Adhyaya 20

Verse 1

नारद उवाच । तं दृष्ट्वा दानवाः सर्वे क्रुद्धाः स्वैःस्वैर्बलैर्वृताः । सरघा इव माक्षिकं रुरुधुः सर्वतस्ततः

नारद उवाच । तं दृष्ट्वा दानवाः सर्वे क्रुद्धाः स्वैःस्वैर्बलैर्वृताः । सरघा इव माक्षिकं रुरुधुः सर्वतस्ततः ॥

Verse 2

पर्वताभे गजे भीमे मदस्राविणि दुर्दमे । सितचित्रपताके तु प्रभिन्नकरटामुखे

पर्वतप्रख्ये भीमे गजे, मदस्राविणि दुर्दमे, सितचित्रपताकाधरे, प्रभिन्नकरटामुखे स प्रववृते।

Verse 3

स्वर्णवर्णांचिते यद्वन्नगे दावाग्निसंवृते । आरुह्यजौ निमिर्दैत्यो हरिं प्रत्युद्ययौ बली

स्वर्णवर्णाङ्कित इव दावाग्निसंवृतो वनाच्छादितो नग इव, आरुह्याजौ निमिर्दैत्यो बली हरिं प्रत्युद्ययौ।

Verse 4

तस्यासन्दानवा रौद्रा गजस्य परिरक्षिणः । सप्तविंशतिकोट्यश्च किरीटकवचोज्जवलाः

तस्य गजस्य परिरक्षिणो रौद्रा दानवाः, सप्तविंशतिकोट्यः किरीटकवचोज्ज्वलाः आसन्।

Verse 5

अश्वमारुह्य शैलाभं हरिमाद्रवत् । पंचयोजनप्रग्रीवमुष्ट्रमास्थाय जंभकः

शैलाभमश्वमारुह्य हरिमाद्रवत्; जंभकश्च पञ्चयोजनप्रग्रीवमुष्ट्रमास्थाय प्रत्यधावत्।

Verse 6

शुम्भो मेषं समारुह्याव्रजद्द्वादशयोजनम् । अपरे दानवेन्द्राश्च यत्ता नानास्त्रापाणयः

शुम्भो मेषं समारुह्य द्वादशयोजनं जगाम; अपरे दानवेन्द्राश्च यत्ता नानास्त्रपाणयः समाययुः।

Verse 7

आजग्मुः समरे क्रुद्धा विष्णुमक्लिष्टकारिणम् । परघेण निमिर्दैत्यो मथनो मुद्गरेण च

समरे क्रुद्धा ते विष्णुमक्लिष्टकारिणम् आजग्मुः। दैत्यो निमिः परघेण, मथनश्च मुद्गरेण तं जघान॥

Verse 8

शुम्भः शूलेन तीक्ष्णेन प्रासेन ग्रसनस्तथा । चक्रेण क्रथनः क्रुद्धो जंभः शक्त्या महारणे

शुम्भः तीक्ष्णेन शूलेन, ग्रसनः प्रासेन तथा। क्रथनः क्रुद्धश्चक्रेण, जंभः शक्त्या महारणे॥

Verse 9

जघ्नुर्नारायणं शेषा विशिखैर्मर्मभेदिभिः । तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि विविशुः पुरुषोत्तमम्

शेषा नारायणं जघ्नुर्विशिखैर्मर्मभेदिभिः। तान्यस्त्राणि प्रयुक्तानि विविशुः पुरुषोत्तमम्॥

Verse 10

उपदेशा गुरोर्यद्वत्सच्छिष्यं बहुधेरिताः । ततः क्रुद्धो हरिर्गृह्य धनुर्बाणांश्च पुष्कलान्

उपदेशा गुरोर्यद्वत्सच्छिष्यं बहुधेरिताः। तथा बहवोऽपि ताडनाः; ततः क्रुद्धो हरिर्गृह्य धनुर्बाणांश्च पुष्कलान्॥

