Adhyaya 29

Verse 1

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

Verse 2

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

Verse 3

ततः प्रोवाच स ब्राध्निर्देव देवमुमापतिम् । प्रसन्नवदनं शांतं शांतपारिषदावृतम्

ततः स तेजस्वी ब्राध्निः देवदेवम् उमापतिं प्रसन्नवदनं शान्तं शान्तपारिषदावृतं प्रोवाच।

Verse 4

प्रसन्नोसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे । किमन्येन वरेणात्र यत्त्वं साक्षात्कृतो मया

प्रसन्नोऽसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे, किमन्येन वरेणात्र—यत्त्वं मया साक्षात्कृतः।

Verse 5

यं न वेदा विदुः सम्यङ्न च तौ वेदपूरुषौ । ततोपि वरयोग्योस्मि तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्

यं न वेदा विदुः सम्यक्, न च तौ वेदपूरुषौ; तथापि वरयोग्योऽस्मि—तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्।

Verse 6

श्रीकंठांडज डिंभानाममीषां मधुरब्रुवाम् । मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्

श्रीकण्ठाण्डजडिम्भानाममीषां मधुरब्रुवाम्, मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्।

Verse 7

पितृभ्यां परिहीनानामितिहास कथाविदाम् । त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव

पितृभ्यां परिहीनानामितिहासकथाविदाम्, त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव।

Verse 8

एतत्प्रसूतिसमये आमयेन प्रपीडिता । शुकी पंचत्वमापन्ना शुकः श्येनेन भक्षितः

प्रसवकालेऽसौ शुकी व्याधिना परिपीडिता । पंचत्वमगमत् शुकशावश्च श्येनेन भक्षितः ॥

Verse 9

रक्षितानामनाथानां सदा मन्मुखदर्शिनाम् । अनाथनाथ भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा

रक्षितानामनाथानां नित्यं तव मुखेक्षणाम् । अनाथनाथ! भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा ॥

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान्

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान् ॥

Verse 11

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः ॥

Verse 12

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीण जन्मांतरमहैनसाम्

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीणजन्मांतरमहैनसाम् ॥

Verse 13

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रोचुः प्रणम्य देवेशं नमस्ते भवनाशन

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रणम्य देवेशं प्रोचुः—नमस्ते भवनाशन ॥

Verse 14

पक्षिण ऊचुः । अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । इतोपि त्र्यक्ष यत्साक्षात्तिर्यक्त्वेपि समीक्षिताः

पक्षिण ऊचुः—अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । त्र्यक्ष, इतोऽपि परं नास्ति यत्साक्षात् तिर्यक्त्वेऽपि समीक्षिताः ॥

Verse 15

लाभाः संतूद्यमवतां गिरीशेह परः शताः । परं परोयं लाभोत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः

लाभाः सन्तु यथाकामं गिरीशेह परः शताः । परं परोऽयं लाभोऽत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः ॥

Verse 16

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभंगुरम् । अभंगुरो भवानेकस्त्वत्सपर्याप्यभंगुरा

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभङ्गुरम् । अभङ्गुरो भवान् एकस्त्वत्सपर्याप्यभङ्गुरा ॥

Verse 17

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिंगपूजा विलोकनात्

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र न परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिङ्गपूजावलोकनात् ॥

Verse 18

देवयोनिरपि प्राप्ता चिरमस्माभिरीशितः । दिव्यांगना सहस्राणि तत्र भुक्त्वा स्वलीलया

देवयोनिमपि वयं चिरकालमीशितः प्राप्ताः; तत्र स्वलीलया कर्मणा दिव्याङ्गनासहस्राणि भुक्तवन्तः।

Verse 19

आसुरी दानवी नागी नैरृती चापि कैन्नरी । विद्याधरी च गांधर्वी योनिरस्माभिरर्जिता

आसुरीं दानवीं नागीं नैरृतीं चापि कैन्नरीम्; विद्याधरीं च गान्धर्वीं योनिं चास्माभिरर्जितम्।

