Adhyaya 7

Verse 1

व्यास उवाच । संप्राप्य धर्मवाप्यां च यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । तृप्तिं प्रयांति पितरो यावदिंद्राश्चतुर्दश

व्यास उवाच—धर्मवापीं संप्राप्य यः पितृतर्पणं कुर्यात्, तस्य पितरः तृप्तिं प्रयान्ति यावदिन्द्राश्चतुर्दश।

Verse 2

पितरश्चात्र पूज्याश्च स्वर्गता ये च पूर्वजाः । पिंडांश्च निर्वपेत्तेषां प्राप्येमां मुक्तिदायिकाम्

अत्र पितरः पूज्याः—ये पूर्वजाः स्वर्गताः; इमां मुक्तिदायिकां भूमिं प्राप्य तेषां पिण्डान् विधिवन्निर्वपेत्।

Verse 3

त्रेतायां पंच दिवसैर्द्वापरे त्रिदिनेन तु । एकचित्तेन यो विप्राः पिंडं दद्यात्कलौ युगे

त्रेतायां पञ्चदिवसैः, द्वापरे तु त्रिदिनेन; कलौ युगे, हे विप्राः, एकचित्तेन यः पिण्डं दद्यात्, स शीघ्रं फलमाप्नोति।

Verse 4

लोलुपा मानवा लोके संप्राप्ते तु कलौ युगे । परदाररता लोकाः स्त्रियोऽतिचपलाः पुनः

कलियुगे संप्राप्ते लोके मानवा लोलुपा भवन्ति; नराः परदाररता भवन्ति, स्त्रियश्च पुनरतिचपलाः स्युः।

Verse 5

परद्रोहरताः सर्वे नरनारीनपुंसकाः । परनिन्दापरा नित्यं परच्छिद्रोपदर्शकाः

सर्वे नरनारीनपुंसकाः परद्रोहरताः स्युः; नित्यं परनिन्दापराः, परच्छिद्रोपदर्शकाः च भवन्ति।

Verse 6

परोद्वेगकरा नूनं कलहा मित्रभेदिनः । सर्वे ते शुद्धतां यांति काजेशाः स्वयमब्रुवन्

ते नूनं परोद्वेगकराः कलहाः मित्रभेदिनश्च भवन्ति; तथापि सर्वे शुद्धतां यान्ति—इति काजेशः स्वयमब्रवीत्।

Verse 7

एतदुक्तं महाभाग धर्मारण्यस्य वर्णनम् । फलं चैवात्र सर्वं हि यदुक्तं शूलपाणिना

एतदुक्तं महाभाग धर्मारण्यस्य वर्णनम्; अत्र च यत्फलं सर्वं तदेव शूलपाणिना यथोक्तम्।

Verse 8

वाङ्मनः कायशुद्धाश्च परदारपराङ्मुखाः । अद्रोहाश्च समाः क्रुद्धा मातापितृपरायणाः

वाङ्मनःकायशुद्धाश्च परदारपराङ्मुखाः; अद्रोहाश्च समाः क्रुद्धा मातापितृपरायणाः भवन्ति।

Verse 9

अलौल्या लोभरहिता दानधर्मपरायणाः । आस्तिकाश्चैव धर्मज्ञाः स्वामिभक्तिरताश्च ये

येऽलौल्यान् लोभरहितान् दानधर्मपरायणान् । आस्तिकान् धर्मविज्ञानिनः स्वामिभक्तिरतान् च ये—तेऽत्र प्रशंस्यन्ते ॥

Verse 10

पतिव्रता तु या नारी पतिशुश्रूषणे रता । अहिंसका आतिथेयाः स्वधर्मनिरताः सदा

पतिव्रता तु सा नारी या पतिशुश्रूषणे रता । अहिंसिका अतिथिपूज्या स्वधर्मनिरता सदा ॥

Verse 11

शौनक उवाच । शृणु सूत महाभाग सर्वधर्मविदांवर । गृहस्थानां सदाचारः श्रुतश्च त्वन्मुखान्मया

शौनक उवाच । शृणु सूत महाभाग सर्वधर्मविदांवर । गृहस्थानां सदाचारः श्रुतस्त्वन्मुखतो मया ॥

Verse 12

एकं मनेप्सितं मेद्य तत्कथयस्व सूतज । पतिव्रतानां सर्वासां लक्षणं कीदृशं वद

एकं मम मनःप्रीतं तत्कथयस्व सूतज । पतिव्रतानां सर्वासां लक्षणं कीदृशं वद ॥

Verse 13

सूत उवाच । पतिव्रता गृहे यस्य सफलं तस्य जीवनम् । यस्यांगच्छायया तुल्या यत्कथा पुण्यकारिणी