Verse 11

ममर्द दैत्यसेनां तद्धर्ममर्थवचो यथा । निमिं विव्याध विंशत्या वाणैरनलवर्चसैः

ममर्द दैत्यसेनां तद्धर्ममर्थवचो यथा। निमिं विव्याध विंशत्या वाणैरनलवर्चसैः॥

Verse 12

मथनं दशभिश्चैव शुम्भं पंचभिरेव च । शतेन महिषं क्रुद्धो विव्याधोरसि माधवः

क्रुद्धो माधवो मथनं दशभिः शरैः, शुम्भं पञ्चभिः, महिषं च शतेनोरसि विव्याध।

Verse 13

जंभं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः सर्वांश्चैकैक शोऽष्टभिः । तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः

जम्भं द्वादशभिस्तीक्ष्णैः शरैर्विव्याध, अन्यांश्चैकैकशोऽष्टभिः; तस्य लाघवं दृष्ट्वा दानवाः क्रोधमूर्छिताः।

Verse 14

चक्रुर्गाढतरं यत्नमावृण्वाना हरिं शरैः । चिच्छेदाथ धनुर्ज्यां च निमिर्भल्लेन दानवः

ते हरिं शरवृष्टिभिरावृण्वाना गाढतरं यत्नं चक्रुः; अथ दानवो निमिर्भल्लेन धनुर्ज्यां चिच्छेद।

Verse 15

हस्ताच्चापं च संरंभाच्चिच्छेद महिषासुरः । षीडयामासा गरुडं जंभो बाणायुतैस्त्रिभिः

महिषासुरः संरम्भाद्धस्ताच्चापं चिच्छेद; जम्भोऽपि गरुडं त्रिभिर्बाणायुतैः पीडयामास।

Verse 16

भुजावस्य च विव्याध शंभो बाणायुतेन वै । ततो विस्मितचित्तस्तु गदां जग्राह माधवः

शम्भो बाणायुतेनैव तस्य भुजाव् विव्याध; ततः विस्मितचित्तो माधवो गदां जग्राह।

Verse 17

तां प्राहिणोत्स वेगेन मथनाय महाहवे । तामाप्राप्तां निमिर्बाणैर्मुशलाभैः सहस्रशः

स महाहवे मथनाय वेगेन तां प्राहिणोत्; सा चाप्राप्ता निमिना मुशलाभैः सदृशैः सहस्रशो बाणैः प्रत्यवरोधिता।

Verse 18

आहत्य पातयामास विनदन्कालमेघवत् । ततोंऽतरिक्षे हाहेति भूतानां जज्ञिरे कथाः

स तामाहत्य पातयामास कालमेघवत् विनदन्; ततः खल्वन्तरिक्षे ‘हा हा’ इति भूतगणानां रवा जज्ञिरे।

Verse 19

नैतदस्ति बलं व्यक्तं यत्राशीर्यत सा गदा । तां हरिः पतितां दृष्ट्वा अस्थाने प्रार्थनामिव

यत्र सा गदा आशीर्यते तत्र व्यक्तं बलं नास्तीति; तां पतितां दृष्ट्वा हरिरस्थाने प्रार्थनामिव मन्यते स्म।

Verse 20

जग्राह मुद्गरं घोरं दिव्यरत्नपरिष्कृतम् । तं मुमोचातिवेगेन निमिमुद्दिश्य दानवम्

स घोरं मुद्गरं दिव्यरत्नपरिष्कृतं जग्राह; तं च दानवं निमिमुद्दिश्य अतिवेगेन मुमोच।

Verse 21

तमायांतं वियत्येव त्रयो दैत्या ह्यवारयन् । गदया दंभदैत्यस्तु ग्रसनः पट्टिशेन तु

स वियति समायान्तं तं त्रयो दैत्या ह्यवारयन्; दम्भदैत्यो गदया, ग्रसनश्च पट्टिशेन।

Verse 22

शक्त्या च महिषो दैत्यो विनदंतो महाररवम् । निराकृतं तमालोक्य दुर्जनैः सुजनं यथा

शक्त्या च महिषो दैत्यो विनदन् महारवं तमभ्यधावत्। निराकृतं तमालोक्य दुर्जनैः सुजनं यथा बभूव॥

