Adhyaya 26

Verse 1

नारद उवाच । अथ ब्रह्मा महादेवमभिवाद्य कृतांजलिः । उद्वाहः क्रियतां देव इत्युवाच महेश्वरम्

नारद उवाच— अथ ब्रह्मा महादेवं अभिवाद्य कृताञ्जलिः। “उद्वाहः क्रियतां देव” इति महेश्वरं उवाच।

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राहेदं भगवान्हरः । पराधीना वयं ब्रह्मन्हिमाद्रेस्तव चापि यत्

तद्वचनं श्रुत्वा भगवान् हरः प्राह— “ब्रह्मन्, वयं पराधीनाः; हिमाद्रेस्तव चापि वशे वर्तामहे।”

Verse 3

यद्युक्तं क्रियतां तद्धि वयं युष्मद्वशेऽधुना । ततो ब्रह्मा स्वयं दिव्यं पुरं रत्नमयं शुभम्

यद्युक्तं तत्क्रियतां; वयं हि साम्प्रतं युष्मद्वशे स्थिताः। ततः स्वयं ब्रह्मा दिव्यं शुभं रत्नमयं पुरं निर्ममे।

Verse 4

उद्वाहार्थं महेशस्य तत्क्षणात्समकल्पयत् । शतयोजनविस्तीर्णं प्रासादशतशोभितम्

महेशस्योद्वाहार्थं तत्क्षणात् समकल्पयत्। शतयोजनविस्तीर्णं प्रासादशतशोभितम्॥

Verse 5

पुरेतस्मिन्महादेवः स्वयमेव व्यतिष्ठत । ततः सप्तमुनीन्देवश्चिंतिताब्यागतान्पुरः

पुरेऽस्मिन् महादेवः स्वयमेव व्यतिष्ठत। ततः सप्तमुनीन् देवः चिन्तितान् आगतान् पुरः ददर्श॥

Verse 6

प्राहिणोदंबिकायाश्च स्थिरपत्रार्थमीश्वरः । सारुंधतीकास्ते तत्र ह्लादयंतो हिमाचलम्

स्थिरपत्रार्थम् अम्बिकायाः समीपं तान् ईश्वरः प्राहिणोत्। तेऽरुन्धतीसमाः साधवः तत्र हिमाचलं ह्लादयामासुः॥

Verse 7

सभार्यामीश्वरगुणैः स्थिरपत्राणि चादधुः । ततः संपूजितास्तेन पुनरागम्य तेऽचलात्

सभार्याः ईश्वरगुणैः स्थिरपत्राणि च आदधुः। ततः तेन संपूजिताः तेऽचलात् पुनरागमन्॥

Verse 8

न्यवेदयंस्र्यंबकाय स च तानभ्यनंदत । उद्वाहार्थं ततो देवो विश्वं सर्वं न्यमंत्रयत्

तत् त्र्यम्बकाय न्यवेदयन्, स च तान् हृष्टमनाः समभ्यनन्दत। अथोद्वाहार्थं देवो विश्वं सर्वं न्यमन्त्रयत्॥

Verse 9

समागतं च तत्सव विना दैत्यैर्दुरात्मभिः । स्थावरं जंगमं यच्च विश्वं विष्णुपुरोगमम्

तत्सर्वं समागतं, दुरात्मभिर्दैत्यैर्विना। स्थावरं जङ्गमं यच्च विश्वं, विष्णुपुरोगमं समाययौ॥

Verse 10

सब्रह्यकं पुरारातेर्महिमानमवर्धयत् । ततस्तं विधिराहेदं गन्धमादनपर्वते

एवं सब्रह्मकं पुरारातेर्महिमानमवर्धयत्। ततस्तं विधिराहेदं गन्धमादनपर्वते॥

Verse 11

पुरे स्थितं विवाहस्य देव कालः प्रवर्तते । ततस्तस्य जटाजूटे चंद्रखंडं पितामहः

“पुरे स्थितं विवाहस्य देव कालः प्रवर्तते” इति। ततस्तस्य जटाजूटे पितामहश्चन्द्रखण्डं न्यधात्॥

Verse 12

बबंध प्रणयोदारविस्फारितविलोचनः । कपर्द्दं शोभनं विष्णुः स्वय चक्रेऽस्य हर्षतः

प्रणयोदारविस्फारितविलोचनः स बबन्ध। विष्णुः स्वहस्ताभ्यां हर्षतः शोभनं कपर्दं चकारास्य॥

