Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्

स्कन्द उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर, यथा स्थाणुरचीकरत् । गङ्गावरुणयोः पुण्यसंभेदात्तीर्थभूमिकाम् ॥

Verse 2

संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्

सङ्गमे तत्र निष्णातः सङ्गमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननीगर्भसङ्गमवाप्नुयात् ॥

Verse 3

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षालितौ तु मन्दराच्चागतेन यत् ॥

Verse 4

विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः

विष्णुपादोदके तीर्थे यो वारिकार्यं समाचरेत् । व्यतीपातकाले कृतं तस्य नूनं पुनः सांसारिकी गतिः ॥

Verse 5

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

कृतपादोदकस्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः ॥

Verse 6

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत् ॥

Verse 7

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जितमहापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि ॥

Verse 8

क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः

क्षीरोदाद्दक्षिणे भागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः ॥

Verse 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

शङ्खतीर्थस्यार्वाक् भागे चक्रतीर्थमनुत्तमम् । तत्तीर्थसलिले मज्जनात् संसारचक्रे पुनर्न निपतेत् ॥

Verse 10

गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्

तदग्रे गदातीर्थं संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात् पश्येद्देवं गदाधरम् ॥

Verse 11

पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्

तदग्रे पद्मतीर्थं पद्माकृतिः पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात् प्राप्नुयादघसंक्षयम् ॥

Verse 12

ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्

ततो महालक्ष्म्यास्तीर्थं महापुण्यफलप्रदम् । तत्र महालक्ष्मीमभ्यर्च्य निर्वाणकमलां लभेत् ॥

Verse 13

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुण्ठे वसतिं लभेत् ॥

Verse 14

पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते

पञ्चतीर्थ्यां नरः स्नात्वा काश्यां पुनर्न कदाचन । पञ्चभौतिकदेहं वै गृह्णाति, पञ्चास्यरूपवान् भवेत् ॥

Verse 15

प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्

तद्याम्ये प्रह्लादतीर्थं स्यात् महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र स्नानमात्रेणैव विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥

Verse 16

अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्

ततोऽम्बरीषतीर्थं स्यात् महापातकनाशनम् । तत्र शुभकर्मिणो लोका न पुनर्गर्भभाजनम् ॥

Verse 17

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

अग्रेऽदित्यकेशवं नाम तीर्थमुत्तममिष्यते । तत्राभिषेककृद् जन्तुः स्वर्गेऽभिषेचनमाप्नुयात् ॥

Verse 18

दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः

तत्र दत्तात्रेयतीर्थं त्रैलोक्यपावनमिष्यते । भावतः स्नानमात्रेण योगसिद्धिं स लभेत् ध्रुवम् ॥

Verse 19

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद् दृष्ट्वा नारदकेशवम् ॥

Verse 20

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात् ॥

Verse 21

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात् पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः ॥

Verse 22

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम् ॥

Verse 23

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघं जन्मशतार्जितम् ॥

Verse 24

गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्

अनन्तरं गोपीगोविन्दतीर्थं वैष्णवलोकप्रदम् । यस्मिन् स्नातो विद्वान् नरः पुनर्गर्भवेदनां न प्राप्नोति ।

Verse 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

गोपीगोविन्दस्य दक्षिणे लक्ष्मीनृसिंहतीर्थमपि । यत्र देहं त्यजन् नरोत्तमो निर्वाणलक्ष्मीं प्राप्नोति ।

Verse 26

तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्

तस्य दक्षिणभागे काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । तत्र निमज्जनात् महापापौघस्य शेषोऽपि नावतिष्ठते ।

Verse 27

शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्

तद्याम्यदिशि शङ्खमाधवतीर्थं चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनात् नृणां महत् पापभयं कुतः ।

Verse 28

ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः

ततोऽपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्र स्नायी सदा शुचिः ।

Verse 29

तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्

तत्रोद्‍दालकतीर्थं नाम सर्वाघौघविनाशनम्। तत्र स्नानमात्रेण नृणां महतीमृद्धिं सौख्यं च ददाति॥

Verse 30

ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति

ततः सांख्याख्यं तीर्थं सांख्येश्वरसमीपतः। तत्तीर्थसेवनात् पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति॥

Verse 31

स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ

यत्र स्वर्लोकात् संलीनः स्वयं देव उमापतिः। अतः स्वर्लीनतीर्थं तत् स्वर्लीनेश्वरसन्निधौ॥

Verse 32

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः। जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि॥

Verse 33

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम्। यत्र तप्त्वा स दैत्येन्द्रो विजिग्ये सकलान् सुरान्॥

Verse 34

तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्

तत्तीर्थस्य सेवकोऽपि यदि नारिभिः परिभूयते । स महापातकैर्न लिप्यते, यच्च प्रार्थितं फलं तत् अवाप्नोति ॥

