Adhyaya 16

Verse 1

स्कन्द उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो लिंगान्यन्यानि यानि तु । तानि ते कथयिष्यामि शृणु वातापितापन

स्कन्द उवाच—हे वातापितापन, शृणु; ज्येष्ठेश्वरस्य परितः स्थितानि यानि अन्यानि पावनलिङ्गानि, तानि तेऽहं कथयिष्यामि।

Verse 2

ज्येष्ठेशाद्दक्षिणे भागे लिंगमप्सरसां शुभम् । तत्रैवाप्सरसः कूपः सौभाग्योदकसंज्ञकः

ज्येष्ठेशाद् दक्षिणे भागे शुभं लिङ्गमप्सरसाम्; तत्रैवाप्सरसः कूपः सौभाग्योदकसंज्ञकः।

Verse 3

तत्कूपजलसुस्नातो विलोक्याप्सरसेश्वरम् । न दौर्भाग्यमवाप्नोति नारी वा पुरुषोथवा

तत्कूपजले सुस्नातो विलोक्याप्सरसेश्वरम्। न दौर्भाग्यमवाप्नोति नारी वा पुरुषोऽथवा॥

Verse 4

तत्रैव कुक्कुटेशाख्यं लिंगं वापीसमीपगम् । तस्य पूजनतः पुंसां कुटुंबं परिवर्धते

तत्रैव कुक्कुटेशाख्यं लिङ्गं वापीसमीपगम्। तस्य पूजनतः पुंसां कुटुम्बं परिवर्धते॥

Verse 5

पितामहेश्वरं लिंगं ज्येष्ठवापीतटे शुभम् । तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पितॄणां मुदमर्पयेत्

ज्येष्ठवापीतटे शुभं पितामहेश्वरलिङ्गकम्। तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पितॄणां मुदमर्पयेत्॥

Verse 6

पितामहेशान्नैरृत्यां पूजनीयं प्रयत्नतः । गदाधरेश्वरं लिंगं पितॄणां परितृप्तिदम्

पितामहेश्वरस्य नैरृत्यां दिशि प्रयत्नतः पूजनीयं गदाधरेश्वराख्यं लिङ्गं पितॄणां परितृप्तिप्रदम्।

Verse 7

दिशि पुण्यजनाख्यायां लिंगाज्ज्येष्ठेश्वरान्मुने । वासुकीश्वरसंज्ञं च लिंगमर्च्यं समंततः

मुने, पुण्यजनाख्यायां दिशि ज्येष्ठेश्वरलिङ्गात् समन्ततः वासुकीश्वरसंज्ञं लिङ्गमपि सर्वैः पूज्यं विद्यते।

Verse 8

तत्र वासुकिकुंडे च स्नानदानादिकाः क्रियाः । सर्पभीतिहराः पुंसां वासुकीशप्रभावतः

तत्र वासुकिकुण्डे स्नानदानादिकाः क्रियाः वासुकीशप्रभावतः पुंसां सर्पभीतिं हरन्ति।

Verse 9

यः स्नातो नागपंचम्यां कुंडे वासुकिसंज्ञिते । न तस्य विषसंसर्गो भवेत्सर्पसमुद्भवः

यः नागपञ्चम्यां वासुकिसंज्ञिते कुण्डे स्नातः, तस्य सर्पसमुद्भवो विषसंसर्गो न भवेत्।

Verse 10

कर्तव्या नागपञ्चम्यां यात्रा वर्षासु तत्र वै । नागाः प्रसन्ना जायंते कुले तस्यापि सर्वदा

वर्षासु नागपञ्चम्यां तत्र वै यात्रा कर्तव्या; तस्य कुलेऽपि नागाः सर्वदा प्रसन्ना जायन्ते।

Verse 11

तत्कुण्डात्पश्चिमे भागे लिंगं वै तक्षकेश्वरम् । पूजनीयं प्रयत्नेन भक्तानां सर्वसिद्धिदम्

तत्कुण्डात् पश्चिमे भागे तक्षकॆश्वरनाम लिङ्गं विराजते। तत् भक्तानां सर्वसिद्धिप्रदं, प्रयत्नेन पूजनीयम्॥

Verse 12

मुनेस्तस्योत्तरे भागे कुण्डं तक्षकसंज्ञितम् । कृतोदकक्रियस्तत्र न सर्पैरभिभूयते

तस्य मुनेरुत्तरे भागे तक्षकसंज्ञितं कुण्डं विद्यते। तत्रोदकक्रियां कृत्वा जनः सर्पैरभिभूयते न॥

Verse 13

तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरः सदा । भक्तानां साध्वसध्वंसी कपाली नाम भैरवः

तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरं सदा। भक्तानां साध्वसध्वंसी ‘कपाली’ नाम भैरवः॥

Verse 14

भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम् । तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासातत्सिद्धिमाप्नुयुः

तद् भैरवस्य महाक्षेत्रं साधकसिद्धिदं ध्रुवम्। तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासात् सिद्धिमाप्नुयुः॥

Verse 15

तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशांतिदा । बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये

तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशान्तिदा। बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये॥

Verse 16

तस्या यात्रां तु यः कुर्यान्महाष्टम्यां नरोत्तमः । यशस्वी पुत्रपौत्राढ्यो लक्ष्मीवांश्चापि जायते

तस्याः यात्रां यः कुर्यात् महाष्टम्यां नरोत्तमः। स यशस्वी पुत्रपौत्रसमृद्धो लक्ष्मीसमन्वितश्च जायते॥

Verse 17

महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका । तस्यां स्नातो भवेत्स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि

महामुण्डायाः प्रतीच्यां चतुःसागरवापिका। तत्र स्नातो नरः स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि॥

Verse 18

महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम् । चत्वारि तत्र लिंगानि सागरैः स्थापितानि च

महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम्। चत्वारि तत्र लिङ्गानि सागरैः स्थापितानि च॥

Verse 19

तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहंत्यघम् । तदुत्तरे महालिंगं वृषभेश्वरसंज्ञितम्

तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहन्त्यघम्। तदुत्तरे महालिङ्गं वृषभेश्वरसंज्ञितम्॥

Verse 20

हरस्य वृषभेणैव स्थापितं तत्स्वभक्तितः । तस्य दर्शनतः पुंसां षण्मासान्मुक्तिरुद्भवेत्

हरस्य वृषभेणैव भक्त्या तत्स्थापितं पुरा। तद्दर्शनात् पुंसां षण्मासान्मुक्तिरुद्भवेत्॥

Verse 21

वृषेश्वरादुदीच्यां तु गंधर्वेश्वरसंज्ञितम् । गंधर्वकुण्डं तत्प्राच्यां तत्र स्नात्वा नरोत्तमः

वृषेश्वरात् तु उदीच्यां गन्धर्वेश्वरसंज्ञितं पुण्यं स्थानं; तस्य प्राच्यां गन्धर्वकुण्डं। तत्र स्नात्वा नरोत्तमः पवित्रो भवति, तस्य क्षेत्रस्य प्रशस्तफलभाग् च भवति।

Verse 22

गंधर्वेश्वरमभ्यर्च्य दत्त्वा दानानि शक्तितः । सन्तर्प्य पितॄदेवांश्च गंधर्वैः सह मोदते

गन्धर्वेश्वरं समभ्यर्च्य शक्तितो दानानि दत्त्वा, पितॄन् देवान् च सन्तर्प्य, गन्धर्वैः सह मोदते।

Verse 23

कर्कोटनामा नागोस्ति गन्धर्वेश्वरपूर्वतः । तत्र कर्कोटवापी च लिंगं कर्कोटकेश्वरम्

गन्धर्वेश्वरपूर्वतः कर्कोटनामा नागोऽस्ति; तत्र कर्कोटवापी च, कर्कोटकेश्वरं नाम लिङ्गं च विद्यते।

Verse 24

तस्यां वाप्यां नरः स्नात्वा कर्कोटेशं समर्च्य च । कर्कोटनागमाराध्य नागलोके महीयते

तस्यां वाप्यां स्नात्वा नरः कर्कोटेशं समर्च्य, कर्कोटनागं च समाराध्य, नागलोके महीयते।

Verse 25

कर्कोट नागो यैर्दृष्टस्तद्वाप्यां विहितोदकैः । क्रमते न विषं तेषां देहे स्थावरजंगमम्

ये कर्कोटनागं ददृशुः, तद्वाप्यां विहितोदकैः च ये सेवितवन्तः, तेषां देहे स्थावरजङ्गमजन्यं विषं न क्रमते।

Verse 26

कर्कोटेशात्प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधम् । तल्लिंगाभ्यर्चनात्पुंसां न भवेद्वैरिजं भयम्

कर्कोटेशात् प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधं शिवलिङ्गं विराजते। तल्लिङ्गस्यार्चनात् पुंसां वैरिजन्यं भयं न भवति॥

Verse 27

पुरूरवेश्वरं लिंगं तदुदीच्यां व्यवस्थितम् । द्रष्टव्यं तत्प्रयत्नेन चतुर्वर्गफलप्रदम्

तदुदीच्यां पुरूरवेश्वरं लिङ्गं व्यवस्थितम्। तत् प्रयत्नेन द्रष्टव्यं चतुर्वर्गफलप्रदम्॥