Verse 23

जग्राह शक्तिमुग्रोग्रां शतघंटामहास्वनाम् । जंभाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्भीषणेरणे

जग्राह शक्तिमुग्रोग्रां शतघण्टामहास्वनाम्। जंभाय तां समुद्दिश्य प्राहिणोद्भीषणेरणे॥

Verse 24

तामायान्तीमथालोक्य जंभोऽन्यस्य रथात्त्वरात् । आप्लुत्य लीलया गृह्णन्कामिनीं कामुको यथा

तामायान्तीमथालोक्य जंभोऽन्यस्य रथात्त्वरात्। आप्लुत्य लीलया गृह्णन् कामिनीं कामुको यथा॥

Verse 25

तयैव गरुडं मूर्ध्नि जघ्ने स प्रहसन्बली । ततो भूयो रथं प्राप्य घनुर्गृह्यभ्ययोजयत्

तयैव गरुडं मूर्ध्नि जघ्ने स प्रहसन् बली। ततो भूयो रथं प्राप्य धनुर्गृह्याभ्ययोजयत्॥

Verse 26

विचेताश्चाभवद्युद्धे गरुडः शक्तिपीडितः । ततः प्रहस्य तं विष्णुः साधुसाध्विति भारत

विचेताश्चाभवद्युद्धे गरुडः शक्तिपीडितः। ततः प्रहस्य तं विष्णुः साधु साध्विति भारत॥

Verse 27

करस्पर्शेन कृतवान्विमोहं विनतात्मजम् । समाश्वास्य च तं वाग्भिः शक्तिं दृष्ट्वा च निष्फलाम्

करस्पर्शमात्रेण विनतासुतस्य विमोहं निवार्य, वाग्भिः समाश्वास्य च, शक्तिं निष्फलां दृष्टवान्।

Verse 28

कुभार्यस्य यथा पुंसः सर्वंस्याच्चिंतितं वृथा । दृठसारमहामौर्वीमन्यां संयोजयत्ततः

कुभार्यायुक्तस्य पुंसः यथा सर्वं चिन्तितं वृथा भवति, तथा तद्विफलतां दृष्ट्वा स दृढसारां महामौर्वीमन्याम् संयोजयामास।

Verse 29

कृत्वा च तलनिर्घोषं रौद्रमस्त्रं मुमोच सः । ततोऽस्त्रतेजसा सर्वमाकाशं नैव दृश्यते

तलनिर्घोषं रौद्रं कृत्वा स रौद्रमस्त्रं मुमोच; ततोऽस्त्रतेजसा सर्वमाकाशं न दृश्यते स्म।

Verse 30

भूमिर्दिशश्च विदिशो बामजालमया बुभुः । दृष्ट्वा तदस्त्रमाहात्म्यं सेनानीर्ग्रसनोऽसुरः

भूमिर्दिशश्च विदिशश्च वामजालमय्या बभूवुः; तदस्त्रमाहात्म्यं दृष्ट्वा सेनानी ग्रसनः असुरः विस्मयभीतिमान् अभवत्।

Verse 31

ब्राह्ममस्त्रं चकाराशु सर्वास्त्रविनिवारणम् । तेन तत्प्रशमं यातं रौद्रास्त्रं लोकभीषणम्

स शीघ्रं सर्वास्त्रविनिवारणं ब्राह्ममस्त्रं चकार; तेन लोकभीषणं रौद्रास्त्रं प्रशमं ययौ।

Verse 32

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन्विष्णुर्दानवसूदनः । कालदंडास्त्रमकरोत्सर्वलोकभयंकरम्

अस्त्रे प्रतिहते तस्मिन् विष्णुः दानवसूदनः । ततः कालदण्डास्त्रं चकार सर्वलोकभयंकरम् ॥

Verse 33

संधीयमानेस्त्रे तस्मिन्मारुतः परुषो ववौ । चकंपे च मही देवी भिन्नाश्चांबुधयोऽभवन्

संधीयमानेऽस्त्रे तस्मिन् मारुतः परुषो ववौ । चकम्पे च मही देवी भिन्नाश्चाम्बुधयोऽभवन् ॥