Verse 13

कपालमालां विपुलां चामुण्डा मूर्ध्न्यबंधत । उवाच चापि गिरिशं पुत्रं जनय शंकर

चामुण्डा विपुलां कपालमालां तस्य मूर्ध्नि बबन्ध; सा गिरिशं चोवाच— “हे शंकर, पुत्रं जनय।”

Verse 14

यो दैत्येंद्रकुलं हत्वा मां रक्तैस्तर्पयिष्यति । सूर्यो ज्वलच्छिखारक्तं भाबासितजगत्त्रयम्

यो दैत्येन्द्रकुलं हत्वा मां रक्तैस्तर्पयिष्यति… तदा ज्वलच्छिखारक्तः सूर्यः जगत्त्रयं प्रकाशयामास।

Verse 15

बबंध देवदेवस्यच स्वयमेव प्रमोदतः । शेषवासुकिमुख्याश्च ज्वलंतस्तेजसा शुभाः

ते प्रमोदतः स्वयमेव देवदेवस्य भूषणानि बबन्धुः; शेष-वासुकि-प्रमुखा नागाः शुभाः तेजसा ज्वलन्ति स्म।

Verse 16

आत्मानं भूषणस्थाने स्वयं ते चक्रुरीश्वरे वायवश्च ततस्तीक्ष्णश्रृंगं हिमगिरिप्रभम्

ते स्वयमेव ईश्वरे भूषणस्थानं प्राप्य भूषणानि बभूवुः; ततः वायवः हिमगिरिप्रभं तीक्ष्णशृङ्गं तस्मै चक्रुः।

Verse 17

वृषं विभूषयामासुर्नानारत्नोपपत्तिभिः । शक्रो गजजिनं गृह्य स्वयमग्रे व्यवस्थितः

ते नानारत्नोपपत्तिभिः वृषं विभूषयामासुः; शक्रो गजजिनं गृहीत्वा स्वयमग्रे व्यवस्थितः।

Verse 18

विना भस्म समाधाय कपाले रजतप्रभम् । मनुजास्थिमयीं मालां प्रेतनाथश्च वन्दनम्

एकः पवित्रं भस्म समादधात्, अपरः कपाले रजतप्रभं न्यधात्। प्रेतनाथोऽपि मनुजास्थिमयीं मालां बिभ्रद् वन्दनीयः संन्यासभैरवचिह्नं दधौ॥

Verse 19

वह्निस्तेजोमयं दिव्यमजिनं प्रददौ स्थितः । एवं विभूषितः सर्वैर्भृत्यैरीशो बभौ भृशम्

वह्निः स्थितः तेजोमयं दिव्यमजिनं प्रददौ। एवं सर्वैर्भृत्यैर्विभूषित ईशो भृशं बभौ॥

Verse 20

ततो हिमाद्रेः पुरुषा वीरकं प्रोचिरे वचः । मा भूत्कालात्ययः शीघ्रं भवस्यैतन्निवेद्यताम्

ततो हिमाद्रेः पुरुषा वीरकं प्रति वचोऽब्रुवन्। मा भूत्कालात्ययः शीघ्रं भवायैतन्निवेद्यताम्॥

Verse 21

ततो देवं प्रणम्याह वीरकः करसंपुटी । त्वरयंति महेशानं हिमाद्रेः पुरुषास्त्वमी

ततो वीरकः करसंपुटीं कृत्वा देवं प्रणम्याह। त्वरयन्ति महेशानं हिमाद्रेः पुरुषास्त्वामिति॥

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो देवः शीघ्रमित्येव चाब्रवीत् । सप्त वारिधयस्तस्य चक्रुर्दर्पणदर्शनम्

इति श्रुत्वा वचो देवः ‘शीघ्रम्’ इत्येवाब्रवीत्। ततः सप्त वारिधयस्तस्य दर्पणदर्शनं चक्रुः॥

Verse 23

तत्रैक्षत महादेवः स्वरूपं स जगन्मयम् । ततो बद्धांजलिर्धीमान्स्थाणुं प्रोवाच केशवः

तत्र महादेवः स्वस्यैव जगन्मयं स्वरूपमैक्शत। ततः केशवो धीमान् बद्धाञ्जलिः स्थाणुं प्रोवाच॥