Verse 28

दिग्गजेनार्चितं लिंगं सुप्रतीकेन तत्पुरः । सुप्रतीकेश्वरं नाम्ना यशोबलविवर्धनम्

तत्पुरः सुप्रतीकेन दिग्गजेनार्चितं लिङ्गम्। सुप्रतीकेश्वरं नाम्ना यशोबलविवर्धनम्॥

Verse 29

सरश्च सुप्रतीकाख्यं तत्पुरो भासते महत् । तत्र स्नात्वा च तल्लिंगं दृष्ट्वा दिक्पतितां लभेत्

तत्पुरः सुप्रतीकाख्यं सरो महद् भासते। तत्र स्नात्वा तल्लिङ्गं दृष्ट्वा दिक्पतित्वं लभेत्॥

Verse 30

तत्रास्त्येका महागौरी नाम्ना विजयभैरवी । रक्षार्थमुत्तराद्वारि स्थिता पूज्येष्टसिद्धये

तत्रैका महागौरी विजयभैरवीति नाम्ना। रक्षार्थमुत्तरद्वारि स्थिता पूज्या इष्टसिद्धये॥

Verse 31

वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ । क्षेत्ररक्षां विधत्तस्तौ विघ्नस्तंभन कारकौ

वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ स्थितौ। तौ क्षेत्रस्य रक्षां विधत्ते, विघ्नानां स्तम्भनकारकौ॥

Verse 32

तौ द्रष्टव्यौ प्रयत्नेन क्षेत्रनिर्विघ्न हेतवे । हुंडनेशं मुंडनेशं तत्र दृष्ट्वा सुखी भवेत्

क्षेत्रनिर्विघ्नहेतोस्तौ प्रयत्नेन तु द्रष्टव्यौ। हुंडनेशं मुंडनेशं दृष्ट्वा तत्र सुखी भवेत्॥

Verse 33

स्कंद उवाच । इल्वलारे कथामेकां शृणुष्वावहितो भव । वरणायास्तटे रम्ये यद्वृत्त पूर्वमुत्तमम्

स्कन्द उवाच। इल्वलार शृणुष्वैकां कथाम्, अवहितो भव। वरणायास्तटे रम्ये यद्वृत्तं पूर्वमुत्तमम्॥

Verse 34

एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम् । उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाचेति पतिव्रता

एकदा अद्रीन्द्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसा। उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाच पतिव्रता॥

Verse 35

मेनोवाच । आर्यपुत्र न जानामि प्रवृत्तिमपि कांचन । विवाहसमयादूर्ध्वं तस्या गौर्या गिरीश्वर

मेना उवाच। आर्यपुत्र गिरीश्वर, न जानामि किञ्चन। विवाहसमयादूर्ध्वं तस्याः गौर्याः प्रवृत्तिम्॥

Verse 36

स वृषेंद्रगतिर्देवो भस्मोरग विभूषणः । महापितृवनावासो दिग्वासाः क्वास्ति संप्रति

स वृषेन्द्रवाहनो देवो भस्मोरगविभूषितः । महापितृवनावासी दिग्वासाः स इदानीं क्व नु वर्तते ॥

Verse 37

अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मी प्रभृतयः प्रिय । स्वस्वरूपास्ता मन्येऽहं बालिकाः कष्टहेतवः

अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मीप्रभृतयः प्रिये । स्वस्वरूपस्थितास्ता मे बालिकायाः क्लेशहेतवः ॥

Verse 38

तस्यैकस्य न कोप्यन्योस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः । तदुदंतप्रवृत्त्यै च क्रियतामुद्यमो विभो

तस्यैकस्य न कोऽप्यन्योऽस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः । तदुदन्तप्रवृत्त्यर्थं क्रियतामुद्यमो विभो ॥

Verse 39

तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः । उवाच वचनं सास्रमुमा वात्सल्यसन्नगीः

तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः । उवाच वचनं साश्रुमुमा-वात्सल्य-सन्नगिः ॥

Verse 40

गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि तस्या मेने गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम्

गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि मेने तस्याः गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम् ॥

Verse 41

यदा प्रभृति सा गौरी निर्गता मम सद्मतः । मन्ये मेने तदारभ्य पद्मसद्मा विनिर्ययौ

यदा प्रभृति सा गौरी मम सद्मतो निर्गता, तदारभ्याहं मन्ये—मम हृदयस्य सौख्यस्य च पद्मसद्मापि तेनैव क्षणेन विनिर्ययौ, तद्वियोगशून्यं जातम्।