Verse 34

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे

तदस्त्रमुग्रं दृष्ट्वा तु दानवा युद्धदुर्मदाः । चक्रुरस्त्राणि दिव्यानि नानारूपाणि संयुगे ॥

Verse 35

नारायणांस्त्रं ग्रसनस्तु चक्रे त्वाष्ट्रं निमिश्चास्त्रवरं मुमोच । ऐषीकमस्त्रं च चकार जंभो युद्धस्य दण्डास्त्र निवारणाय

ग्रसनः नारायणास्त्रं चक्रे, निमिश्चास्त्रवरं त्वाष्ट्रं मुमोच । जंभोऽप्यैषीकमस्त्रं चकार, युद्धे कालदण्डास्त्रनिवारणाय ॥

Verse 36

यावच्च संधानवशं प्रयांति नारायणादीनि निवारणाय । तावत्क्षणेनैव जघान कोटींदैत्येश्वराणां किल कालदंडः

यावच्च संधानवशं प्रयान्ति नारायणादीनि निवारणाय । तावत्क्षणेनैव जघान कोटीं दैत्येश्वराणां किल कालदण्डः ॥

Verse 37

अनंतरं शांतभयं तदस्त्रं दैत्यास्त्रयोगेन च कालदण्डम् । शांतं तदालोक्य हरिः स्वमस्त्रं कोपेन कालानलतुल्यमूर्तिः

अनन्तरं दैत्यास्त्रप्रयोगेण तदस्त्रं कालदण्डश्च शान्तिमगमत्। तद् दृष्ट्वा शान्तं हरिः कोपेन कालानलतुल्यमूर्तिः स्वमस्त्रं समाददे।

Verse 38

जग्राह चक्रं तपना युतप्रभमुग्रारमात्मानमिव द्वितीयम् । चिक्षेप सेनापतये ज्वलंतं चतुर्भूजः संयति संप्रगृह्य

चतुर्भुजः स तपनयुतप्रभं चक्रमुग्रं द्वितीयमात्मानमिव जग्राह। संयति संप्रगृह्य ज्वलन्तं तत् सेनापतये चिक्षेप।

Verse 39

तदाव्रजच्चक्रमथो विलोक्य सर्वात्मना दैत्यवराः स्ववीर्यात् । नाशक्नुन्वारयितुं प्रचंडं दैवं यथा पूर्वमिवोपपन्नम्

तदाव्रजच्चक्रमथो विलोक्य दैत्यवराः सर्वात्मना स्ववीर्येण। प्रचण्डं दैवबलं पूर्ववत् नाशक्नुवन् वारयितुम्।

Verse 40

तदप्रतर्क्यं नवहेतितुल्यं चक्रं पपात ग्रसनस्य कण्ठे । तद्रक्तधारा रुणघोरनाभि जगाम भूयोपि करं मुरारेः

तदप्रतर्क्यं नवहेतितुल्यं चक्रं ग्रसनस्य कण्ठे पपात। रक्तधारास्रुतघोरनाभि तत् भूयोऽपि मुरारेः करं जगाम।

Verse 41

चक्राहतः संयति दानवश्च पपात भूमौ प्रममार चापि । दैत्याश्च शेषा भृशशौकमापुः क्रोधं च केचित्पिपिषुर्भुजांश्च

चक्राहतः संयति स दानवः भूमौ पपात प्रममार च। शेषा दैत्याः भृशशोकमापुः, केचित् क्रोधात् भुजान् अपि पिपिषुः।

Verse 42

ततो विनिहते दैत्ये ग्रसने बलनायके । निर्मर्यादमयुध्यंत हरिणा सह दानवाः

ततः बलनायकः ग्रसननामा दैत्यो विनिहतः सन्, दानवाः हरिणा सह निर्मर्यादं निरङ्कुशं युध्यन्ते स्म।

Verse 43

पट्टिशैर्मुशलैः प्रासैग्नि दाभिः कणपैरपि । तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च