Verse 35

बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्

तस्यारात् बाणतीर्थं नाम, तत् सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं शांभवीं स्थिरामवाप्नुयात् ॥

Verse 36

गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्

तदग्रे गोप्रतारेश्वरं नाम तीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातोऽପ्यपुत्रो वैतरणीं सुखं तरेत् ॥

Verse 37

तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन

तद्याम्ये हिरण्यगर्भाख्यं तीर्थं सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो नरो हिरण्यबन्धनैर्न कदाचन बद्ध्यते ॥

Verse 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तत्र स्नानमात्रेण मानवो जीवन्मुक्तो भवेत् ॥

Verse 39

ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्

ततः पिशङ्गिला नाम तीर्थं पापापहारि, दर्शनमात्रेणापि पापं हरति। मुने, ममाधिष्ठानमेव तत्; अगस्त्य, तव विदितं परमसिद्धिप्रदम्।

Verse 40

स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि

पिशङ्गिला-तीर्थे स्नात्वा किञ्चिद्दानं च दत्त्वा, कृतपापात् किं शोचेत्? अन्यत्रापि मृतोऽपि सन् न शोचनीयः।

Verse 41

यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्

यः पिशङ्गिला-तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति, स मे मित्रं भविष्यति—मित्रतेजसा समप्रभः।

Verse 42

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

ततः त्रैविष्टपदृष्ट्या निर्मलीकृतं पुष्कलं तीर्थं ‘पिलिपिला’ख्यं, मनोमलविनाशनम्।

Verse 43

तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्

तत्र श्राद्धादिकरणात् दीनानाथ-प्रतर्पणात्, मानवः महतीं श्रियमाप्नोति—अतीव निश्चलाम्।

Verse 44

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम्। तस्मिन्तीर्थे निमज्जनमात्रेण सर्वाघानां संक्षयो भवति॥

Verse 45

तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्

तस्य दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम्। यत्र स्नातो मर्त्यः भास्करीं श्रियमावहति॥

Verse 46

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम्। चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्॥

Verse 47

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा पितॄन् संतर्पयेत्। भैरवं कालरूपं दृष्ट्वा कलिं कालं च जयेत्॥

Verse 48

तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्

भैरवतीर्थस्य पुरतः खर्वनृसिंहसंज्ञितम्। तत्र स्नातस्य पुंसः पापोत्थं भयम् कुतः॥

Verse 49

मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्

दक्षिणदिशि मृकण्डमुनेस्तीर्थं परमपवित्रं विराजते । तत्र स्नानेन मर्त्यानां कदाचिदपि नापायमरणं भवति ॥

Verse 50

ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्

ततः परं पञ्चनदाख्यं तीर्थं सर्वतीर्थनिषेवितम् । यत्र स्नात्वा नरः पुनः संसारे न निवर्तते ॥

Verse 51

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

ब्रह्माण्डोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे मासि समायान्ति तत्र स्वाघौघपरिनुत्तये ॥

Verse 52

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठन्ति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे ॥

Verse 53

भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्

काशीमध्ये पदेपदे भूरिशः सन्ति सर्वतीर्थानि । तथापि पञ्चनदः परमो, यस्य महिमा क्वचित् अनुपम इति केचिद् वदन्ति ॥

Verse 54

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि ॥

Verse 55

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम् ॥

Verse 56

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे ॥

Verse 57

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात् ॥

Verse 58

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः ॥

Verse 59

ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्

ततोऽस्ति मङ्गलं नाम तीर्थं सर्वामङ्गलनाशनम्। तत्रावगाह्य स्नात्वा जनो मङ्गलभाजनं भवेत्॥

Verse 60

अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्

अमङ्गलानि नश्येयुर्मङ्गलानि च सम्भवेत्। मङ्गले तीर्थे स्नातुर्नमस्कर्तुश्च मङ्गलम्॥

Verse 61

मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्

मयूखमालिनं नाम तीर्थं तदग्रे मलनाशनम्। तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्॥

Verse 62

मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः

तत्रैव मखतीर्थं स्यात् मखैश्वरसमीपतः। तत्र स्नातो नरोत्तमो मखजं पुण्यमाप्नुयात्॥

Verse 63

तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्

तत्पार्श्वे बिन्दुतीर्थं स्यात् परमज्ञानकारणम्। तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत् सुकृतमुत्तमम्॥

Verse 64

पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्

दक्षिणदिग्भागे पिप्पलादमुनेस्तीर्थं प्रतिष्ठितम्। शनिवासरे तत्र स्नात्वा पिप्पलेश्वरं दृष्ट्वा फलमवाप्नुयात्॥

Verse 65

पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्

तत्र पिप्पलं सेवित्वा ‘अश्वत्थ’ इति मन्त्रतः। शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्॥

Verse 66

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

ततः ताम्रवराहाख्यं तीर्थं परमपावनम्। यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे॥