Verse 42

तदालापामृतधयौ न मे शब्दग्रहौ प्रिये । प्राणेश्वरि तदारभ्य स्यातां शब्दांतरग्रहौ

प्रिये प्राणेश्वरि! तस्या आलापामृतधारायाः वञ्चितोऽहं यदा, तदारभ्य मम कर्णौ न शब्दं यथार्थं गृह्णीतः; तौ ततोऽन्यशब्दान् एव गृह्णीतः, तद्वाणीशून्यान्।

Verse 43

जैवातृकी यतोह्नः स्याद्दूरीभूता दृशोर्मम । अहो जैवातृकी ज्योत्स्ना ततोह्नोति दुनोति माम्

यदा मम दृशोः सा जैवातृकी ज्योत्स्ना दूरीभूता, तदा दिवस इवाभाति; अहो! सा एव ज्योत्स्ना गत्वा, अह्नः तापं जनयित्वा मां दहति, दुनोति च।

Verse 44

इत्युक्त्वादाय रत्नानि वासांसि विविधानि च । धराधरेंद्रो निर्यातः शुभलग्नबलोदये

इत्युक्त्वा स विविधानि वासांसि रत्नानि च समादाय, शुभलग्ने शुभनिमित्तबलोदये, धराधरेन्द्रः निर्जगाम।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । कानि कानि च रत्नानि कियंत्यपि च षण्मुख । यान्यादाय प्रतस्थे स तानि मे ब्रूहि पृच्छतः

अगस्त्य उवाच—हे षण्मुख! कानि कानि रत्नानि, कियन्ति च? यानि समादाय स प्रतस्थे, तानि मम पृच्छतः ब्रूहि।

Verse 46

स्कंद उवाच । तुला मुक्ताफलानां तु कोटिद्वय परीमिताः । तथा वारितराणां च हीरकाणां तुला शतम्

स्कन्द उवाच—मुक्ताफलानां तु तुला कोटिद्वयपरिमिता; तथा वररत्नानां हीरकाणां च तुला शतम्।

Verse 47

नवलक्षाधिकं विप्र षडस्राणां सुतेजसाम् । लक्षद्वयं विदूराणां तुलाविमलवर्चसाम

विप्र, सुतेजसां षडस्ररत्नानां नवलक्षाधिकं परिमाणम्; विदूराणां विमलवर्चसां च तुलया लक्षद्वयम्।

Verse 48

कोटयः पद्मरागाणां पंचावैहि तुला मुने । पुष्पराग तुलालक्षं गुणितं नवसंख्यया

मुने, पद्मरागाणां तुला पञ्च कोटयः; पुष्परागाणां तु तुलालक्षं नवगुणितं विद्धि।

Verse 49

तथा गोमेद रत्नानां तुलालक्षमिता मुनै । इंद्रनीलमणीनां च तुलाः कोट्यर्ध संमिताः

मुने, गोमेदरत्नानां तुला लक्षपरिमिता; इन्द्रनीलमणीनां च तुलाः कोट्यर्धसंमिताः।

Verse 50

गरुडोद्गाररत्नानां तुलाः प्रयुतसंमिताः । शुद्धविद्रुमरत्नानां तुलाश्च नवकोटयः

गरुडोद्गाररत्नानां तुलाः प्रयुतसंमिताः; शुद्धविद्रुमरत्नानां तुलाश्च नवकोटयः।

Verse 51

अष्टांगाभरणानां च संख्या कर्तुं न शक्यते । वाससां च विचित्राणां कोमलानां तथा मुने

अष्टाङ्गेष्वाभरणानां संख्या कर्तुं न शक्यते; विचित्राणि कोमलानि वासांसि च, मुने, गणनातीतानि।

Verse 52

चामराणि च भूयांसि द्रव्याण्यामोदवंति च । सुवर्णदासदास्यादीन्यसंख्यातानि वै मुने

चामराणि च भूयांसि द्रव्याण्यामोदवन्ति च; सुवर्णदासदास्यादीन्यसंख्यातानि वै, मुने।

Verse 53

सर्वाण्यपि समादाय प्रतस्थे भूधरेश्वरः । आगत्य वरणातीरं दूरात्काशीमलोकयत्

सर्वाण्यपि समादाय प्रतस्थे भूधरेश्वरः; आगत्य वरणातीरं दूरात्काशीमलोकयत्।

Verse 54

अनेकरत्ननिचयैः खचिताऽखिलभूमिकाम् । नानाप्रासादमाणिक्यज्योतिस्ततततांबराम्

अनेकरत्ननिचयैः खचिताऽखिलभूमिकां ददर्श; नानाप्रासादमाणिक्यज्योतिषा तततताम्बराम्।

Verse 55

सौधाग्रविविधस्वर्णकलशोज्वलदिङ्मुखाम् । जयंतीवैजयंतीनां निकरैस्त्रिदिवस्थलीम्

सौधाग्रविविधस्वर्णकलशोज्वलदिङ्मुखां ददर्श; जयंतीवैजयंतीनां निकरैस्त्रिदिवस्थलीमिव।