Verse 20

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः; जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता।

Verse 21

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः । दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः; दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः।

Verse 22

सुखिनोपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च । जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च

सुखिनोऽपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च; जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च।

Verse 23

अधीतिनोपि मूर्खाश्च स्वामिनः सेवका अपि । चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमाः

अधीताः सन्तोऽपि वयं मूढा अभवाम; स्वामिनोऽपि सेवका अपि। चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमभावेन नानाविधा बभूविम॥

Verse 24

अभूम भूरिशः शंभो न क्वापि स्थैर्यमागताः । इतोयोनेस्ततो योनौ ततो योनेस्ततोन्यतः

ଭୂରିଶोऽଭूव शम्भो, न क्वापि स्थैर्यमवाप्नुमः। इतो योनेस्ततो योनौ, ततो योनेस्ततोऽन्यतः॥

Verse 25

पिनाकिन्क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि । इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्

पिनाकिन्, क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि। इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्॥

Verse 26

तापनेःसुतपो वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः । संवीक्ष्य त्र्यक्ष साक्षात्त्वां कृतकृत्या बभूविम

वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः सुतपोऽतप्त्वा; त्र्यक्ष, साक्षात्त्वां संवीक्ष्य वयं कृतकृत्या बभूविम॥

Verse 27

तथापि चेद्वरो देयस्तिर्यक्ष्वस्मासु धूर्जटे । कृपणेष्वपि शोच्येषु ज्ञानं सर्वज्ञ देहि तत्

तथापि यदि वरो देयस्तिर्यग्भूतासु नः, धूर्जटे। कृपणेष्वपि शोच्येषु, सर्वज्ञ, तज्ज्ञानं देहि मोक्षदम्॥

Verse 28

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

Verse 29

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

Verse 30

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

Verse 31

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

Verse 32

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

Verse 33

यद्वाच्यं बहुभिर्ग्रंथैस्तदष्टाभिरिहाक्षरैः । हरिणोक्तं रविपुरः कैवल्यं काशिसंस्थितौ

यद् बहुभिर्ग्रन्थैः प्रतिपाद्यं, तदिहाष्टाक्षरैरेव निगद्यते—रविपुरतः हरिणोक्तं: काश्यां संस्थितस्य कैवल्यम्।

Verse 34

याज्ञवल्क्यो मुनिवरः प्रोक्तवान्मुनिसंसदि । रवेरधीत्य निगमान्काश्यामंते परं पदम्

मुनिवरः याज्ञवल्क्यः मुनिसंसदि प्रोवाच—रवेरधीत्य निगमान्, काश्यामन्ते परं पदं प्राप्नोति।

Verse 35

स्वामिनापि जगद्धात्री पुरतो मंदराचले । इदमेव पुरा प्रोक्तं काशीनिर्वाणजन्मभूः

स्वामिनापि जगद्धात्र्याः पुरतो मन्दराचले पुरा इदमेव प्रोक्तम्—काशी निर्वाणस्य जन्मभूः।

Verse 36

कृष्णद्वैपायनोप्येवं शंभो वक्ष्यति नान्यथा । यत्रविश्वेश्वरः साक्षान्मुक्तिस्तत्र पदेपदे

कृष्णद्वैपायनोऽप्येवं, शम्भो, वक्ष्यति नान्यथा—यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्, तत्र पदेपदे मुक्तिः।

Verse 37

वदंत्यन्येपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणः । चिरंतना लोमशाद्याः काशिका मुक्तिकाशिका

अन्येऽपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणश्चिरन्तना लोमशादयः वदन्ति—काशिका मुक्तिकाशिका।

Verse 38

वयमप्येवं जानीमो यत्र स्वर्गतरंगिणी । आनंदकानने शंर्भोमोक्षस्तत्रैव निश्चितम्

वयमप्येवं जानीमः—यत्र स्वर्गतरङ्गिणी प्रवहति; आनन्दकानने, हे शम्भो, मोक्षस्तत्रैव निःसन्देहं निश्चितः।