सूत उवाच । पतिव्रता गृहे यस्य सफलं तस्य जीवनम् । यस्याः छायेव रक्षार्थं यत्कथा पुण्यकारिणी ॥

Verse 14

पतिव्रतास्त्वरुंधत्या सावित्र्याप्यनसूयया । शांडिल्या चैव सत्या च लक्ष्म्या च शतरूपया

पतिव्रताधर्मस्य आदर्शा अरुन्धती सावित्री च अनसूया; तथा शाण्डिल्या सत्या लक्ष्मीः शतरूपा च इति कीर्तिताः।

Verse 15

मेनया च सुनीत्या च संज्ञया स्वाहया समाः । पतिव्रतानां धर्मा हि मुनिना च प्रकीर्तिताः

मेनया सुनीत्या संज्ञया स्वाहया च समाः; पतिव्रतानां धर्माः मुनिना हि प्रकीर्तिताः।

Verse 16

भुंक्ते भुक्ते स्वामिनि च तिष्ठ ति त्वनुतिष्ठति । विनिद्रिते या निद्राति प्रथमं परिबुध्यति

स्वामिनि भुञ्जति सा भुङ्क्ते, तिष्ठति तदनुतिष्ठति; विनिद्रिते निद्राति, प्रथमं च परिबुध्यते।

Verse 17

अनलंकृतमात्मानं देशांते भर्तरि स्थिते । कार्यार्थं प्रोषिते क्वापि सर्व्वमंड नवर्जिता

भर्तरि देशान्तरे स्थिते कार्यार्थं क्वापि प्रोषिते, सा आत्मानम् अनलङ्कृतं धारयति, सर्वमण्डनं परित्यजति।

Verse 18

भर्तुर्नाम न गृह्णाति ह्यायुषोऽस्य हि वृद्धये । पुरुषांतरनामापि न गृह्णति कदाचन

भर्तुर्नाम न गृह्णाति आयुषोऽस्य वृद्धये इति; पुरुषान्तरनामापि सा कदाचन न गृह्णाति।

Verse 19

आकृष्टापि च नाक्रोशेत्ताडितापि प्रसीदति । इदं कुरु कृतं स्वामिन्मन्यतामिति वक्ति च

आकृष्टापि नाक्रोशेत्, ताडितापि प्रसीदति। “इदं कुरु, कृतं स्वामिन्, मन्यताम्” इति च वदेत्॥

Verse 20

आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा गच्छति सत्वरम् । किमर्थं व्याहृता नाथ स प्रसादो विधीयताम्

आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा सत्वरं गच्छति। “किमर्थं व्याहृता नाथ? प्रसादो विधीयताम्”॥

Verse 21

न चिरं तिष्ठति द्वारि न द्वारमुपसेवते । अदातव्यं स्वयं किंचित्कर्हिचिन्न ददात्यपि

न चिरं तिष्ठति द्वारि, न द्वारमुपसेवते। अदातव्यं स्वयं किंचित् कर्हिचिन्न ददात्यपि॥

Verse 22

पूजोपकरणं सर्वम नुक्ता साधयेत्स्वयम् । नियमोदकबर्हींषि यत्र पुष्पाक्षतादिकम्

पूजोपकरणं सर्वं नुक्ता साधयेत् स्वयम्। नियमोदकबर्हींषि यत्र पुष्पाक्षतादिकम्॥

Verse 23

प्रतीक्षमाणा च वरं यथाकालोचितं हि यत् । तदुपस्थापयेत्सर्वमनुद्वि ग्नातिहृष्टवत्

प्रतीक्षमाणा च वरं यथाकालोचितं हि यत्। तदुपस्थापयेत् सर्वमनुद्विग्नातिहृष्टवत्॥

Verse 24

सेवते भर्त्तुरुच्छिष्टमिष्टमन्नं फलादिकम् । दूरतो वर्ज्जयेदेषा समाजोत्सवदर्शनम्

सा भर्तुरुच्छिष्टं प्रियं भक्ष्यं फलादिकं च सेवेत। समाजोत्सवदर्शनं तु दूरतो वर्जयेत्॥

Verse 25

न गच्छेत्तीर्थयात्रादिविवाहप्रेक्षणा दिषु । सुखसुप्तं सुखासीनं रममाणं यदृच्छया

तीर्थयात्रादिषु न गच्छेत्, विवाहप्रेक्षणादिषु च न। भर्ता सुखसुप्तः सुखासीनो रममाणो वा यदृच्छया, तं विना न स्वेच्छया प्रवर्तेत्॥