Verse 24

देवदेव महादेव त्रिपुरांतक शंकर । शोभसेऽनेन रूपेण जगदानंददायिना

देवदेव महादेव त्रिपुरान्तक शङ्कर। अनेन जगदानन्ददायिना रूपेण त्वं शोभसे॥

Verse 25

महेश्वर यथा साक्षादपरस्त्वं महेश्वरः । ततः स्मयन्महादेवो जयेति भुवने श्रुतः

महेश्वर यथा साक्षादपरस्त्वं महेश्वरः। ततः स्मयन् महादेवो ‘जय’ इति भुवने श्रुतः॥

Verse 26

करमालंब्य विष्णोश्च वृषभं रुरुहेशनैः । ततश्च वसवो देवाः शूलं तस्य न्यवेदयन्

विष्णोः करमालम्ब्य शनैर्वृषभं रुरोह सः। ततश्च वसवो देवाḥ तस्य शूलं न्यवेदयन्॥

Verse 27

धनदो निदिभिर्युक्तः समीपस्थस्ततोऽभवत् । स शूलपाणिर्विश्वात्मा संचचाल ततो हरः

धनदो निधिभिर्युक्तः समीपस्थस्ततोऽभवत्। स शूलपाणिर्विश्वात्मा हरस्ततः संचचाल॥

Verse 28

देवदुंदुभिनादैश्च पुष्पासारैश्च गीतकैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च जयेति च महास्वनैः

देवदुन्दुभिनादैः पुष्पवृष्टिभिरपि च गीतैः, नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च ‘जय’ इति महास्वनैश्च सर्वं दिशो निनादयामास।

Verse 29

सव्यदक्षिणसंस्थानौ ब्रह्मविष्णूतु जग्मतुः । हंसं च गरुडं चैव समारुह्य महाप्रभौ

सव्यदक्षिणसंस्थानौ ब्रह्मविष्णू महाप्रभू; हंसं गरुडं च समारुह्य अग्रे जग्मतुः।

Verse 30

अथादितिर्दितिः सा च दनुः कद्रूः सुपर्णजा । पौलोमी सुरसा चैव सिंहिका सुरभिर्मुनिः

अथादितिर्दितिश्चैव दनुः कद्रूः सुपर्णजा; पौलोमी सुरसा चैव सिंहिका सुरभिः, मुनयश्च समाययुः।

Verse 31

सिद्धिर्माया क्षमा दुर्गा देवी स्वाहा स्वधा सुधा । सावित्री चैव गायत्री लक्ष्मीः सा दक्षिणा द्युतिः

सिद्धिर्माया क्षमा दुर्गा देवी, स्वाहा स्वधा सुधा; सावित्री गायत्री लक्ष्मीर्दक्षिणा द्युतिश्च समागताः।

Verse 32

स्पृहामतिर्धृतिर्बुद्धिर्मंथिरृद्धिः सरस्वती । राका कुहूः सिनीवाली देवी भानुमती तथा

स्पृहा मतिर्धृतिः बुद्धिर्मन्थिर्ऋद्धिः सरस्वती; राका कुहूः सिनीवाली देवी भानुमती च समाययुः।

Verse 33

धरणी धारणी वेला राज्ञी चापि च रोहिणी । इत्येताश्चान्यदेवानां मातरः पत्नयस्तथा

धरणी धारणी वेला राज्ञी रोहिणी च—एताः तथा अन्यदेवानां मातरः पत्न्यश्च समागताः।

Verse 34

उद्वाहं देवदेवस्य जग्मुः सर्वा मुदान्विताः । उरगा गरुडा यक्षा गंधर्वाः किंनरा नराः

देवदेवस्योद्वाहं सर्वा मुदान्विताः जग्मुः—उरगा गरुडाः यक्षाः गन्धर्वाः किंनराः नराश्च।

Verse 35

सागरा गिरयो मेघा मासाः संवत्सरास्तथा । वेदा मंत्रास्तथा यज्ञाः श्रौता धर्माश्च सर्वशः

सागराः गिरयः मेघाः मासाः संवत्सरास्तथा। वेदाः मन्त्राः यज्ञाः श्रौतधर्माश्च सर्वशः समागताः।

Verse 36

हुंकाराः प्रणवाश्चैव इतिहासाः सहस्रशः । कोटिशश्च तथा देवा महेंद्राद्याः सवाहनाः

हुंकाराः प्रणवाश्चैव इतिहासाः सहस्रशः। कोटिशश्च देवा महेन्द्राद्याः सवाहनाः समागताः।