Verse 39

भूतं भावि भविष्यं यत्स्वर्गे मर्त्ये रसातले । तत्सर्वमेव जानीमो धर्मेशानुग्रहात्परात्

यत्किञ्चिद्भूतं भावि भविष्यं च—स्वर्गे मर्त्ये रसातले—तत्सर्वं वयं धर्मराजस्य परमानुग्रहात् सम्यग्जानीमः।

Verse 40

अतो हिरण्यगर्भोक्तं हरिप्रोक्तं मुनीरितम् । भवतोक्तं च निखिलं शंभो जानीमहे वयम्

अतः हिरण्यगर्भेणोक्तं हरिणोक्तं मुनीरितं च; भवतोक्तं च निखिलं, हे शम्भो, वयं सम्यग्जानीमः।

Verse 41

करामलकवत्सर्वमेतद्ब्रह्मांडगोलकम् । अस्मद्वाग्गोचरेऽस्त्येव धर्मपीठनिषेवणात्

करामलकवत् सर्वमेतद्ब्रह्माण्डगोलकं अस्माकं वाग्गोचरेऽस्ति; धर्मपीठनिषेवणात् एवैतत्।

Verse 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

धर्मराजस्य तपसा—तिर्यञ्चोऽपि वयं, विभो—निर्विकल्पं सर्वज्ञानस्य भाजनं जाताः स्म।

Verse 43

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टांतं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम्

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टान्तं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम् ॥

Verse 44

देवोतिविस्मयापन्नो ऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम

देवोऽतिविस्मयापन्नोऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम ॥

Verse 45

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः ॥

Verse 46

पतत्त्रिणो पिमुच्यंते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरंतः खे खेचरा अपि देवताः

पतत्त्रिणो विमुच्यन्ते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरन्तः खे खेचराऽपि देवताः ॥

Verse 47

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतो याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यप्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतॊ याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा ॥

Verse 48

मोक्षलक्ष्मीविलासस्य कलशो यैर्निरीक्षतः । निधानकलशास्तांस्तु न मुंचंति पदेपदे

मोक्षलक्ष्मीविलासभवनस्य कलशं ये निरीक्षन्ते, तान् निधानकलशाः श्रीसमृद्धयः पदे पदे न जहति।

Verse 49

दूरतोपि पताकापि मम प्रासादमूर्धगा । नेत्रातिथी कृता यैस्तु नित्यं तेऽतिथयो मम

दूरतः अपि मम प्रासादमूर्धस्थितां पताकां ये नेत्रातिथिं कुर्वन्ति, ते नित्यं मम अतिथय एव भवन्ति।

Verse 50

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातस्तत्प्रासादमिषेण हि । आनंदाख्यस्य कंदस्य कोप्येष परमोंकुरः

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातोऽयं तत्प्रासादमिषेण; आनन्दाख्यकन्दस्यायं कश्चित् परमाङ्कुर इव।

Verse 51

ब्रह्मादिस्थावरांतानि यत्र रूपण्यनेकशः । मामेवोपासते नित्यं चित्रं चित्रगतान्यपि

यत्र ब्रह्मादिस्थावरान्तानि रूपाण्यनेकशः मामेव नित्यं उपासते; चित्रगताः अपि रूपाः तत्र चित्रं मामर्चन्ति।

Verse 52

ससौधो मेखिले लोके स्थानं परमनिर्वृतेः । रतिशाला स मे रम्या स मे विश्वासभूमिका

ससौधोऽयं मेखिले लोके मे परमनिर्वृतेः स्थानम्; सा मे रम्या रतिशाला, सा मे विश्वासभूमिका।

Verse 53

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

मम सर्वगतस्यापि अयं प्रासादः परं परास्पदं भवति। यत् परं ब्रह्म परमोपनिषद्गिरा आम्नातं, तदेवाहम्; अमूर्तोऽपि भक्तकृपावशात् मूर्तो भूयाम्।