पट्टिशैर्मुशलैः प्रासैरग्निदाभिः कणपैरपि । तीक्ष्णाननैर्नाराचैश्चक्रैः शक्तिभिरेव च ॥

Verse 44

तदस्त्रजालं तैर्मुक्तं लब्धलक्षो जनार्दनः । एकैकं शतधा चक्रे बाणैरग्नि शिखोपमैः

तैर्मुक्तं तदस्त्रजालं लब्धलक्षो जनार्दनः । एकैकं शतधा चक्रे बाणैरग्निशिखोपमैः ॥

Verse 45

जघान तेषां संक्रुद्धः कोटिकोटिं जनार्दनः । ततस्ते सहसा भूत्वा न्यपतन्केशवोपरि

संक्रुद्धो जनार्दनस्तेषां कोटिकोटिं जघान । ततस्ते सहसा भूत्वा केशवोपरि न्यपतन् ॥

Verse 46

गरुडं जगृहुः केचित्पादयोः शतशोऽसुराः । ललंबिरे च पक्षाभ्यां मुखे चान्ये ललंबिरे

केचित् शतशोऽसुराः पादयोर्गरुडं जगृहुः । अन्ये पक्षाभ्यां ललम्बिरे, मुखे चान्ये ललम्बिरे ॥

Verse 47

केशवस्यापि धनुषि भुजयोः शीर्ष एव च । ललंबिरे महादैत्या निनदंतो मुहुर्मुहुः

केशवस्य धनुषि भुजयोः शिरसि च महादैत्या ललम्बिरे, मुहुर्मुहुः निनदन्तः।

Verse 48

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा सिद्धचारणवार्तिकाः । हाहेति मुमुचुर्नादसंबरे चास्तुवन्हरिम्

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा सिद्धचारणवार्तिकाः ‘हाहेति’ मुमुचुः; नादसंबरे हरिमस्तुवन्।

Verse 49

ततो हरिर्विनिर्धूय पातयामास तान्भुवि । यथा प्रबुद्धः पुरुषो दोषान्संसारसंभवान्

ततो हरिर्विनिर्धूय तान् भुवि पातयामास, यथा प्रबुद्धः पुरुषो दोषान् संसारसम्भवान्।

Verse 50

विकोशं च ततः नंदकं खड्गमुत्तमम् । चर्म चाप्यमलं विष्णुः पदातिस्तानधावत

ततो विष्णुर्विकोशं नन्दकं खड्गमुत्तमम्; निर्मलं चर्म चादाय पदातीन् प्रति धावितवान्।

Verse 51

ततो मुहूर्तमात्रेण पद्मानि दश केशवः । चकर्त्त मार्गे बहुभिर्विचरन्दैत्यसत्तमान्

ततो मुहूर्तमात्रेण केशवो मार्गे दश पद्मानि चकर्त; बहुभिर्दैत्यसत्तमैर्विचरन्।

Verse 52

ततो निमिप्रभृतयो विनद्यासुरसत्तमाः । अधावंत महेष्वासाः केशवं पादचारिणम्

ततः निमिप्रभृतयो विनदन्तोऽसुरोत्तमाः । महेष्वासाः केशवं पादचारिणमभ्यधावन् ॥

Verse 53

गरुत्मांश्चाभ्ययात्तूर्णमारुरोह च तं हरिः । उवाच च गरुत्मंतं तस्मिंश्च तुमुले रणे

गरुत्मान् त्वरितं चाभ्ययात् तमारुरोह च हरिः । तस्मिंस्तुमुलसंग्रामे गरुत्मन्तमुवाच ह ॥

Verse 54

अश्रांतो यदि तार्क्ष्यासि मथनं प्रति तद्व्रज । श्रांतश्चेच्च मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव

अश्रान्तो यदि तार्क्ष्यासि मथनं प्रति तद्व्रज । श्रान्तश्चेच्च मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव ॥

Verse 55

तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः

तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः ॥

Verse 56

इति ब्रवन्रणे दैत्यं मथनं प्रति सोऽगमत् । दैत्यस्तवभिमुखं दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम्