Verse 37

अनुजग्मुर्महादेवं कोटिशोऽर्बुदशश्च हि । गणाश्च पृष्ठतो जग्मुः शंखवर्णाश्च कोटिशः

अनुजग्मुर्महादेवं कोटिशोऽर्बुदशश्च हि। पृष्ठतो गणाश्च जग्मुः शङ्खवर्णाः कोटिशः प्रभास्वराः।

Verse 38

दशभिः केकराख्याश्च विद्युतोऽष्टाभिरेव च । चतुःषष्ट्या विशाखाश्च नवभिः पारियात्रिकाः

दशदशसंख्यया केकरनामकाः गणाः समाययुः; अष्टाष्टसंख्यया विद्युत्गणाः; चतुःषष्ट्या विशाखगणाः; नवभिः पारियात्रिकगणाश्च आगताः।

Verse 39

षड्भिः सर्वांतकः श्रीमांस्तथैव विकृताननः । ज्वालाकेशो द्वादशभिः कोटिभिः संवृतो ययौ

षड्भिः सह श्रीमान् सर्वान्तकः अग्रे ययौ, तथैव षड्भिः विकृताननः। ज्वालाकेशस्तु द्वादशकोटिभिः परिवृतः प्रस्थितवान्।

Verse 40

सप्तभिः समदः श्रीमान्दुंदुभोष्ठाभिरेव च । पंचभिश्च कपालीशः षड्भिः संह्रादकः शुभः

सप्तभिः सह श्रीमान् समदः समाययौ, दुन्दुभोष्ठोऽपि तथैव। पंचभिः कपालीशः, षड्भिः शुभः संह्रादकश्च आगताः।

Verse 41

कोटिकोटिभिरेवैकः कुंडकः कुंभकस्तथा । विष्टंभोऽष्टाभिरेवेह गणपः सर्वसत्तमः

कुंडक एक एव कोटिकोटिभिः सह आगतः, तथा कुंभकश्च। अत्र सर्वसत्तमः गणपः विष्टंभोऽष्टाभिः सह समाययौ।

Verse 42

पिप्पलश्च सहस्रेण सन्नादश्च तथा बली । आवेशनस्तथाष्टाभिः सप्तभिश्चंद्रतापनः

पिप्पलः सहस्रेण सह आगतः, सन्नादोऽपि तथा बलवान्। आवेशनोऽष्टाभिः सह, चन्द्रतापनः सप्तभिः सह समाययौ।

Verse 43

महाकेशः सहस्रेण नंदिर्द्वादशभिस्तथा । नगः कालः करालश्च महाकालः शतेन च

महाकेशः सहस्रगणैः सह समाययौ; नन्दी च द्वादशगणैः सह। नागः कालः करालश्च आगताः; महाकालः शतगणैः सह आगतः।

Verse 44

अग्निकः शतकोट्या वै कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यमूर्धा कोट्या च कोट्या चैव धनावहः

अग्निकः शतकोटिगणैः सह समाययौ; कोट्याग्निमुखोऽपि कोटिगणैः सह। आदित्यमूर्धा कोट्या सह आगतः; धनावहश्चैव कोट्या सह आगतः।

Verse 45

सन्नागश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्त्रिभिः । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमंत्रकः

सन्नागः शतगणैरेव सह आगतः; कुमुदः त्रिकोटिगणैः सह। अमोघः कोकिलश्चैव समायातौ; सुमन्त्रकः कोटिकोटिगणैः सह आगतः।

Verse 46

काकपादस्तता षष्ट्या षष्ट्या संतानको गणः । महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च पिंगलः

काकपादः तथा तता षष्टिगणैः सह; संतानको गणोऽपि षष्ट्या सह। महाबलः नवगणैः सह आगतः; मधुपिङ्गः पिङ्गलश्च सह समायातौ।

Verse 47

नीलो नवत्या सप्तत्या चतुर्वक्त्रश्च पूर्वपात् । वीरभद्रश्चश्चतुःषष्ट्या करणो बालकस्तथा

नीलः नवतिगणैः सह आगतः; अन्योऽपि सप्ततिगणैः सह। चतुर्वक्त्रः पूर्वदिशः समाययौ; वीरभद्रः चतुःषष्ट्या सह, करणो बालकश्च तथा।

Verse 48

पंचाक्षः शतमन्युश्च मेघमन्युश्च विंशतिः । काष्ठकोटिश्चतुःषष्ट्या सुकोशो वृषभस्तथा