Verse 54

नैःश्रेयस्याः श्रियो धाम तद्याम्यां मंडपोस्ति मे । तत्राहं सततं तिष्ठे तत्सदोमंडपं मम

नैःश्रेयस्यश्रियः धाम याम्यां दिशि मम मण्डपोऽस्ति। तत्राहं सततं तिष्ठे; तत्सदोमण्डपं मम।

Verse 55

निमेषार्धप्रमाणं च कालं तिष्ठति निश्चलः । तत्र यस्तेन वै योगः समभ्यस्तः समाः शतम्

निमेषार्धप्रमाणं कालं यः तत्र निश्चलः तिष्ठति। तेनैव तत्र योगः समभ्यस्तः अन्यत्र शतसंवत्सरसमः।

Verse 56

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

जगतीतले तत्स्थानं ‘निर्वाणमण्डप’ इति नाम्ना प्रसिद्धम्। तत्रैकामर्चां संजपन् सर्वश्रुतेः फलं लभेत्।

Verse 57

प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः

मुक्तिमण्डपे यः प्राणायाममप्येकं करोति। तेनैव अष्टाङ्गयोगोऽन्यत्रायुतसंवत्सरसमः समभ्यस्तः।

Verse 58

निर्वाणमंडपे यस्तु जपेदेकं षडक्षरम् । कोटिरुद्रेण जप्तेन यत्फलं तस्य तद्भवेत्

निर्वाणमण्डपे यस्तु षडक्षरं मन्त्रं सकृदपि जपेत् । कोटिरुद्रजपेन यत्फलं प्रसिद्धं तदेव तस्य भवेत् ॥

Verse 59

शुचिर्गंगांभसि स्नातो यो जपेच्छतरुद्रियम् । निर्वाणमंडपे ज्ञेयः स रुद्रो द्विजवेषभृत्

शुचिर्गङ्गाम्भसि स्नातः शतरुद्रीयं यो जपेत् । निर्वाणमण्डपे ज्ञेयः स रुद्र एव द्विजवेषभृत् ॥

Verse 60

ब्रह्मयज्ञसकृत्कृत्वा मम दक्षिणमंडपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति

ब्रह्मयज्ञं सकृद्कृत्वा मम दक्षिणमण्डपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति ॥

Verse 61

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । पठेन्निरभिलाषुः सन्स वसेन्मम वेश्मनि

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । निरभिलाषुः सन् पठेत् स वसेन्मम वेश्मनि ॥

Verse 62

तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

निर्वाणमण्डपे यत्र क्षणमपि कृती । इन्द्रियचापल्यं निवार्य तिष्ठेत् तेन तप्तं महत्तपः ॥

Verse 63

वायुभक्षणतोन्यत्र यत्पुण्यं शरदां शतम् । तत्पुण्यं घटिकार्धेन मौनं दक्षिणमंडपे

वायुभक्षणतोऽन्यत्र शरदां शतसंख्यया यत्पुण्यं लभ्यते, तत्सर्वं दक्षिणमण्डपे घटिकार्धं मौनव्रतेनैव प्राप्यते।

Verse 64

मितं कृष्णलकेनापि योदद्यान्मुक्तिमंडपे । स्वर्णं सौवर्णयानेन स तु संचरते दिवि

मुक्तिमण्डपे कृष्णलकमात्रमपि मितं दत्त्वा यः स्वर्णं दानं करोति, स सौवर्णयानेन दिवि विचरति।

Verse 65

तत्रैकं जागरं कुर्याद्यस्मिन्कस्मिन्दिनेपि यः । उपोषितोर्चयेल्लिंगं स सर्वव्रतपुण्यभाक्

तत्र यः कस्मिंश्चिद्दिने एकं जागरं कुर्यात्, उपोषितः सन् लिङ्गं समर्चयेत्, स सर्वव्रतपुण्यभाग् भवति।