Verse 26

अंतरायेऽपि कार्येषु पतिं नोत्थापयेत्क्वचित् । स्त्रीधर्मिणी त्रिरात्रं तु स्वमुखं नैव दर्शयेत्

अंतरायेऽपि कार्येषु पतिं नोत्थापयेत् कदाचन। स्त्रीधर्मिणी तु त्रिरात्रं स्वमुखं नैव दर्शयेत्॥

Verse 27

स्ववाक्यं श्रावयेन्नापि यावत्स्नात्वा न शुध्यति । सुस्नाता भर्तृवदनमीक्षेतान्यस्य न क्वचित् । अथवा मनसि ध्यात्वा पतिं भानुं विलोकयेत्

यावत्स्नात्वा न शुध्यति तावदात्मवाक्यं न श्रावयेत्। सुस्नाता भर्तृवदनमेव पश्येत्, अन्यस्य न कदाचन। अथवा मनसा पतिं ध्यात्वा भानुं विलोकयेत्॥

Verse 28

हरिद्रां कुकुमं चैव सिंदूरं कज्जलं तथा । कूर्पासकं च तांबूलं मांगल्याभरणं शुभम्

हरिद्रा कुकुमं चैव सिन्दूरं कज्जलं तथा। कूर्पासकं च ताम्बूलं मांगल्याभरणं शुभम्॥

Verse 29

केशसंस्कारकं चैव करकर्णादिभूषणम् । भर्तुरायुष्यमिच्छंती दूरयेन्न पतिव्रता

पतिव्रता भर्तुरायुष्यमिच्छन्ती केशसंस्कारं करकर्णादिभूषणं चातिशयेन न कुर्यात्, तद्भ्यश्च दूरं वसेत्।

Verse 30

भर्तृविद्वेषिणीं नारीं नैषा संभाषते क्वचित् । नैकाकिनी क्वचिद्भूयान्न नग्ना स्नाति च क्वचित्

भर्तृविद्वेषिणीं नारीं सा कदाचिदपि न संभाषेत्; क्वचिदपि नैकाकिनी भवेत्, नग्ना च कदाचित् स्नानं न कुर्यात्।

Verse 31

नोलूखले न मुशले न वर्द्धन्यां दृषद्यपि । न यंत्रके न देहल्यां सती चोपविशेत्क्वचित्

सती कदाचिदपि नोलूखले न मुशले न वर्द्धन्यां न दृषदि, न यन्त्रके न देहल्यां चोपविशेत्।

Verse 32

विना व्यवायसमयात्प्रागल्भ्यं न क्वचिच्चरेत । यत्रयत्र रुचिर्भर्तुस्तत्र प्रेमवती सदा

व्यवायसमयं विना सा क्वचिदपि प्रागल्भ्यं नाचरेत्; यत्रयत्र भर्तुः रुचिः, तत्र तत्र सा सदा प्रेमवती स्यात्।

Verse 33

इदमेव व्रतं स्त्रीणामयमेव परो वृषः । इयमेव च पूजा च भर्तुर्वाक्यं न लंघयेत्

एतदेव स्त्रीणां व्रतम्, एष एव परो धर्मः; एषैव पूजा च—भर्तुर्वाक्यं कदापि न लङ्घयेत्।

Verse 34

क्लीबं वा दुरवस्थं वा व्याधितं वृद्धमेव वा । सुस्थिरं दुःस्थिरं वापि पतिमेकं न लंघयेत्

क्लीबं वा दुरवस्थं वा व्याधितं वृद्धमेव वा । सुस्थिरं दुःस्थिरं वापि पतिमेकं न लङ्घयेत् ॥

Verse 35

सर्पिर्लव णहिंग्वादिक्षयेऽपि व पति व्रता । पतिं नास्तीति न ब्रूयादायसीषु न भोजयेत्

सर्पिर्लवणहिङ्ग्वादिक्षयेऽपि व पतिव्रता । पतिं नास्तीति न ब्रूयादायसीषु न भोजयेत् ॥

Verse 36

तीर्थस्नानार्थिनी चैव पतिपादोदकं पिबेत् । शंकरादपि वा विष्णोः पतिरेवाधि कः स्त्रियः

तीर्थस्नानार्थिनी चैव पतिपादोदकं पिबेत् । शङ्करादपि वा विष्णोः पतिरेवाधिकः स्त्रियाः ॥

