तथा दुर्गमाख्यं शत्रुं हत्वा…

Verse 104

दुर्गा नाम भविष्यामि महीसागरपूर्वतः । धर्मारण्ये वसिष्यामि भवतां त्राणकारणात्

महीसागरस्य पूर्वदिशि दुर्गेति नाम्ना प्रसिद्धा भविष्यामि; भवतां त्राणहेतोर्धर्मारण्ये वत्स्यामि।

Verse 105

धर्मारण्ये स्थितां चैव येऽर्चयिष्यंति मानवाः । आश्विने मासि चैत्रे वा नवम्यां शुक्लपक्षके ऽ

धर्मारण्ये स्थितां मां ये मानवाः पूजयिष्यन्ति—आश्विने मासि चैत्रे वा शुक्लपक्षस्य नवम्यां…

Verse 106

स्नात्वा महीसागरे च तेषां दास्यामि वांछितम् । विधिना येऽर्चयिष्यंति मां च श्रद्धास मन्विताः

महीसागरे स्नात्वा तेषां वाञ्छितं दास्यामि; ये विधिना श्रद्धासमन्विताः मां पूजयिष्यन्ति।

Verse 107

पुत्रपौत्रान्प्रदास्यामि स्वर्गं मोक्षं न संशयः । प्रवेशे च कलेः काले भवतां वंशसंभवः । वत्सराजः पांडवानां तोषयिष्यति यत्नतः

पुत्रपौत्रान् प्रदास्यामि, स्वर्गं मोक्षं न संशयः। कलेः प्रवेशकाले च भवतां वंशसम्भवः वत्सराजः पाण्डवान् यत्नतः तोषयिष्यति।

Verse 108

यस्य नाम्ना ततः ख्याता भविष्यामि कलौ युगे । वत्सेश्वरीति वत्सस्य राज्ञः सर्वार्थदायिनी

ततः कलियुगेऽहं तस्य नाम्ना प्रसिद्धा भविष्यामि—‘वत्सेश्वरी’ इति; वत्सराजस्य सर्वार्थदायिनी।

Verse 109

मत्प्रसादात्स राजा वै भवनोत्तापकारिणीम् । अट्टालयांनाम तदा राक्षसीं निहनिष्यति

मत्प्रसादात् स राजा तदा भवनोत्तापकारिणीं ‘अट्टालया’नाम्नीं राक्षसीं निहनिष्यति।

Verse 110

तस्याश्चापि वधस्थानमट्टालजमिति स्थितम् । भविष्यति पुरं तत्र मां च संस्थापयिष्यति

तस्याश्च वधस्थानम् ‘अट्टालजम्’ इति स्थितं तत्र पुरं भविष्यति; स मां च तत्र प्रतिष्ठापयिष्यति।

Verse 111

अट्टालयाजग्रामे मामर्चयिष्यंति ये जनाः । वत्सेश्वरीं सिताष्टम्यामाश्विने तैः सदार्चिता

‘अट्टालयाज’ग्रामे ये जनाः मामर्चयिष्यन्ति, आश्विने शुक्लाष्टम्यां वत्सेश्वरीं देवीं तैः सदा अहं पूजिता।

Verse 112

वत्सेश्वरीं च ये देवीं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सर्वफलावाप्तिर्भविष्यति न संशयः

ये मानवाः वत्सेश्वरीं देवीं पूजयिष्यन्ति, तेषां सर्वफलावाप्तिर्भविष्यति—न संशयः।

Verse 113

इत्थमट्टालये वासो लोहाणे च भविष्यति । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे महीसागरसंनिधौ

इत्थमट्टालये वासो मम स्यात् लोहाणेऽपि च भविष्यति । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे महीसागरसंनिधौ ॥

Verse 114

मम लोकहितार्थाय लोहस्य च निशम्यताम् । अधीकृतो मया लोहो बह्वीस्तप्तां तपः समाः

मम लोकहितार्थाय लोहस्यापि निशम्यताम् । अधीकृतो मया लोहो बह्वीस्तप्तां तपः समाः ॥

Verse 115

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः ॥

Verse 116

यत्र हंता तत्र ग्रामं लोहाटीति भविष्यति । गयोनाम महादैत्यो भवतां विघ्नकृत्तदा

यत्र हंता तत्र ग्रामं लोहाटीति भविष्यति । गयोनाम महादैत्यो भवतां विघ्नकृत्तदा ॥

Verse 117

प्रस्थाने लोहवद्भावी करिष्ये तं नपुंसकम् । गयत्राडेति मां तत्र पूजयिष्यंति मानवाः

प्रस्थाने लोहवद्भावी करिष्ये तं नपुंसकम् । गयत्राडेति मां तत्र पूजयिष्यन्ति मानवाः ॥

Verse 118

ग्रामं चापि गयत्राडं तत्र ख्यातं भविष्यति । गयत्राडे गयत्राडां येऽर्चयिष्यंति मानवाः