इति ब्रुवन् रणे दैत्यं मथनं प्रति सोऽगमत् । दैत्यस्तवाभिमुखं दृष्ट्वा शङ्खचक्रगदाधरम् ॥

Verse 57

जघान भिंडिपालेन शितधारेण वक्षसि । तं प्रहारमचिंत्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे

जघान भिंडिपालेन शितधारेण वक्षसि । तं प्रहारमचिंत्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे

Verse 58

जघान पंचभिर्बाणैर्गिरींद्रस्यापि भेदकैः । आकर्णकृष्टैर्दशभिः पुनर्विद्धः स्तनांतरे

जघान पंचभिर्बाणैर्गिरींद्रस्यापि भेदकैः । आकर्णकृष्टैर्दशभिः पुनर्विद्धः स्तनांतरे

Verse 59

विचेतनो मुहूर्तात्स संस्तभ्य मथनः पुनः । गृहीत्वा परिघं मूर्ध्नि जनार्दनमताडयत्

विचेतनो मुहूर्तात्स संस्तभ्य मथनः पुनः । गृहीत्वा परिघं मूर्ध्नि जनार्दनमताडयत्

Verse 60

विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् । ततः कोपविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः

विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितोऽभवत् । ततः कोपविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः

Verse 61

तया संताडयामास मथनं हृदये दृढम् । स पपात तथा भूमौ चूर्णितांगो ममार च

तया संताडयामास मथनं हृदये दृढम् । स पपात तथा भूमौ चूर्णितांगो ममार च

Verse 62

तस्मिन्निपतिते भूमौ मथने मथिते भृशम् । अवसादं युयुर्दैत्याः सर्वे ते युद्धमण्डले

तस्मिन् मथने भूमौ निपतिते भृशं मथिते सति, युद्धमण्डले ते सर्वे दैत्याः अवसादं जग्मुः।

Verse 63

ततस्तेषु विषण्णेषु दानवेष्वतिमानिषु । चुकोप रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः

ततः तेषु अतिमानिषु दानवेषु विषण्णेषु सति, दानवेश्वरो महिषो रक्तनयनो चुकोप।

Verse 64

प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमाश्रितः । रीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन्

रौद्रः महिषः स्वबाहुबलमाश्रित्य हरिं प्रत्युद्ययौ, तीक्ष्णधारेण शूलेन हरिमर्दयन्।

Verse 65

शक्त्या च गरुडं वीरो हृदयेऽभ्यहनद्दृढम् । ततो विवृत्य वदनं महामलगुहानिभम्

वीरः शक्त्या गरुडं हृदये दृढम् अभ्यहनत्; ततः महामलगुहानिभं वदनं विवृत्य।

Verse 66

ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः सगरुत्मंतमच्युतम् । अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम्

रणे दैत्यः सगरुत्मन्तम् अच्युतं ग्रस्तुमैच्छत्; अथ अच्युतोऽपि दानवस्य चिकीर्षितं विज्ञाय।

Verse 67

वदनं पूरयामास दिव्यैस्त्रैर्महाबलः । स तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः

महाबलः स दिव्यैस्त्रिभिर्बाणैर्वदनं पूरयामास। तैर्बाणैरभिहतो महिषोऽचलसंनिभः क्षतः।

Verse 68

परिवर्तितकायार्धः पपाताथ ममार च । महिषं पतितं दृष्ट्वा जीवयित्वा पुनर्हरिः

परिवर्तितकायार्धः स पपाताथ ममार च। महिषं पतितं दृष्ट्वा हरिः पुनर्जीवयामास तम्।

Verse 69

महिषं प्राह मत्तस्त्वं वधं नार्हसि दानव । योषिद्वध्यः पुरोक्तस्त्वं साक्षात्कमलयोनिना

हरिः महिषं प्राह—मत्तस्त्वं वधं नार्हसि दानव। योषिद्वध्य इति त्वं पुरा साक्षात्कमलयोनिना उक्तः।