Verse 66

तत्र दत्त्वा महादानं तत्र कृत्वा महाव्रतम् । तत्राधीत्याखिलं वेदं च्यवते न नरो दिवः

तत्र महादानं दत्त्वा, तत्र महाव्रतं कृत्वा, तत्राखिलं वेदमधीत्य, नरो दिवः कदापि न च्यवते।

Verse 67

प्रयाणं कुर्वते यस्य प्राणा मे मुक्तिमंडपे । समामनुप्रविष्टोत्र तिष्ठेद्यावदहं खलु

यस्य मुक्तिमण्डपे मे प्राणा प्रयाणं कुर्वन्ति, तस्य सहाहमेव समं प्रविश्य तत्र यावदहं खलु तिष्ठामि।

Verse 68

जलक्रीडां सदा कुर्यां ज्ञानवाप्यां सहोमया । यदंबुपानमात्रेण ज्ञानं जायेत निमर्लम्

अहं सदा ज्ञानवाप्यां सहोमया जलक्रीडां करोमि। तस्याम्बुपानमात्रेण निर्मलं ज्ञानं प्रजायते॥

Verse 69

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

तदेव जलक्रीडनस्थानं मम महत् प्रीतिकरम्। अमुष्मिन् राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितं भवति॥

Verse 70

तत्प्रासादपुरोभागे मम शृंगारमंडपः श्री । पीठं तद्धि विज्ञेयं निःश्रीकश्रीसमर्पणम्

तत्प्रासादस्य पुरोभागे मम श्रीशृङ्गारमण्डपः। तत् पीठं विज्ञेयं यत् निःश्रीकायापि श्रीं समर्पयति॥

Verse 71

मदर्थं तत्र यो दद्याद्दुकूलानि शुचीन्यहो । माल्यानि सुविचित्राणि यक्षकर्दमवंति च

मदर्थं यस्तत्र शुचीनि दुकूलानि ददाति। सुविचित्राणि माल्यानि यक्षकर्दमवत् सुगन्धान्यनुलेपनानि च॥

Verse 72

नाना नेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणाऽन्यपि । स श्रियालंकृतस्तिष्ठेद्यत्र कुत्रापि सत्तमः

नानानेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणान्यपि। स सत्तमः श्रियालङ्कृतः तिष्ठेत् यत्र कुत्रापि॥

Verse 73

निर्वाणलक्ष्मीर्वृणुते तं निर्वाणपदाप्तये । यत्र कुत्रापि निधनं प्राप्नुयादपि स ध्रुवम्

निर्वाणलक्ष्मीः तं जनं वृणुते, निर्वाणपदस्य प्राप्तये। यत्र कुत्रापि स निधनं प्राप्नुयात्, तस्य मोक्षगतिर्ध्रुवा भवति॥

Verse 74

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

मम ‘मोक्षलक्ष्मीविलास’ इति ख्यातस्य प्रासादस्योत्तरे रम्यः ऐश्वर्यमण्डपः। तत्राहं भक्तेभ्यः ऐश्वर्यं ददामि॥

Verse 75

मत्प्रासादैंद्रदिग्भागे ज्ञानमंडपमस्ति यत् । ज्ञानं दिशामि सततं तत्र मां ध्यायतां सताम्

मत्प्रासादस्य ऐन्द्रदिग्भागे ‘ज्ञानमण्डप’ इति प्रसिद्धो मण्डपः अस्ति। तत्र मां ध्यायतां सतां प्रति अहं सततं ज्ञानं ददामि॥

Verse 76

भवानि राजसदने ममास्ति हि महानसम् । यत्तत्रोपहृतं पुण्यं निर्विशामि मुदैव तत्

हे भवानी, राजसदने मम महानसं नूनम् अस्ति। यत् तत्रोपहृतं पुण्यं, तत् अहं मुदैव निर्विशामि॥