पञ्चाक्षः शतमन्युश्च मेघमन्युश्च विंशतिसहितः समाययौ। काष्ठकोटिश्चतुःषष्ट्या सहागतः; तथा सुकोशो वृषभश्च।

Verse 49

विश्वरूपस्तालकेतुः पंचाशच्च सिताननः । ईशानो वृद्धदेवश्च दीप्तात्मा मृत्युहा तथा

विश्वरूपस्तालकेतुश्च समाययौ, सिताननः पञ्चाशता सह। ईशानो वृद्धदेवश्च दीप्तात्मा मृत्युहा तथा समागताः।

Verse 50

विषादो यमहा चैव गणो भृंगरिटिस्तथा । अशनी हासकश्चैव चतुःषष्ट्या सहस्रपात्

विषादो यमहा चैव गणो भृंगरिटिस्तथा समाययुः। अशनी हासकश्चैव, सहस्रपात् चतुःषष्ट्या सहागतः।

Verse 51

एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः । सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारीणः

एते चान्ये च गणपाः असंख्याता महाबलाः तत्र समागताः। सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः।

Verse 52

चंद्रलेखावतंसाश्च नीलकंठास्त्रिलोचनाः । हारकुंडलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

चन्द्रलेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः। हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः।

Verse 53

अणिमादिगुणैर्युक्ताः शक्ताः शापप्रसादयोः । सूर्यकोटिप्रतीकाशास्तत्राजग्मुर्गणेश्वराः

अणिमादिगुणैर्युक्ताः शापप्रसादयोः समर्थाः । सूर्यकोटिप्रतीकाशा गणेश्वरास्तत्र समाजग्मुः ॥

Verse 54

पातालांबरभूमिस्थाः सर्वलोकनिवासिनः । तुंबुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः

पातालाम्बरभूमिस्थाः सर्वलोकनिवासिनः । तुंबुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः ॥

Verse 55

तंत्रीमादाय वाद्यांश्चाऽवादयञ्छंकरोत्सवे । ऋषयः कृत्स्नशश्चैव वेदगीतांस्तपोधनाः

तन्त्रीमादाय वाद्यांश्च वादयञ्छंकरोत्सवे । ऋषयः कृत्स्नशश्चैव वेदगीतांस्तपोधनाः ॥

Verse 56

पुण्यान्वैवाहिकान्मंत्राञ्जेषुः संहृष्टमानसाः । एवं प्रतस्थेगिरिशो वीज्यमानश्च गंगया

पुण्यान्वैवाहिकान्मन्त्राञ्जेषुः संहृष्टमानसाः । एवं प्रतस्थे गिरिशो वीज्यमानश्च गङ्गया ॥

Verse 57

तथा यमुनया चापांपतिना धृतच्छत्रया । स्त्रीभिर्नानाविधालापैलाजाभिश्चानुमोदितः

तथा यमुनया चापांपतिना धृतच्छत्रया । स्त्रीभिर्नानाविधालापैर्लाजाभिश्चानुमोदितः ॥

Verse 58

महोत्सवेन देवेशो गिरिस्थानं विवेश सः । प्रभासत्स्वर्णकलशं तोरणानां शतैर्युतम्

महोत्सवसमये देवेशः स गिरिस्थानं विवेश। प्रभासद्-स्वर्णकलशैः शतशो तोरणैः समलङ्कृतम्॥

Verse 59

वैडूर्यबद्धभूमिस्थं रत्नजैश्च गृहैर्युतम् । तत्प्रविश्य स्तूयमानो द्वारमभ्याससाद ह

वैडूर्यबद्धभूमिस्थं रत्ननिर्मितगृहैर्युतम्। तत्प्रविश्य स्तूयमानो द्वारमभ्याससाद ह॥

Verse 60

ततो हिमाचलस्तत्र दृश्यते व्याकुलाकुलः । आदिशदात्मभृत्यानां महादेव उपस्थिते

ततो हिमाचलस्तत्र दृश्यते व्याकुलाकुलः। महादेव उपस्थिते स आत्मभृत्यान् आदिशत्॥

Verse 61

ततो ब्रह्माणमचलो गुरुत्वे प्रार्थयत्तदा । कृत्यानां सर्वभारेषु वासुदेवं च बुद्धिमान्

ततो ब्रह्माणमचलो गुरुत्वे प्रार्थयत्तदा। कृत्यानां सर्वभारेषु वासुदेवं च बुद्धिमान्॥