ग्रामोऽपि तत्र ‘गयत्राड’ इति ख्यातिं गमिष्यति। गयत्राडे ये मानवाः गयत्राडां देवतामर्चयिष्यन्ति…

Verse 119

माघाष्टम्यां न शिष्यंति तस्य सर्वेऽप्युपद्रवाः । ये च मां कोपयिष्यंति पांडवाराधितां सदा

माघाष्टम्यां तस्य सर्वेऽप्युपद्रवाः न शेष्यन्ते। ये च मां कोपयिष्यन्ति—पाण्डवाराधितां सदा—

Verse 120

तेषां पुंस्त्वं हरिष्यामि महारौद्राधितिष्ठति । परिवारश्च मे चात्र षण्ढः सर्वो भविष्यति

तेषां पुंस्त्वं हरिष्यामि, महा-रौद्रेऽधितिष्ठति। अत्र मे परिवारोऽपि सर्वः षण्ढत्वं गमिष्यति।

Verse 121

तस्मिन्कलियुगे घोरे रौद्रे रुद्रेऽतिनिर्घृणे । एवं तृतीयं तन्मह्यं स्थानमत्र भविष्यति

तस्मिन् घोरे कलियुगे—रौद्रे रुद्रेऽतिनिर्घृणे—एवं मम तृतीयं मह्यं स्थानमत्र भविष्यति।

Verse 122

भवत्सु च स्वर्गतेषु गयोऽपि सुमहत्तपः । तप्त्वा प्राप्य पुनः पुंस्त्वं लोकान्संपीडयिष्यति

भवत्सु स्वर्गतेषु, गयोऽपि सुमहत्तपस्तप्त्वा पुनः पुंस्त्वं प्राप्य लोकान् संपीडयिष्यति।

Verse 123

गयातीर्थं गतं तं च गयाध्वंसनकाम्यया । बुध एव जगत्स्वामी तत्र तं सूदयिष्यति

यदा स गयातीर्थं गच्छति गयाध्वंसनकाम्यया, तदा जगत्स्वामी बुध एव तत्र तं निहनिष्यति।

Verse 124

इत्थं श्रीमान्पीतवासा अवतीर्य बुधः प्रभुः । बहूनि कृत्वा कर्माणि स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते

एवं श्रीमान् पीतवासा प्रभुर्बुधोऽवतीर्य, बहूनि कर्माणि कृत्वा स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते।

Verse 125

इति संक्षेपतः प्रोक्तं भविष्यं पांडवा मया । भवतां चित्तनिर्वृत्यै श्रूयतां भूय एव च

इति पाण्डवाः, मया संक्षेपतः प्रोक्तं भविष्यं; भवतां चित्तनिर्वृत्यै भूय एव श्रूयतां।

Verse 126

इदं तीर्थवरं मह्यं संसेव्यं सर्वदा प्रियम् । कृतं यदत्रागमनं तेन प्रीतिः परा मम

इदं तीर्थवरं मह्यं सर्वदा संसेव्यं प्रियं; यदत्रागमनं कृतं तेन मम परा प्रीतिः।

Verse 127

भीमस्य चापि पौत्रेण दृढं संतोषिताऽस्मि च । देव्यः सर्वाश्च मद्रूपं नैतज्ज्ञेयम तोऽन्यथा

भीमस्यापि पौत्रेण दृढं सन्तोषितास्मि; देव्यः सर्वाश्च मद्रूपाः—एतदेव ज्ञेयम्, नान्यथा।

Verse 128

व्रजध्वं चापि तीर्थानि यानि वो न कृतानि च । आबाधास्वस्मि सर्वासु स्मरणीया स्वसेव च

वोऽकृतानि च यानि तीर्थानि, तान्यपि व्रजध्वम्। सर्वास्वाबाधासु अहं सन्निहिता; मां स्मरध्वं, स्वधर्मसेवायां च नित्यं रताः भवत।

Verse 129

आपृच्छे चापि वः सर्वान्यूयं कृष्णसमा मम

अधुना वः सर्वान् आपृच्छे; यूयं मम कृष्णसमाः।

Verse 130

सूत उवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । पुनःपुनः प्रणम्यैनां नापश्यन्दीपवद्गताम्

सूत उवाच। इति देव्या वचः श्रुत्वा ते विस्मयोत्फुल्ललोचनाः। पुनःपुनः प्रणम्यैनां, दीपशिखेव गतां नापश्यन्।

Verse 131

ततस्ते बर्बरीकं च संस्थाप्यात्रैव निष्ठितम् । आगच्छ योगे चोक्त्वेदं चक्रुस्तीर्थानि मुख्यशः

ततः ते बर्बरीकं तत्रैव संस्थाप्य, तस्मिन्नेव स्थाने निष्ठिताः। योगे आगच्छेति तं चोक्त्वा, मुख्यशः तीर्थानि क्रमशः चक्रुः।