Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66
Devanagari script
ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः सगरुत्मंतमच्युतम् । अथाच्युतोऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम्
Transliteration
grastumaicchadraṇe daityaḥ sagarutmaṃtamacyutam | athācyuto'pi vijñāya dānavasya cikīrṣitam
Translation
रणे दैत्यः सगरुत्मन्तम् अच्युतं ग्रस्तुमैच्छत्; अथ अच्युतोऽपि दानवस्य चिकीर्षितं विज्ञाय।
Word by Word
ग्रस्तुम्to swallow
ग्रस्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Root√ग्रस् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमन्त (Infinitive/तुमुन्), कर्मप्रवचन (purpose)
ऐच्छत्desired, tried
ऐच्छत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√इष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
दैत्यःthe Daitya (demon)
दैत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सगरुत्मन्तम्(Hari) together with Garuda
सगरुत्मन्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस + गरुत्मन्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सह-तत्पुरुषः (गरुत्मता सह)
अच्युतम्Achyuta (Vishnu)
अच्युतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/आरम्भबोधक (discourse particle)
अच्युतःAchyuta
अच्युतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/समुच्चयार्थक (particle: also/even)
विज्ञायhaving understood
विज्ञाय:
Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootवि-√ज्ञा (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having known)
दानवस्यof the Danava
दानवस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
चिकीर्षितम्the intended action (to do)
चिकीर्षितम्:
Karma (Object of ‘विज्ञाय’/कर्म)
TypeNoun
Root√कृ (धातु) + सन् (इच्छार्थक) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle) of desiderative stem (चिकीर्ष-), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘intended act’
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: Mahiṣa leans forward with gaping mouth to swallow Hari and Garuḍa; Hari remains composed, eyes focused, subtly shifting posture as he anticipates and prepares a countermeasure; Garuḍa is wounded yet present.
Characters & Entities
A
Acyuta (Viṣṇu)G
Garuḍa (Garutmān)D
DaityaD
DānavaFAQs
Adharma seeks to ‘consume’ both the Lord and his support; divine awareness anticipates and neutralizes hostile intent.
No tīrtha is referenced in this verse.
None.