Verse 62

प्रत्याह च विवाहऽस्मिन्कुमारीभ्रातरं विना । भविष्यति कथं विष्णो लाजहोमादिकर्मसु

प्रत्याह—अस्मिन् विवाहे कुमारीभ्रातरं विना। भविष्यति कथं विष्णो लाजहोमादिकर्मसु॥

Verse 63

सुतो हि मम मैनाकः स प्रविष्टोऽर्णवे स्थितः । इति चिंताविषण्णं तं विष्णुराहमहामतिः

“मम सुतो मैनाकः समुद्रमध्ये प्रविष्टः तत्रैव स्थितः” इति चिन्तया विषण्णं तं दृष्ट्वा महामतिः विष्णुः तमाह।

Verse 64

अत्र चिंता न कर्तव्या गिरिराज कथंचन । अहं भ्राता जगन्मातुरेतदे वं च नान्यथा

“अत्र कथंचन चिन्ता न कर्तव्या, गिरिराज। अहं जगन्मातुः भ्राता; एतदेव सत्यं, नान्यथा।”

Verse 65

ततः प्रमुदितः शैलः पार्वतीं च स्वलंकृताम् । सखीभिः कोटिसंख्याभिर्वृतां प्रवेशयत्सदः

ततः प्रमुदितो गिरिराजः स्वलङ्कृतां पार्वतीं कोटिसंख्याभिः सखीभिः परिवृतां सभामध्ये प्रवेशयामास।

Verse 66

ततो नीलमयस्तंभं ज्वलत्कांचनकुट्टिमम् । मुक्ताजालपरिष्कारं ज्वलितौ षधिदीपितम्

ततो नीलमयस्तम्भयुक्तं ज्वलत्काञ्चनकुट्टिमं मुक्ताजालपरिष्कारं ज्वलदौषधिदीपितं विवाहमण्डपं ददर्श।

Verse 67

रत्नासनसहस्राढ्यं शतयोजनविस्तृतम् । विवाहमंडपं शर्वो विवेशानुचरावृतः

रत्नासनसहस्राढ्यं शतयोजनविस्तृतं तं विवाहमण्डपं शर्वोऽनुचरैः परिवृतो विवेश।

Verse 68

ततः शैलः सपत्नीकः पादौ प्रक्षाल्य हर्षितः । भवस्य तेन तोयेन सिषिचे स्वं जगत्तथा

ततः शैलः सपत्नीकः हर्षसमन्वितः भवस्य पादौ प्रक्षाल्य तेनैव तोयेन स्वं जगदपि सिषिचे।

Verse 69

पाद्यमाचमनं दत्त्वा मधुपर्कं च गां तथा । प्रदानस्य प्रयोगं च संचिंतयंति ब्राह्मणाः

पाद्यमाचमनं दत्त्वा मधुपर्कं च गां तथा । दानप्रयोगविधिं सम्यक् संचिन्तयन्ति ब्राह्मणाः ॥

Verse 70

दौहित्रीं कव्यवाहानां दद्मि पुत्रीं स्वकामहम् । इत्युक्त्वा तस्थिवाञ्छैलो न जानाति हरस्य सः

“दौहित्रीं कव्यवाहानां पुत्रीं स्वेच्छाहमर्पये” इत्युक्त्वा शैलः स्थितोऽभूत्; स तु हरस्य तत्त्वं न जानाति।

Verse 71

ततः सर्वानपृच्छत्स कुलं कोऽपि न वेद तत् । ततो विष्णुरिदं प्राह पृछ्यंतेऽन्ये किमर्थतः

ततः स सर्वानपृच्छत्—कुलं किमिति; तत् कोऽपि न वेद। ततो विष्णुरिदं प्राह—“पृच्छ्यन्तेऽन्ये किमर्थतः?”