Verse 56

महासिद्ध्यष्टकस्यापि क्रीडाभवनमद्भुतम् । जितकल्पदुमवनां वनैः सर्वफलावनैः

महासिद्ध्यष्टकस्यापि तत्र क्रीडाभवनं अद्भुतम् । जितकल्पदुमवनान्यपि वनानि सर्वफलप्रदायिनि ॥

Verse 57

इति काशीसमृद्धिं स विलोक्याभूद्विलज्जितः । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः

इति काशीसमृद्धिं स विलोक्य विलज्जितोऽभवत् । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः ॥

Verse 58

प्रासादेषु प्रतोलीषु प्राकारेषु गृहेषु च । गोपुरेषु विचित्रेषु कपाटेषु तटेष्वपि

प्रासादेषु प्रतोलीषु प्राकारेषु गृहेषु च । गोपुरेषु विचित्रेषु कपाटेषु तटेष्वपि ॥

Verse 59

मणिमाणिक्यरत्नानामुच्छलच्चारुरोचिषाम् । ज्योतिर्जालैर्जटिलितं ययेदमवलोक्यते

मणिमाणिक्यरत्नानामुच्छलच्चारुरोचिषाम् । ज्योतिर्जालैर्जटिलितं ययेदमवलोक्यते ॥

Verse 60

द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे

द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे ॥

Verse 61

अपि वैकुंठभुवने नेतरस्येह का कथा । इति यावद्गिरींद्रोसौ संभावयति चेतसि

अपि वैकुण्ठभुवनेऽस्य सदृशं न विद्यते—इह तर्हि किमु वक्तव्यम्? इति यावत् स गिरिराजः स्वचेतसि सम्यक् संभावयामास।

Verse 62

तावत्कार्पटिकः कश्चित्तल्लोचनपथं गतः । आहूय बहुमानं तमपृच्छच्चाचलेश्वरः

तावदेकः कार्पटिकः कश्चित् तस्य लोचनपथं गतः। तमाहूय बहुमानेनाचलेश्वरः पप्रच्छ।

Verse 63

हिमवानुवाच । हंहो कार्पटिक श्रेष्ठ अध्यास्वैतदिहासनम् । स्वपुरोदंतमाख्याहि किमपूर्वमिहाध्वग

हिमवानुवाच—हंहो कार्पटिकश्रेष्ठ, अध्यास्वैतदिहासनम्। स्वपुरोदन्तमाख्याहि; किमपूर्वमिहाध्वग?

Verse 64

कोत्र संप्रत्यधिष्ठाता किमधिष्ठातृ चेष्टितम् । यदि जानासि तत्सर्वमिहाचक्ष्व ममाग्रतः

कोऽत्र सम्प्रत्यधिष्ठाता? किमधिष्ठातृचेष्टितम्? यदि जानासि तत्सर्वमिहाचक्ष्व ममाग्रतः।

Verse 65

सोपि कार्पटिकस्तस्य गिरिराजस्य भाषितम् । समाकर्ण्य समाचष्टुं मुने समुपचक्रमे

सोऽपि कार्पटिकस्तस्य गिरिराजस्य भाषितं समाकर्ण्य, मुने, समाचष्टुं समुपचक्रमे।

Verse 66

कार्पटिक उवाच । आचक्षे शृणु राजेंद्र यत्पृष्टोस्मि त्वयाखिलम् । अहानि पंचषाण्येव व्यतिक्रांतानि मानद

कार्पटिक उवाच—राजेन्द्र, शृणु; त्वया यत् पृष्टम् अखिलं तद् अहम् आचक्षे। मानद, पञ्च षड् वा अहान्येव व्यतिक्रान्तानि।

Verse 67

समायाते जगन्नाथे पर्वतेंद्र सुतापतौ । सुंदरान्मंदरादद्रेर्दिवोदासे गते दिवि

जगन्नाथे पर्वतेन्द्रसुतापतौ समायाते, सुन्दरान् मन्दराद्रेः दिवोदासे दिवि गते।

Verse 68

यो वै जगदधिष्ठाता सोधिष्ठातात्र सर्वगः । सर्वदृक्सर्वदः शर्वः कथं न ज्ञायते विभो

यो वै जगदधिष्ठाता स एवात्राधिष्ठाता सर्वगः। सर्वदृक् सर्वदः शर्वः—कथं न ज्ञायते विभो?