Verse 37

व्रतोपवामनियमं पतिमुल्लंघ्य या चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता निरयमृच्छति

व्रतोपवासमनियमं पतिमुल्लङ्घ्य या चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता निरयमृच्छति ॥

Verse 38

उक्ता प्रत्युत्तरं दद्यान्नारी या क्रोधत त्परा । सरमा जायते ग्रामे शृगाली निर्जने वने

उक्ता प्रत्युत्तरं दद्यान्नारी या क्रोधतत्परा । सरमा जायते ग्रामे शृगाली निर्जने वने ॥

Verse 39

स्त्रीणां हि परमश्चैको नियमः समुदाहृतः । अभ्यर्च्य चरणौ भतुर्भो क्तव्यं कृतनिश्चया

स्त्रीणां हि परमः श्रेष्ठो नियम एक एव कीर्तितः—दृढनिश्चया भर्तुः चरणावभ्यर्च्य ततः भोजनं भुञ्जीत।

Verse 40

उच्चासनं न सेवेत न व्रजेत्परवेश्मसु । तत्र पारुष्यवाक्यानि ब्रूयान्नैव कदाचन

नोच्चासनं सेवेत, न परवेश्मसु व्रजेत; तत्र च पारुष्यवाक्यानि कदाचन न ब्रूयात्।

Verse 41

गुरूणां सन्निधौ वापि नोच्चैर्ब्रु यान्नवाहयेत्

गुरूणां सन्निधौऽपि नोच्चैर्ब्रूयात्, न चावहायेत्—विनयेनैव वर्तेत।

Verse 42

या भर्तारं परित्यज्य रहश्चरति दुर्मतिः । उलूकी जायते क्रूरा वृक्षकोटरशायिनी

या भर्तारं परित्यज्य रहश्चरति दुर्मतिः, सा क्रूरोलूकी जायते वृक्षकोटरशायिनी।

Verse 43

ताडिता ताडयेच्चेत्तं सा व्याघ्री वृषदंशिका । कटाक्षयति याऽन्यं वै केकराक्षी तु सा भवेत्

ताडिता सती यदि तं प्रत्यताडयेत्, सा वृषदंशिका व्याघ्री भवेत्; या चान्यं कटाक्षयति, सा केकराक्षी भवेत्।

Verse 44

या भर्तारं परित्यज्य मिष्टमश्नाति केवलम् । ग्रामे सा सूकरी भूयाद्वल्गुली वाथ विङ्भुजा

या भर्तारं परित्यज्य मिष्टमश्नाति केवलम् । ग्रामे सा सूकरी भूयाद्वल्गुली वाथ विङ्भुजा

Verse 45

हुन्त्वंकृत्याप्रियं ब्रूते मूका सा जायते खलु । या सपत्नीं सदैर्ष्येत दुर्भगा सा पुनःपुनः । दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते

हुन्त्वंकृत्याप्रियं ब्रूते मूका सा जायते खलु । या सपत्नीं सदैर्ष्येत दुर्भगा सा पुनःपुनः । दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते

Verse 46

काणा च विमुखा वापि कुरूपापि च जायते । बाह्यादायांतमालोक्य त्वरिता च जलासनैः । तांबूलैर्व्यजनैश्चैव पादसंवाहनादिभिः

काणा च विमुखा वापि कुरूपापि च जायते । बाह्यादायांतमालोक्य त्वरिता च जलासनैः । तांबूलैर्व्यजनैश्चैव पादसंवाहनादिभिः

Verse 47

तथैव चारुवचनैः स्वेदसंनोदनैः परैः । या प्रियं प्रीणयेत्प्रीता त्रिलोकी प्रीणिता तया । मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता सुतं सुतः

तथैव चारुवचनैः स्वेदसंनोदनैः परैः । या प्रियं प्रीणयेत्प्रीता त्रिलोकी प्रीणिता तया । मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता सुतं सुतः

Verse 48

अमितस्य हि दातारं भर्तारं का न पूजयेत् । भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्मतीर्थव्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत्

अमितस्य हि दातारं भर्तारं का न पूजयेत् । भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्मतीर्थव्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत्

Verse 49

जीवहीनो यथा देही क्षणादशुचितां व्रजेत् । भर्तृहीना तथा योषित्सुस्नाताप्य शुचिः सदा

यथा जीववियुक्तो देहः क्षणादेवाशुचितां याति, तथा भर्तृविहीना योषित् सुस्नातापि नित्यं अशुचिरेव (इति धर्मवचनम्)।