Verse 72

अज्ञातकुलतां तस्य पृछ्यतामयमेव च । अहिरेव अहेः पादान्वेत्ति नान्यो हिमाचल

अज्ञातकुलतां तस्य पृच्छ्यतामयमेव च । अहिरेव अहेः पादान् वेत्ति नान्यो हिमाचल ॥

Verse 73

स्वगोत्रं यदि न ब्रूते न देया भगिनी मम । ततो हासस्तदा जज्ञे सर्वेषां सुमहास्वनः

यदि स्वगोत्रं न ब्रूते, मम भगिनी न देया; ततः सर्वेषां सुमहास्वनः हासः समजायत।

Verse 74

निवृत्तश्च क्षणाद्भूयः किं वक्ष्यति हरस्त्विति । ततो विमृश्य बहुधा किंचिद्भीताननो यता

क्षणादेव निवृत्ते (हासे) पुनः सर्वे चिन्तयामासुः—‘हरः किं वक्ष्यति?’ ततः स बहुधा विमृश्य किंचिद्भीताननो ययौ।

Verse 75

लज्जाजडः स्मितं चक्रे ततः पार्थ स वै हरः । ततो विशिष्टा ब्रुवति शीघ्रं कालोऽतिवर्तते

ततः पार्थ, लज्जाजडो हरः स्मितमेव चकार। अथ विशिष्टा नारी ब्रुवाणाऽवदत्—‘शीघ्रं, कालोऽतिवर्तते।’

Verse 76

हरिः प्राह महेशानं बिभ्यदावेद्मयहं तव । मातामहं च पितरं प्रयोगं श्रृणु भूधर

हरिः महेशानं प्राह—‘बिभ्यद् आदरात् तवेदं निवेदयामि। हे भूधर, विधिं शृणु; मातामहं च पितरं चाहं प्रयोगे भविष्यामि।’

Verse 77

आत्मपुत्राय ते शंभो आत्मदौहित्रकाय ते । इत्युक्ते विष्णुना सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः

‘आत्मपुत्राय ते शम्भो, आत्मदौहित्रकाय ते’ इति विष्णुना उक्ते, सर्वे ‘साधु साधु’ इति जगुः।

Verse 78

देवोऽप्युदाहरेद्वुद्धिं सर्वेभ्योऽप्यधिकां वराम् । ततः शैलस्तथा चोक्त्वा दत्त्वा देवीं च सोदकम्

देवोऽपि (विष्णुः) सर्वेभ्यः श्रेष्ठां वरां बुद्धिमुदाहरत्। ततः शैलो हिमवान् तथैवोक्त्वा देवीं सोदकां ददौ॥

Verse 79

आत्मानं चापि देवाय प्रददौ सोदकं नगः । ततः सर्वे तुष्टुवुस्तं विवाहं विस्मयान्विताः

नगः शैलोऽपि देवाय सोदकं स्वात्मानं प्रददौ। ततः सर्वे विस्मयान्विताः तं विवाहं तुष्टुवुः॥

Verse 80

दाता महीभृतां नाथो होता देवश्चतुर्मुखः । वरः पशुपतिः साक्षात्कन्या विश्वरणिस्तथा

दाता महीभृतां नाथो हिमवान्; होता चतुर्मुखो देवः। वरः साक्षात् पशुपतिः, कन्या च विश्वरणी तथा॥

Verse 81

ततः स्तुवत्सु मुनिषु पुष्पवर्षे महत्यपि । नदत्सु देवतूर्येषु करं जग्राह त्र्यम्बकः

ततः स्तुवत्सु मुनिषु महति पुष्पवर्षे, नदत्सु देवतूर्येषु—त्र्यम्बकः करं जग्राह॥

Verse 82

देवो देवीं समालोक्य सलज्जां हिमशैलजाम् । न तृप्यति न चाह्लादत्सा च देवां वृषध्वजम्

देवः सलज्जां हिमशैलजां देवीं समालोक्य न तृप्यति, न च अह्लादात् विरमति; सा च वृषध्वजं देवं दृष्ट्वा मुदिता बभूव॥

Verse 83

तत्र ब्रह्मादिमुनयो देवीमद्भुतरूपिणीम् । पश्यंतः शरणं जग्मुर्मनसा परमेश्वरम्

तत्र ब्रह्मादयः मुनयः देवीमद्भुतरूपिणीं विलोक्य मनसा परमेश्वरं शरणं जग्मुः।

Verse 84

मा मुह्याम पार्वतीं च यथा नारदपर्वतौ । ततस्तथैव तच्चक्रे सर्वेषामीप्सितं वचः

‘यथा नारदपर्वतौ पार्वतीविषये मुह्यतां न, तथा वयं न मुह्याम’ इति; ततः स सर्वेषामभीष्टं वचनं तथैव अकरोत्।

Verse 85

ततो देवैश्च मुनिभिः संस्तुतः परमेश्वरः । प्रविवेश शुभां वेदीं मूर्तिमज्ज्वलनाश्रिताम्