Verse 69

मन्ये दृषत्स्वरूपोसि दृषदोपि कठोरधीः । यतो विश्वेश्वरं काश्यां न वेत्सि गिरिजापतिम्

मन्ये त्वं दृषत्स्वरूपोऽसि, दृषदोऽपि कठोरधीः। यतो काश्यां विश्वेश्वरं गिरिजापतिं न वेत्सि।

Verse 70

स्वभावकठिनात्मापि स वरं हिमवान्गिरिः । प्राणाधिक सुता दानाद्यो धिनोद्विश्वनायकम्

स्वभावकठिनात्मापि स हिमवान् गिरिः वरः। प्राणाधिकसुतादानात् योऽधिनोऽद् विश्वनायकम्।

Verse 71

बिभ्रत्सहज काठिन्यं जातो गौरीगुरुर्गुरुः । शंभुं प्रपूज्य सुतया स्रजा विश्वगुरोरपि

सहजकाठिन्यं बिभ्रन् स गौरीगुरुरपि गुरुः अभवत्। विश्वगुरुरपि शम्भुं सम्यक् प्रपूज्य सुतया सह तस्मै स्रजं समर्पयामास॥

Verse 72

चेष्टितं तस्य को वेद वेदवेद्यस्य चेशितुः । मनागिति च जानेहं तच्चेष्टितमिदं जगत्

वेदवेद्यस्य तस्येशितुः चेष्टितं कः खलु वेद? अहं तु मनागेव जाने—इदं समस्तं जगत् तस्य चेष्टितमेव॥

Verse 73

अधिष्ठाता मया ख्यातस्तथाधिष्ठातृ चेष्टितम् । अपूर्वं यत्त्वयापृष्टं तदाख्यामि च तच्छृणु

अधिष्ठाता मया ख्यातः तथा अधिष्ठातृचेष्टितम्। अपूर्वं यत्त्वया पृष्टं तदाख्यामि—तच्छृणु॥

Verse 74

शुभे ज्येष्ठेश्वरस्थाने सांप्रतं स उमापतिः । काशीं प्राप्य मुदा तिष्ठेद्गिरिराजांगजा सखः

शुभे ज्येष्ठेश्वरस्थाने साम्प्रतं स उमापतिः। काशीं प्राप्य मुदा तिष्ठेत् गिरिराजाङ्गजा-सखः॥

Verse 75

स्कंद उवाच । यदा यदा स गिरिजा मृदुनामाक्षरामृतम् । आविष्करोति पथिकोऽद्रींद्रो हृष्येत्तदातदा

स्कन्द उवाच—यदा यदा स पथिको गिरिजाया मृदूनामाक्षरामृतं नाम आविष्करोति, तदा तदा अद्रीन्द्रः हिमवान् हृष्यति॥

Verse 76

उमानामामृतं पीतं येनेह जगतीतले । न जातु जननीस्तन्यं स पिबेत्कुंभसंभव

हे कुम्भसम्भव! येनेह जगतीतले उमानामामृतं पीतम्, स पुनर्जातु जननीस्तन्यं न पिबेत्।

Verse 77

उमेतिद्व्यक्षरं मंत्रं योऽहर्निशमनुस्मरेत् । न स्मरेच्चित्रगुप्तस्तं कृतपापमपि द्विज

हे द्विज! योऽहर्निशं ‘उमा’ इति द्व्यक्षरं मन्त्रं अनुस्मरेत्, कृतपापमपि तं चित्रगुप्तो न स्मरेत्।

Verse 78

पुनः शुश्राव हिमवान्हृष्टः कार्पटिकोदितम् । कार्पटिक उवाच । राजन्विश्वेश्वरार्थेयः प्रासादो विश्वकर्मणा

पुनर्हृष्टो हिमवान् कार्पटिकोदितं शुश्राव। कार्पटिक उवाच—राजन्, विश्वेश्वरार्थे विश्वकर्मणा प्रासादः निर्मीयते।

Verse 79

निर्मीयते सुनिर्माणो जन्मि निर्वाणदायिनः । तदपूर्वं न कर्णाभ्यामप्याकर्णितवानहम्

जन्मिनां निर्वाणदायिनः सूनिर्माणः प्रासादो निर्मीयते। तदपूर्वं न कर्णाभ्यामप्यहं कदाचनाकर्णितवान्।

Verse 80

यत्रातिमित्रतेजोभिः शलाकाभिः समंततः । मणिमाणिक्यरत्नानां प्रासादेभित्तयः कृताः

यत्रातिमित्रतेजोभिः शलाकाभिः समन्ततः मणिमाणिक्यरत्नानां प्रासादे भित्तयः कृताः।

Verse 81

यत्र संति शतं स्तंभा भास्वंतो द्वादशोत्तराः । एकैकं भुवनं धर्तुमष्टाष्टाविति कल्पिताः

