Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

Transliteration

tatastraiviṣṭapīdṛṣṭi nirmalīkṛta puṣkalam | tīrthaṃ pilipilākhyaṃ vai manomalavināśanam

Translation

ततः त्रैविष्टपदृष्ट्या निर्मलीकृतं पुष्कलं तीर्थं ‘पिलिपिला’ख्यं, मनोमलविनाशनम्।

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/Setting)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमान्वय-क्रियाविशेषणम्

• त्रैविष्टपीदृष्टि: the sight/vision of heaven (Svarga)
• त्रैविष्टपीदृष्टि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रैविष्टप (प्रातिपदिक) + दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: त्रैविष्टपस्य दृष्टिः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• निर्मलीकृत: purified
• निर्मलीकृत: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्मलीकृत (कृ धातोः क्त-प्रत्ययान्त; उपसर्ग: निर् + मली)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) 'निर्मलीकृत' = purified; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• पुष्कलम्: abundant; great
• पुष्कलम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• तीर्थम्: a tīrtha
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पिलिपिलाख्यम्: named Pilipila
• पिलिपिलाख्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पिलिपिल (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नामधारक: पिलिपिल इति आख्या यस्य); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis)

• मनोमलविनाशनम्: destroyer of the mind’s impurity
• मनोमलविनाशनम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + मल (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: मनसः मलस्य विनाशनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pilipilā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: A tīrtha shimmering with a sense of celestial attention—subtle devas in the sky casting a purifying gaze; pilgrims feel their minds lighten and clear.

Characters & Entities

• Skanda
• Pilipilā Tīrtha
• Devas (Traiviṣṭapa)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tīrtha-benefit is inner: the holy place is praised for cleansing mental defilements, not only external sins.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pilipilā Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse highlights the tīrtha’s innate power to purify the mind.