Verse 70

उत्तिष्ठ गच्छ मन्मुक्तो द्रुतमस्मान्महारणात् । इत्युक्तो हरिणा तस्माद्देशादपगतोऽसुरः

उत्तिष्ठ गच्छ मन्मुक्तो द्रुतमस्मान्महारणात्। इत्युक्तो हरिणा तस्माद्देशादपगतोऽसुरः।

Verse 71

तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुंभदानवः । संदष्टौष्ठपुटाटोपो भृकुटीकुटिलाननः

तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुंभदानवः। संदष्टौष्ठपुटाटोपो भृकुटीकुटिलाननः क्रोधेन व्यद्रवत्।

Verse 72

निर्मध्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् । सज्जीकृत्य महाघोरान्मुमोच शतशः शरान्

स पाणिना पाणिं निर्मध्य भैरवधनुरादाय, तद् धनुः सज्जीकृत्य महाघोरान् शरान् शतशः मुमोच।

Verse 73

स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस्ततश्व विष्णुं च दैत्यः । बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः प्रतिघाहीनैः

स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातो दैत्यः ततः विष्णुमपि बाणैः ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः, क्षिप्तैरसंख्यैः प्रतिघाहीनैः, अभ्यवर्षत्।

Verse 74

विष्णुश्च दैत्येंद्रशरार्दितो भृशं भुशुंडिमादाय कृतांततुल्याम् । तया मुखं चास्य पिपेष संख्ये शुंभस्य जत्रुं च धराधराभम्

दैत्येन्द्रशरार्दितो विष्णुः भृशं भुशुंडिमादाय कृतान्ततुल्याम्; तया संख्ये अस्य मुखं पिपेष, शुंभस्य च धराधराभं जत्रुं भञ्जयामास।

Verse 75

ततस्त्रिभिः शंभुभुजं द्विषष्ट्या सूतस्य शीर्षं दशक्षिश्च केतुम् । विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य बाणैर्ज्वलनार्कवर्णैः

ततः विष्णुः विकृष्टैः ज्वलनार्कवर्णैः दैत्यस्य बाणैः—त्रिभिः शंभुभुजं, द्विषष्ट्या सूतस्य शीर्षं, दशभिः केतुं च—श्रवणावसानं छित्त्वा पातयामास।

Verse 76

स तैश्च विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणिताक्तः । ततोऽस्य किंचिच्चलितस्य धैर्यादुवाच शंखांबुजसार्ङ्गपाणिः

स तैर्विद्धो व्यथितो दैत्येश्वरो विस्रुतशोणिताक्तः; ततोऽस्य किंचित् चलितधैर्यस्य प्रति शंखाम्बुजसार्ङ्गपाणिः उवाच।

Verse 77

योषित्सुवध्योऽसि रणं विभुंच शुंभाऽशुभ स्वल्पतरैरहोभिः । मत्तोर्हसि त्वं न वृथैव मूढ ततोऽपयातः स च शंभदानवः

अशुभ शुम्भ! त्वं योषिता वध्य एव; रणपराक्रमोऽपि स्वल्पैरेव अहोभिः क्षीयते। मत्तो न त्वं समोऽसि; मा वृथा यतस्व, मूढ! इत्युक्त्वा स शुम्भदानवः शंभः अपयातः।

Verse 78

जम्भोऽथ तद्विष्णुमुखान्निशम्य जगर्ज चोच्चैः कृतसिंहनादः । प्रोवाच वाक्यं च सलीलमाजौ महाट्टहासेन जगद्विकंप्य

तद्विष्णुमुखात् श्रुत्वा जंभोऽथोच्चैः कृतसिंहनादो जगर्ज। आजौ च सलीलमिदं वाक्यं प्रोवाच, महाट्टहासेन जगद्विकंप्य।

Verse 79

किमेभिस्ते जलावास दैत्यैर्हीनपराक्रमैः । मामासादय युद्धेऽस्मिन्यदि ते पौरुषं क्वचित्

किमेभिस्ते जलावास दैत्यैर्हीनपराक्रमैः। मामासादय युद्धेऽस्मिन् यदि ते पौरुषं क्वचित्॥