Verse 50

अमंगलेभ्यः सर्वेभ्यो विधवा स्यादमंगला । विधवादर्शनात्सिद्धिः क्वापि जातु न जायते

सर्वेष्वमङ्गलेषु विधवा परमममङ्गला; विधवादर्शनमात्रेण क्वापि कदाचित् सिद्धिर्न जायते (इति वचनम्)।

Verse 51

विहाय मातरं चैकां सर्वा मंगलवर्जिताः । तदाशिषमपि प्राज्ञस्त्यजेदाशीविषोपमाम्

मातरं विहायैकां सर्वाः (तादृशाः) मङ्गलवर्जिताः; तस्मात् तदाशिषमपि प्राज्ञः त्यजेत्, आशीविषोपमाम्।

Verse 52

कन्याविवाहसमये वाचयेयुरिति द्विजाः । भर्तुः सहचरी भूयाज्जीवतो ऽजीवतोपि वा

कन्याविवाहकाले द्विजाः एवं वाचयेयुः—“भर्तुः सहचरी भूयासं, जीवतोऽजीवतोऽपि वा।”

Verse 53

अनुव्रजन्ती भर्तारं गृहात्पितृवनं मुदा । पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

या पत्नी भर्तारं मुदा गृहात् पितृवनमनुव्रजति, सा पदे पदेऽश्वमेधफलमवाप्नोति, न संशयः।

Verse 54

व्यालग्राही यथा व्यालं बलादुद्धरते बिलात् । एवमुत्क्रम्य दूतेभ्यः पतिं स्वर्गं व्रजेत्सती

यथा व्यालग्राही बलाद् बिलात् व्यालम् उद्धरति, तथा सती यमदूतेभ्य उत्क्रम्य पतिं नयित्वा स्वर्गं व्रजति।

Verse 55

यमदूताः पलायंते तामालोक्य पतिव्रताम् । तपनस्तप्यते नूनं दहनोपि च दह्यते

तां पतिव्रताम् आलोक्य यमदूताः पलायन्ते; नूनं तपनः तप्यते, दहनः अपि दह्यते इव।

Verse 56

कंपंते सर्वतेजांसि दृष्ट्वा पातिव्रतं महः । यावत्स्वलोमसंख्यास्ति तावत्कोट्ययुतानि च

पातिव्रतं महो दृष्ट्वा सर्वतेजांसि कम्पन्ते; यावत् स्वलोमसंख्या, तावत् कोट्ययुतानि पुण्यफलानि भवन्ति।

Verse 57

भर्त्रा स्वर्गसुखं भुंक्ते रममाणा पतिव्रता । धन्या सा जननी लोके धन्योऽसौ जनकः पुनः

पतिव्रता भर्त्रा सह स्वर्गसुखानि भुङ्क्ते, रममाणा; लोके धन्या सा जननी, धन्यः पुनः स जनकः।

Verse 58

धन्यः स च पतिः श्रीमान्येषां गेहे पतिव्रता । पितृवंश्या मातृवंश्याः पतिवंश्यास्त्रयस्त्रयः । पतिव्रतायाः पुण्येन स्वर्गसौख्यानि भुंजते

यस्य गृहे पतिव्रता वर्तते, स श्रीमान् पतिः धन्यः। पितृवंश्याः मातृवंश्याः पतिवंश्याश्च त्रयस्त्रयः, पतिव्रतायाः पुण्येन स्वर्गसौख्यानि भुञ्जते।

Verse 59

शीलभंगेन दुर्वृत्ताः पातयंति कुलत्रयम् । पितुर्मातुस्तथा पत्युरिहारमुत्र च दुःखिताः

शीलभङ्गेन दुर्वृत्ताः कुलत्रयं पातयन्ति; पितरं मातरं पतिं च इहामुत्र च दुःखयन्ति।

Verse 60

पतिव्रतायाश्चरणो यत्रयत्र स्पृशेद्भुवम् । सा तीर्थभूमिर्म्मान्येति नात्र भारोऽस्ति पावनः

पतिव्रतायाश्चरणो यत्र यत्र भुवं स्पृशेत्, तत् स्थानं तीर्थभूमिरिति मान्यते; नात्र संशयः—पावनत्वं महत्।

Verse 61

बिभ्यत्पतिव्रतास्पर्शं कुरुते भानुमानपि । सोमो गन्धर्व एवापि स्वपावित्र्याय नान्यथा