Verse 77

विशालाक्ष्या महासौधे मम विश्रामभूमिका । तत्र संसृतिखिन्नानां विश्रामं श्राणयाम्यहम्

विशालाक्ष्याः महासौधे मम विश्रामभूमिका अस्ति। तत्र संसृतिखिन्नानां जनानां विश्रामं प्रयच्छाम्यहम्॥

Verse 78

नियमस्नानतीर्थं च चक्रपुष्करिणी मम । तत्र स्नानवतां पुंसां तन्नैर्मल्यं दिशाम्यहम्

नियमस्नानतीर्थं मे चक्रपुष्करिणी शुभा। तत्र स्नानवतां नॄणां नैर्मल्यं दद्म्यहं स्वयम्॥

Verse 79

यदाहुः परमं तत्त्वं यदाहुर्ब्रह्मसत्तमम् । स्वसंवेद्यं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

यत्परं तत्त्वमित्याहुः, यद्ब्रह्मोत्तममित्यपि। यत्स्वसंवेद्यमित्युक्तं, तत्तत्रान्ते प्रकाशये॥

Verse 80

यदाहुस्तारकं ज्ञानं यदाहुरतिनिर्मलम् । स्वात्मारामं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

यत्तारकं ज्ञानमित्याहुः, यदतिनिर्मलमित्यपि। यत्स्वात्माराममित्युक्तं, तत्तत्रान्ते प्रकाशये॥

Verse 81

जगन्मंगलभूर्यात्र परमा मणिकर्णिका । विपाशयामि तत्राहं कर्मभिः पाशितान्पशून्

जगन्मङ्गलभूर्यात्रा परमा मणिकर्णिका। तत्राहं कर्मपाशैर्बद्धान् पशून् विमोचये॥

Verse 82

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिंतये । आनंदकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिन्तये। आनन्दकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्॥

Verse 83

भवांबुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । भूत्वैव कर्णधारोंते यत्र संतारयाम्यहम्

भवाम्बुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । अन्तकालेऽहमेवात्र कर्णधारो भवामि, यत्र तान् संतारयाम्यहम् ॥

Verse 84

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । ददामि तस्यां सर्वस्वमग्रजायांत्यजाय वा

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । तस्यां ददामि सर्वस्वम् अग्रजायान्त्यजाय वा ॥

Verse 85

महासमाधिसंपन्नैर्वेदांतार्थ निषेविभिः । दुष्प्रापोन्यत्र यो मोक्षः शोच्यैरपि स लभ्यते

महासमाधिसम्पन्नैर्वेदान्तार्थनिषेविभिः । अन्यत्र दुष्प्राप्यो यो मोक्षः, शोच्यैरपि स लभ्यते ॥

Verse 86

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पण्डितो वाप्यपण्डितः । मणिकर्णिकां समासाद्य मोक्षदीक्षायां मे तुल्यः ॥

Verse 87

यत्त्यागेन्यत्र कृपणस्तत्प्राप्य मणिकर्णिकाम् । ददामि जंतुमात्राय सर्वस्वं चिरसंचितम्

यत् त्यागेनान्यत्र कृपणः, तत् प्राप्य मणिकर्णिकाम् । जन्तुमात्राय ददामि सर्वस्वं चिरसञ्चितम् ॥

Verse 88

यदि दैवादिह प्राप्तस्त्रिसंयोगोऽतिदुर्घटः । अविचारं तदा देयं सर्वस्वं चिरसंचितम्

यदि दैवयोगादिहातिदुर्लभः त्रिसंयोगः प्राप्यते, तदा निरविचारं चिरसञ्चितं सर्वस्वमपि दानं दातव्यम्।

Verse 89

शरीरमथ संपत्तिरथ सा मणिकर्णिका । त्रिसंयोगोयमप्राप्यो देवैरिंद्रादिकैरपि

शरीरं च संपत्तिश्च सा च मणिकर्णिका—एष त्रिसंयोगो देवैरपि इन्द्रादिभिरप्राप्यः।

Verse 90

पुनः पुनर्विचार्येति जंतुमात्रेभ्य एव च । निर्वाणलक्ष्मीं यच्छामि सदोपमणिकर्णिकम्