यत्र शतं भास्वराः स्तम्भाः सन्ति, द्वादशोत्तरप्रमाण-तेजःसमृद्धाः। एकैकः स्तम्भोऽष्टाष्टबलसम्पन्नः कल्पितः, स्वयमेवैकं भुवनं धारयितुं समर्थ इव।

Verse 82

चतुर्दशसु या शोभा विष्टपेषु समंततः । तस्मिन्विमाने सास्तीह शतकोटिगुणोत्तरा

चतुर्दशसु विष्टपेषु समन्ततः या शोभा विद्यते, सा शोभा तस्मिन्विमानेऽत्र शतकोटिगुणोत्तरा वर्तते।

Verse 83

चंद्रकांतमणीनां च स्तंभाधार शिलाश्च याः । चित्ररत्नमयैस्तंभैः स्तंभितास्तत्प्रभाभराः

चन्द्रकान्तमणीनां स्तम्भाधारशिलाश्च याः, ताः चित्ररत्नमयैः स्तम्भैः स्तम्भिताः, तत्प्रभाभरेण परिपूर्णाः।

Verse 84

पद्मरागेंद्रनीलानां शालीनाः शालभंजिकाः । नीराजयंत्यहोरात्रं यत्र रजप्रदीपकैः

पद्मरागेन्द्रनीलानां शालीनाः शालभञ्जिकाः, यत्र रजप्रदीपकैः अहोरात्रं नीराजयन्ति।

Verse 85

स्फुरत्स्फटिकनिर्माण श्लक्ष्ण पद्मशिलातले । अनेकरत्नरूपाणि विचित्राणि समंततः

स्फुरत्स्फटिकनिर्माणे श्लक्ष्णे पद्मशिलातले, समन्ततः अनेकरत्नरूपाणि विचित्राणि दृश्यन्ते।

Verse 86

आरक्तपीतमंजिष्ठ नीलकिर्मीरवर्णकैः । विन्यस्तानीव भासंते चित्रे चित्रकृतायतः

आरक्तपीत-मञ्जिष्ठ-नील-किर्मीरवर्णैः समलङ्कृताः पदार्था इव विन्यस्ताः सन्तो भासन्ते—दीर्घे चित्रपटे चित्रकारकृतं चित्रं यथा।

Verse 87

दृक्पिच्छिला विलोक्यंते माणिक्यस्तंभराजयः । यतोऽविमुक्ते स्वक्षेत्रे मोक्षलक्ष्म्यंकुरा इव

माणिक्यस्तम्भराजयः दृशोः पिच्छिलाः इव विलोक्यन्ते; यतोऽविमुक्ते शिवस्य स्वक्षेत्रे मोक्षलक्ष्म्यङ्कुराः इव ते मनोहराः।

Verse 88

रत्नाकरेभ्यः सर्वेभ्यो गणा रत्नोच्चयान्बहून् । राशींश्चक्रुः समानीय यत्राद्रिशिखरोपमान्

सर्वेभ्यः रत्नाकरेभ्यः गणा बहून् रत्नोच्चयान् समाहृत्य तत्र समानीय अद्रिशिखरोपमान् राशीन् अचक्रुः।

Verse 89

यत्र पातालतलतो नागानां कोशवेश्मतः । गणैर्मणिगणाः सर्वे समाहृत्य गिरीकृताः

यत्र पातालतलतः नागानां कोशवेश्मतः सर्वे मणिगणाः गणैः समाहृत्य गिरीकृताः।

Verse 90

शिवभक्तः स्वयं यत्र पौलस्त्यः स्वद्रिकूटतः । कोटिहाटककूटानि आनयामास राक्षसैः

यत्र शिवभक्तः पौलस्त्यः स्वयं स्वद्रिकूटतः राक्षसैः कोटिहाटककूटानि आनयामास।

Verse 91

प्रासादनिर्मितिं श्रुत्वा भक्ता द्वीपांतरस्थिताः । माणिक्यानि समाजह्रुर्यथासंख्यान्यहो नृप

प्रासादनिर्मितिं श्रुत्वा दूरद्वीपेषु संस्थिताः भक्ताः । यथाशक्त्यनुरूपसंख्यानि माणिक्यानि समाहृतवन्तः—अहो नृप विस्मयकरम् ॥

Verse 92

चिंतामणिः स्वयं यत्र कमर्णे विश्वकर्मणे । विश्राणयेदहोरात्रं विचित्रांश्चिं तितान्मणीन्

यत्र स्वयं चिन्तामणिः विश्वकर्मणे कमर्णे । अहोरात्रं यथाचिन्तितान् विचित्रान् मणीन् विश्राणयेत् ॥