पतिव्रतास्पर्शं बिभ्यन् भानुमानपि तद् इच्छति; सोमो गन्धर्वश्चापि स्वपावित्र्यायैव, नान्यथा।

Verse 62

आपः पतिव्रतास्पर्शमभिलष्यंति सर्वदा । गायत्र्याघविनाशो नो पातिव्रत्येन साऽघनुत्

आपः सर्वदा पतिव्रतास्पर्शम् अभिलषन्ति; गायत्र्याऽघविनाशोऽपि अस्माकं तस्या पतिव्रत्येनैव सिद्ध्यति—सा तेन पापं नाशयति।

Verse 63

गृहेगृहे न किं नार्य्यो रूपलावण्यगर्विताः । परं विश्वेशभक्त्यैव लभ्यते स्त्री पति व्रता

गृहे गृहे नार्यः सन्ति रूपलावण्यगर्विताः; परं विश्वेशभक्त्यैव सुलभा सती पतिव्रता।

Verse 64

भार्या मूलं गृहस्थस्य भार्या मूलं सुखस्य च । भार्या धर्मफलायैव भार्या संतानवृद्धये

भार्या गृहस्थस्य मूलं, सुखस्यापि च मूलिका। धर्मफलप्रदायैव भार्या, संतानवृद्धयेऽपि भार्या॥

Verse 65

परलोकस्त्वयं लोको जीयते भार्यया द्वयम् । देवपित्रतिथीनां च तृप्तिः स्याद्भार्यया गृहे । गृहस्थः स तु विज्ञेयो गृहे यस्य पतिव्रता

इह लोकोऽपि परलोकोऽपि भार्यया द्वयमपि जीयते। गृहे देवपितृतिथीनां तृप्तिर्भार्यया भवेत्। यस्य गृहे पतिव्रता, स एव गृहस्थो विज्ञेयः॥

Verse 66

यथा गंगावगाहेन शरीरं पावनं भवेत् । तथा पतिव्रतां दृष्ट्वा सदनं पावनं भवेत्

यथा गङ्गावगाहेन शरीरं पावनं भवेत्। तथा पतिव्रतां दृष्ट्वा सदनं पावनं भवेत्॥

Verse 67

पर्यंकशायिनी नारी विधवा पातयेत्पतिम् । तस्माद्भूशयनं कार्य्यं पतिसौख्यसमीहया

पर्यङ्कशायिनी नारी पतिं पातयितुं क्षमा। तस्मात् पतिसौख्यसमीहया भूशयनं विधीयताम्॥

Verse 68

नैवांगोद्वर्त्तनं कार्य्यं स्त्रिया विधवया क्वचित् । गन्धद्रव्यस्य संभोगो नैव कार्य्यस्तया क्वचित्

विधवा स्त्री कदाचिन्नाङ्गोद्वर्तनं कुर्यात्। गन्धद्रव्योपभोगोऽपि तया कदाचिन्न विधीयते॥

Verse 69

तर्प्पणं प्रत्यहं कार्यं भर्तुः कुशतिलोदकैः । तत्पितुस्तत्पितुश्चापि नामगोत्रादिपूर्वकम्

प्रत्यहं भर्तुः कुशतिलोदकैः तर्पणं कर्तव्यं; तथा तस्य पितुः पितामहस्य च नामगोत्रादिपूर्वकं तर्पणं समाचरेत्।

Verse 70

विष्णोः संपूजनं कार्यं पतिबुद्ध्या न चान्यथा । पतिमेव सदा ध्यायेद्विष्णुरूपधरं हरिम्

विष्णोः संपूजनं पतिबुद्ध्या एव कर्तव्यं नान्यथा; विष्णुरूपधरं हरिं पतिं सदा ध्यायेत्।

Verse 71

यद्यदिष्टतमं लोके यद्यत्पत्युः समीहितम् । तत्तद्गुणवते देयं पतिप्रीणनकाम्यया

लोके यद्यदिष्टतमं यच्च पत्युः समीहितं, तत् तत् गुणवते दातव्यं पतिप्रीणनकाम्यया।

Verse 72

वैशाखे कार्त्तिके मासे विशेषनियमांश्चरेत् । स्नानं दानं तीर्थयात्रां पुराणश्रवणं मुहुः

वैशाखे कार्त्तिके च मासे विशेषनियमान् चरेत्; स्नानं दानं तीर्थयात्रां पुराणश्रवणं मुहुः कुर्यात्।

Verse 73

वैशाखे जलकुम्भाश्च कार्त्तिके घृतदीपिकाः । माघे धान्यतिलोत्सर्गः स्वर्गलोके विशिष्यते