पुनः पुनर्विचार्य जन्तुमात्रेभ्य एव च निर्वाणलक्ष्मीं ददामि; मणिकर्णिका सदा परमा।

Verse 91

मुक्तिदा न मही सा मे वाराणस्यां महीयसी । तन्मही रजसा साम्यं त्रिलोक्यपि न चोद्वहेत्

वाराणस्यां मम सा मही न केवलं मही, मुक्तिदा महीयसी; तन्महीरजसा साम्यं त्रिलोक्यपि नोद्वहेत्।

Verse 92

परं लिंगार्चनस्थानमविमुक्तेश्वरेश्वरम् । तत्र पूजां सकृत्कृत्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

अविमुक्तेश्वरो नाम परं लिङ्गार्चनस्थानम्; तत्र सकृदपि पूजां कृत्वा नरो कृतकृत्यो भवेत्।

Verse 93

सायं पाशुपतीं संध्यां कुर्यां पशुपतीश्वरे । विभूतिधारणात्तत्र पशुपाशैर्न बध्यते

सायं पशुपतीश्वरे पाशुपतीं संध्यां कुर्यात्। तत्र विभूतिधारणेन पशुपाशैर्न बध्यते॥

Verse 94

प्रातःसध्याकरोम्येव सदोंकारनिकेतने । तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृंतनी

प्रातः सदोंकारनिकेतने संध्यामेव करोमि। तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृन्तनी॥

Verse 96

रत्नेश्वरोर्चितो दद्यान्महारत्नानि भक्तितः । रत्नैः समर्च्य तल्लिंगं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः

रत्नेश्वरोर्चिते भक्त्या महारत्नानि दद्यात्। रत्नैः समर्च्य तल्लिङ्गं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः॥

Verse 97

विष्टपत्रितयांतःस्थोप्यहं लिंगे त्रिविष्टपे । तिष्ठामि सततं भक्तमनोरथसमृद्धये

त्रिविष्टपान्तःस्थोऽप्यहं लिङ्गेऽस्मिन् सततं स्थितः। भक्तमनोरथसमृद्धये तिष्ठामि नित्यशः॥

Verse 98

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः । विरजा जायते नूनं चतुर्नद कृतोदकः

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः। विरजो जायते नूनं चतुर्नदकृतोदकः॥

Verse 99

वसामि कृत्तिवासेहं सदा प्रति चतुर्दशि । अत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यां न गर्भभाक्

अहं कृत्तिवासेऽत्र सदा चतुर्दश्यां वसामि। तस्यां चतुर्दश्यां जागरणं कृत्वा पुनर्गर्भभाजनं न भवति॥

Verse 100

पितृप्रीतिप्रदं पीठं वृषभध्वजसंज्ञकम् । पितृतर्पणकृत्तत्र पितॄंस्तारयति क्षणात्

पितृप्रीतिप्रदं पुण्यं पीठमेतद् वृषभध्वजसंज्ञकम्। तत्र पितृतर्पणं कृत्वा क्षणादेव पितॄन् तारयति॥

Verse 110

ममानुग्रहतः कीरानेतान्पश्य रवेः सुत । दिव्यविमानमारुह्य गंतारो मत्पुरं महत्

ममानुग्रहात् एतान् कीरान् पश्य, रवेः सुत। दिव्यविमानमारुह्य ते मत्पुरं महद् गमिष्यन्ति॥

Verse 113

आरुह्यते न यानेन दिव्यरूपवराः खगाः । कैलासमभिसंजग्मुर्धर्ममापृच्छ्यतेऽमलाः

दिव्यरूपवराः शुद्धाः खगाः यानेन न आरुह्यन्ते स्म। तेऽमलाः धर्मं पृच्छितुं कैलासं समभिजग्मुः॥