Verse 80

यत्ते पूर्वं हता दैत्या हिरण्याक्षमुखाः किल । जंभस्तदाभवन्नैव पश्य मामद्य संस्थितम्

यत्ते पूर्वं हता दैत्या हिरण्याक्षमुखाः किल। जंभस्तदाभवन्नैव पश्य मामद्य संस्थितम्॥

Verse 81

पश्य तालप्रती काशौ भुजावेतौ हरे मम । वक्षो वा वज्रकठिनं मयि प्रहर तत्सुखम्

पश्य तालप्रतीकाशौ भुजावेतौ हरे मम। वक्षो वा वज्रकठिनं मयि प्रहर तत्सुखम्॥

Verse 82

इत्युक्तः केशवस्तेन सृक्किणी संलिहन्रुषा । मुमोच परिघंघोरं विरीणामपि दारणम्

इत्युक्तः स तेन केशवः क्रोधात् सृक्किणी संलिहन्, परिघं घोरं मुमोच—यो विरीणामपि दारणक्षमः।

Verse 83

ततस्तस्याप्यनुपदं कालायसमयं दृढम् । मुमोच मुद्गरं विष्णुर्द्वितीयं पर्वतं यथा

ततः तदनुपदमेव विष्णुः कालायसमयं दृढं मुद्गरं द्वितीयं मुमोच—यथा द्वितीयः पर्वतः पतति।

Verse 84

तदायुधद्वयं दृष्ट्वा जंभो न्यस्य रथे धनुः । आप्लुत्य परिघं गृह्य गरुडं तेन जघ्निवान्

तदायुधद्वयं दृष्ट्वा जंभो रथे धनुर्न्यस्य, आप्लुत्य परिघं गृह्य तेन गरुडं जघान।

Verse 85

द्वितीयं मुद्गरं चानु गृहीत्वा विनदन्रणे । सर्वप्राणेन गोविंदं तेन मूर्ध्नि जघान सः

द्वितीयं मुद्गरं चानु गृहीत्वा स रणं विनदन्, सर्वप्राणेन तेन गोविंदं मूर्ध्नि जघान।

Verse 86

ताभ्यां चातिप्रहाराभ्यामुभौ गरुडकेशवौ । मोहाविष्टौ विचेतस्कौ मृतकल्पाविवासताम्

ताभ्यां चातिप्रहाराभ्यामुभौ गरुडकेशवौ मोहाविष्टौ विचेतस्कौ, मृतकल्पाविव शेराते।

Verse 87

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा जगर्जुर्दैत्यसत्तमाः । नैतान्हर्षमदोद्धूतानिदं सेहे जगत्तदा

तदद्भुतं महद् दृष्ट्वा दैत्यसत्तमाः प्रजगर्जुः। हर्षमदगर्वोद्धूताः स्वात्मानं न शेकुर् निरोद्धुं, तदा तेषां हर्षातिशयं जगदपि न सोढुम् अशकत्॥

Verse 88

सिंहनादैस्तलोन्नाहैर्धनुर्नादैश्च बाणजैः । जंभं ते हर्षयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ते

सिंहनादैः तलोन्नाहैः धनुर्नादैश्च बाणजैः। ते जंभं हर्षयामासुः, वासांसि चादुधुवुस्तदा॥

Verse 89

शंखांश्च पूरयामासुश्चिक्षिपुर्देवता भृशम्

शंखांश्च पूरयामासुर्देवाः शब्देन भृशम्। अस्त्राणि च प्रचिक्षिपुर्बलात् परमदुर्जयाः॥

Verse 90

संज्ञामवाप्याथ महारणे हरिः सवैनतेयः परिरभ्य जंभम् । पराङ्मुखः संयुगादप्रधृष्यात्पलायनं वेगपरश्चकार

अथ महारणे संज्ञामवाप्य हरिः सवैनतेयः। जंभं परिरभ्य पराङ्मुखः संयुगादप्रधृष्यः सन्, वेगपरं पलायनं चकार॥