वैशाखे जलकुम्भदानं, कार्त्तिके घृतदीपिकाप्रदानं, माघे धान्यतिलोत्सर्गश्च—एते स्वर्गलोके विशेषं फलप्रदाः।

Verse 74

प्रपा कार्या च वैशाखे देवे देया गलंतिका । उशीरं व्यजनं छत्रं सूक्ष्मवासांसि चंदनम्

वैशाखे प्रपां कारयेत्, देवसेवार्थं गलन्तिकां दद्यात्। उशीरं व्यजनं छत्रं सूक्ष्मवासांसि चन्दनं च दद्यात्॥

Verse 75

सकर्पूरं च तांबूलं पुष्पदानं तथैव च । जलपात्राण्यनेकानि तथा पुष्पगृहाणि च

सकर्पूरं ताम्बूलं पुष्पदानं तथैव च। जलपात्राण्यनेकानि पुष्पगृहाणि च दद्यात्॥

Verse 76

पानानि च विचित्राणि द्राक्षारंभाफलानि च । देयानि द्विजमुख्येभ्यः पतिर्मे प्रीयतामिति

पानानि च विचित्राणि द्राक्षारम्भाफलानि च। द्विजमुख्येभ्यो दद्यात्—“पतिर्मे प्रीयताम्” इति॥

Verse 77

ऊर्ज्जे यवान्नमश्नीयादेकान्नमथवा पुनः । वृन्ताकं सूरणं चैव शूकशिंबीं च वर्जयेत्

ऊर्जे यवान्नमश्नीयादेकान्नमथवा पुनः। वृन्ताकं सूरणं चैव शूकशिंबीं च वर्जयेत्॥

Verse 78

कार्त्तिके वर्जयेत्तैलं कांस्यं चापि विवर्जयेत् । कार्त्तिके मौननियमे चारुघण्टां प्रदापयेत्

कार्त्तिके वर्जयेत्तैलं कांस्यं चापि विवर्जयेत्। कार्त्तिके मौननियमे चारुघण्टां प्रदापयेत्॥

Verse 79

पत्रभोजी कांस्यपात्रं घृतपूर्णं प्रयच्छति । भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका

पत्रभोजी यः स्यात् स घृतपूर्णं कांस्यपात्रं प्रयच्छेत्। भूमिशय्याव्रते च श्लक्ष्णां सतूलिकां शय्यां दातव्या इति विधिः॥

Verse 80

फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसः । धान्यत्यागे च तद्धान्यमथवा शालयः स्मृताः । धेनुं दद्यात्प्रयत्ने न सालंकारा सकांचनाम्

फलत्यागे फलं दातव्यं रसत्यागे तद्रसः। धान्यत्यागे तद्धान्यं वा शालयोऽपि स्मृताः। प्रयत्नतः सालंकारां सकांचनां धेनुं दद्यात्॥

Verse 82

इत्यादिविधवानां च नियमाः संप्रकीर्तिताः । तेषां फलमिदं राजन्नान्येषां च कदाचन

इत्यादिविधव्रतानां नियमाः संप्रकीर्तिताः। तेषां फलमिदं राजन्, अन्येषां तु न कदाचन॥

Verse 83

धर्मवापीं समासाद्य दानं दद्याद्विचक्षणः । कोटिधा वर्द्धते नित्यं ब्रह्मणो वचनं यथा

धर्मवापीं समासाद्य विचक्षणो दानमाचरेत्। तद्दानं कोटिधा नित्यं वर्धते ब्रह्मवाक्यतः॥

Verse 85

धर्मक्षेत्रे तु संप्राप्य श्राद्धं कुर्यादतंद्रितः । तस्य संवत्सरं यावत्तृप्ताः स्युः पितरो धुवम्

धर्मक्षेत्रं समासाद्य श्राद्धं कुर्यादतन्द्रितः। तेन पितरः संवत्सरपर्यन्तं ध्रुवं तृप्ताः स्युः॥

Verse 86

ये चान्ये पूर्वजाः स्वर्गे ये चान्ये नरकौकसः । ये च तिर्यक्त्वमापन्ना ये च भूतादिसंस्थिताः

ये चान्ये पूर्वजाः स्वर्गस्थाः, ये चान्ये नरकनिवासिनः। ये च तिर्यग्योनिमापन्नाः, ये च भूतादिगणेषु संस्थिताः—

Verse 87

तान्सर्वान्धर्मकूपे वै श्राद्धं कुर्याद्यथाविधि । अत्र प्रकिरणं यत्तु मनुष्यैः क्रियते भुवि । तेन ते तृप्तिमायांति ये पिशाचत्वमागताः