Verse 67

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

तदग्रे कालगङ्गा च कलिकल्मषनाशिनी। तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्॥

Verse 68

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

इन्द्रद्युम्नं महातीर्थमिन्द्रद्युम्नेश्वराग्रतः। तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैन्द्रमवाप्नुयात्॥

Verse 69

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

Verse 70

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

Verse 71

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

Verse 72

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

Verse 73

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

Verse 74

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

Verse 75

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

Verse 76

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

Verse 77

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

Verse 78

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

Verse 79

हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्

अनन्तरं हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेः तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः कदाचिदपि सत्यात् न च्यवते क्वचित् ॥

Verse 80

हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च

हरिश्चन्द्रस्य तीर्थे तु यत् श्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च ॥

Verse 81

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेशसमीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि ॥

Verse 82

कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः

कम्बलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः ॥

Verse 83

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः ॥

Verse 84

उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्

तत्रैव उमातीर्थं सर्वशक्तिसमन्वितम्; स्नानमात्रेणैव औमेयलोकप्राप्तिर्निश्चितं भवति।

Verse 85

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

ततः त्रिलोकीविख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम्; श्रेष्ठतरं तीर्थं, वीर, यदाख्या मणिकर्णिका।

Verse 86

चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

चक्रपुष्करिणीतीर्थं पुरा विष्णुना कृतम्; तदाख्याकर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते।

Verse 87

स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि

स्वर्गौकसस्त्रिसन्ध्यं वै जपन्ति मणिकर्णिकाम्; यन्नामग्रहणं पुंसां परमश्रेयसे भवेत्।

Verse 88

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका; त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि।

Verse 89

त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः

त्रिलोकेषु ये मानवा इह मणिकर्णिकां जपन्ति, तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः स्मरामि जपामि च।

Verse 90

इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका

तेन सहस्रशतदक्षिणैर्महायज्ञा इष्टाः; येन च पञ्चाक्षरी महाविद्या ‘मणिकर्णिका’ प्रोक्ता।

Verse 91

महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

तेन वै पुण्यकर्मणा महादानानि दत्तानि; येन वीर मणिकर्णिकां प्राप्याहमर्चितः।

Verse 92

मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः

मणिकर्णिकाम्भोभिर्येन प्रपितामहास्तर्पिताः, तेन गयायां मधुपायसैः श्राद्धानि दत्तानीव।

Verse 93

मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः

येन शुद्धबुद्धिना मणिकर्णीजलं संपीतम्, तस्य पुनरावृत्तिलक्षणैः सोमपानैः किं प्रयोजनम्?

Verse 94

ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका

ये मणिकर्णिकायां स्नाताः, ते सर्वतीर्थेषु स्नाताः, महापर्वसु बहुशः स्नाताः, तथा सर्वावभृथस्नानानि कृतवन्तः।

Verse 95

तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका

यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैश्च मणिकर्णिका अर्चिता, तैः ब्रह्मविष्णुप्रमुखाः सर्वे देवाः यज्ञैः पूजिताः।

Verse 96

अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका

उमया सार्धं शांभवीं दीक्षां प्राप्य, येन अहं प्रत्यहं अर्चितः; तेन मणिकर्णिका अपि पूजिता।

Verse 97

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

येन शीर्णपर्णादिभिः चिरं जीवन्तः तपांसि तप्तानि, स श्रद्धया श्रीमतीं मणिकर्णिकां सेवितवान्।

Verse 98

दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः

भूरीणि दानानि दत्त्वा, भूरिशो यज्ञानिष्ट्वा, अरण्येषु चिरं तप्त्वापि, स्वर्गैश्वर्यान् भुक्त्वा पुनः महीम् एव प्रत्यागच्छति।

Verse 99

विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः

विपुलेऽस्मिन् महीपृष्ठे मनोहरायां पञ्चक्रोश्यां काश्याः परिधौ । मणिकर्णिकाभक्तैः सह संश्रिताः केचन यान्ति चानिवर्तकाः, मोक्षं प्राप्य पुनर्न न निवर्तन्ते ॥

Verse 100

दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका

दानानां व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । एष एव फलो मुख्यो मम मते—यन्मणिकर्णिकां प्राप्य तस्याः पावनं सलिलं लभ्यते ॥

Verse 110

एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्

एतेषां चतुर्णां तीर्थानामपि, हे सत्तम, पञ्चमं तीर्थं मणिकर्ण्याख्यं विद्यते । तत् मनोदेहयोः सूक्ष्मतमावयवपर्यन्तं शुद्धिं ददाति, सर्वथा निर्मलतां जनयति ॥

Verse 117

इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः

इति तीर्थाख्यानप्रसङ्गे वीरेश्वराख्यानं ते, हे अगस्त्य, कथितम् । अधुना ततः परं कामेशस्य माहात्म्यं कथयामि ॥