Verse 93

नानावर्णपताकाश्च यत्र कल्पमहीरुहः । अनल्पाः कल्पयंत्येव नित्यभक्तिसमन्विताः

यत्र नानावर्णपताकाः कल्पमहीरुहाः । अनल्पाः सततं कल्पयन्त्येव नित्यभक्तिसमन्विताः ॥

Verse 94

अब्धयो यत्र सततं दधिक्षीरेक्षुसर्पिषाम् । पंचामृतानां कलशैः स्नपयंति दिनेदिने

यत्र दधिक्षीरेक्षुसर्पिषाम् अब्धयः सततं सन्ति । पञ्चामृतकलशैर्दिनेदिने देवम् स्नपयन्ति ॥

Verse 95

यत्र कामदुघा नित्यं स्नपयेन्मधुधारया । स्वदुग्धया स्वयं भक्त्या विश्वेशं लिंगरूपिणम्

यत्र कामदुघा नित्यं मधुधारया स्वदुग्धया च । भक्त्या स्वयं लिङ्गरूपिणं विश्वेशं स्नपयेत् ॥

Verse 96

गंधसाररसैर्यं च सेवते मलयाचलः । कर्पूररंभा कर्पूरपूरैर्भक्त्या निषेवते

यं मलयाचलः गन्धसाररसैः श्रेष्ठैः सेवते, कर्पूररम्भा च भक्त्या कर्पूरपूरैः समर्प्य निषेवते।

Verse 97

इत्याद्य पूर्वं यत्रास्ति प्रत्यहं शंकरालये । कथं तं त्वमुमाकातं न वेत्सि कठिनाशय

इत्याद्यं पूर्वमेव यत्र प्रत्यहं शंकरालये विद्यते; कथं त्वं तं उमाकान्तं न वेत्सि, हे कठिनाशय?

Verse 98

इति तस्य समृद्धिं तां दृष्ट्वा जामातुरद्रिराट । त्रपया परिभूतोभून्नितरां कुंभसंभव

इति तस्य जामातुः समृद्धिं तां दृष्ट्वा अद्रिराट् त्रपया नितरां परिभूतः अभूत्; कुंभसंभवोऽपि अधिकं विनीतोऽभवत्।

Verse 99

तस्मै कार्पटिकायाथ स दत्त्वा पारितोषिकम् । पुनश्चिंतापरोजातोऽद्रिराट्कार्पटिके गते

तस्मै कार्पटिकाय अथ सः पारितोषिकं दत्त्वा; कार्पटिके गते पुनश्च अद्रिराट् चिन्तापरः अभवत्।

Verse 100

उवाचेति मनस्येव विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अहो भद्रमिदं जातं यत्त्वया श्रावि शर्मभाक्

विस्मयोत्फुल्ललोचनः स मनस्येव उवाच— ‘अहो, भद्रमिदं जातं; त्वया श्रावि, अहं शर्मभाक् अभवम्।’

Verse 110

यस्य देशो न विदितो यस्तु वृत्तिपराङ्मुखः । आचारहीनमिव यं पुराऽपश्यं कठोरधीः

यस्य देशो न विदितो यश्च वृत्त्याचारयोः पराङ्मुखः, तमहं पुरा कठोरधीरिव आचारहीनमिव चापश्यम्।

Verse 120

सुपर्वणि सुपात्राय सुताथ श्रद्धयाधिकम् । येन स्ववित्तमानेन धर्मोपार्जित वित्ततः

सुपर्वणि सुपात्राय सुतया श्रद्धयाधिकं स्ववित्तमानतः, धर्मोपार्जितवित्ततः स ददौ।

Verse 130

प्रणम्य दंडवद्भूमौ कृतांजलिपुटौ गणौ । कृताभ्यनुज्ञो भ्रूक्षेपाद्विज्ञप्तिमथ चक्रतुः

दण्डवद्भूमौ प्रणम्य कृताञ्जलिपुटौ तौ गणौ; भ्रूक्षेपेण कृताभ्यनुज्ञौ ततः विज्ञप्तिं चक्रतुः।

Verse 140

उमा श्रुत्येति संहृष्टा कदंबकुसुमश्रियम् । आनंदांकुरलक्ष्मीवदंगेषु परिबिभ्रती

उमा श्रुत्वा तद्वचनं संहृष्टा, कदम्बकुसुमश्रियमिव, आनन्दाङ्कुरलक्ष्मीवदङ्गेषु परिबिभ्रती।

Verse 149

श्रुत्वा शैलेश माहात्म्यं श्रद्धया परया नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य शिवलोकमवाप्नुयात्

शैलेशमाहात्म्यं परया श्रद्धया श्रुत्वा नरः पापकञ्चुकमुत्सृज्य शिवलोकमवाप्नुयात्।