ततो देवैर्मुनिभिश्च संस्तुतः परमेश्वरः शुभां वेदीं प्रविवेश, मूर्तिमज्ज्वलनाश्रिताम्।

Verse 86

वेधाः श्रुतीरितैर्मं त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपस्थितैः । मूर्तमग्निं जुहाव त्रिः परिक्रम्य च तं हरः

तदा वेधाः श्रुतीरितैर्मूर्तिमद्भिर्मन्त्रैरुपस्थितः, मूर्तमग्निं त्रिर्जुहाव; हरश्च तं त्रिः परिक्रम्य।

Verse 87

लाजाहोम उमाभ्राता प्राह तं सस्मितं हरिः । बहवो मिलिताः संति लोकाः संमर्द ईश्वर

लाजाहोमे हरिः सस्मितम् उमाभ्रातरं प्राह— ‘बहवो लोकाः मिलिताः सन्ति; संमर्दोऽयं, ईश्वर।’

Verse 88

सावधानेन रक्ष्याणि भूषणानि त्वया हर । ततो हरश्च तं प्राह स्वजने माऽतिगोपय

सावधानेन त्वया, हे हर, भूषणानि रक्ष्याणि। ततः हरः तमुवाच—स्वजनेषु मा अतिगोपय।

Verse 89

किंचित्प्रार्थय दास्यामि प्राह विष्णुस्ततो वरम् । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽस्तु स च तद्दुर्लभं ददौ

ततो विष्णुः प्राह—किञ्चित् प्रार्थय, वरं दास्यामि। स उवाच—त्वयि मे भक्तिर्दृढा अस्तु। स च तद्दुर्लभं वरं ददौ।

Verse 90

ददतुः सृष्टिसंरक्षां ब्रह्मणे दक्षिणामुभौ । अग्नये यज्ञभागांश्च प्रीतौ हरजनार्दनौ

प्रीतौ हरजनार्दनौ उभौ ब्रह्मणे दक्षिणां सृष्टिसंरक्षां ददतुः। अग्नये च यज्ञभागान् यथोचितान् प्रददतुः।

Verse 91

भृग्वादीनां ततो दत्त्वा श्रुतिरक्षणदक्षिणाम् । ततो गीतैश्च नृत्यैश्च भोजनैश्च यथेप्सितैः

ततो भृग्वादीनां श्रुतिरक्षणदक्षिणां दत्त्वा। अनन्तरं गीतैर्नृत्यैर्भोजनैश्च यथेप्सितैः समायोजयन्।

Verse 92

महोत्सवैरनेकैश्च विस्मयं समपद्यत । विसृज्य लोकं तं सर्वं किमिच्छादानकैर्भवः

अनेकैर्महोत्सवैः सर्वे विस्मयं समपद्यन्त। ततः तं लोकसमूहं विसृज्य, भवः यथेष्टप्रार्थितदानकैः प्रववृते।

Verse 93

सरस्वत्या च पितरौ देव्याश्चाऽश्वास्य दुःखितौ । आमंत्र्य हिमशैलेंद्रं ब्रह्मणं च सकेशवम्

सरस्वती दुःखितौ देव्याः पितरौ समाश्वास्य, हिमशैलेंद्रं ब्रह्माणं च सकेशवं समामन्त्र्य, प्रस्थानाय समुपचक्रमे।

Verse 94

जगाम मंदरगिरिं गिरिणा यानुगोर्चितः

स गिरिणा यानुगोर्चितः मन्दरगिरिं जगाम।

Verse 95

ततो गते भगवति नीललोहिते सहोमया गिरिममलं हि भूधरः । सबांधवो रुदिति हि कस्य नो मनो विसंष्ठंलं जगति हि कन्यकापितुः

ततो भगवति नीललोहिते सहोमया गते, भूधरः गिरिममलं स्वकीयबान्धवैः सह रुरोद। जगति कन्यकापितुः शोकात् कस्य न मनो विसंस्थुलं भवेत्?

Verse 96

इमं विवाहं गिरिराजपुत्र्याः श्रृणोति चाध्येति च यो नरः शुचिः । विशेषतश्चापि विवाहमंगले स मंगलं वृद्धिमवाप्नुते चिरम्

इमं गिरिराजपुत्र्याः विवाहवृत्तान्तं यः शुचिर्नरः शृणोति चाध्येति च, विशेषतः विवाहमङ्गले, स चिरं मङ्गलं वृद्धिं चावाप्नोति।