तान् सर्वान् धर्मकूपे वै श्राद्धं कुर्याद् यथाविधि। अत्र भुवि मनुष्यैः क्रियते यत् प्रकिरणं, तेन पिशाचत्वमागताः तृप्तिमायान्ति॥

Verse 88

येषां तु स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति पुत्रक । तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषां तृप्तिः प्रजायते

येषां तु स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति, पुत्रक। तेन ये तरुतां प्राप्ताः, तेषां तृप्तिः प्रजायते॥

Verse 89

या वै यवानां कणिकाः पतंति धरणीतले । ताभिराप्यायनं तेषां ये तु देवत्वमागताः

या वै यवानां कणिकाः पतन्ति धरणीतले। ताभिराप्यायनं तेषां, ये तु देवत्वमागताः॥

Verse 90

उद्धृतेष्यथ पिंडेषु यावान्नकणिका भुवि । ताभिराप्यायनं तेषां ये च पातालमागताः

उद्धृतेष्वथ पिण्डेषु यावदन्नकणिका भुवि। ताभिराप्यायनं तेषां, ये च पातालमागताः॥

Verse 91

ये वा वर्णाश्रमाचारक्रियालोपा ह्यसंस्कृताः । विपन्नास्ते भवंत्यत्र संमार्जनजलाशिनः

ये वा वर्णाश्रमाचारक्रियालोपाः असंस्कृताः सन्तः स्वधर्मात् विपन्नाः, तेऽत्र संमार्जनजलाशिनो भवन्ति।

Verse 92

भुक्त्वा वाचमनं यच्च जलं पतति भूतले । ब्राह्मणानां तथैवान्ये तेन तृप्तिं प्रयांति वै

भुक्त्वा यदाचमनजलं भूतले पतति, तेन ब्राह्मणाः तथैवान्येऽपि परलोके तृप्तिं प्रयान्ति।

Verse 93

एवं यो यजमानश्च यच्च तेषां द्विजन्मनाम् । क्वचिज्जलान्नविक्षेपः शुचिरस्पृष्ट एव च

एवं यजमानस्य तेषां च द्विजन्मनाम्, क्वचित् जलान्नयोः अविक्षेपः कार्यः; शुचिरस्पृष्ट एव भवेत्।

Verse 94

ये चान्ये नरके जातास्तत्र योन्यंतरं गताः । प्रयांत्याप्यायनं वत्स सम्यक्छ्राद्धक्रियावताम्

ये चान्ये नरके जाताः तत्र योन्यन्तरं गताः, सम्यक्छ्राद्धक्रियावतां श्राद्धेन, वत्स, तेऽपि आप्यायनं प्रयान्ति।

Verse 95

अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यैः श्राद्धं यत्क्रियते नरैः । तृप्यंति तेन चण्डालपुल्कसादिषु योनिषु

अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यैः यच्छ्राद्धं नरैः क्रियते, तेन चण्डालपुल्कसादिषु योनिषु स्थिताः तृप्यन्ति।

Verse 96

एवमाप्यायिता वत्स तेन चानेक । बांधवाः श्राद्धं कर्तुमशक्तिश्चेच्छाकैरपि हि जायते

एवं वत्स, तेन कर्मणा बहवो बान्धवाः सम्यगाप्यायिताः भवन्ति; श्राद्धं सम्यक् कर्तुमशक्तस्यापि शाकैः केवलैः कर्तुमिच्छा हि जायते, सा च फलवती।

Verse 97

तस्माच्छ्राद्धं नरो भक्त्या शाकैरपि यथाविधि । कुरुते कुर्वतः श्राद्धं कुलं क्वचिन्न सीदति

तस्मान्नरो भक्त्या यथाविधि शाकैरपि श्राद्धं कुर्यात्; श्राद्धं कुर्वतः पुंसः कुलं क्वचिदपि न सीदति।

Verse 98

पापं यदि कृतं सर्वं पापं च वर्द्धते ध्रुवम् । कुर्वाणो नरके घोरे पच्यते नात्र संशयः

पापं यदि कृतं तत्तु पापं ध्रुवं प्रवर्धते; तस्मिन् पापे प्रवृत्तो नरः घोरे नरके पच्यते—नात्र संशयः।

Verse 99

यथा पुण्यं तथा पापं कृतं कर्म शुभाशुभम् । तत्सर्वं वर्द्धते नूनं धर्मारण्ये नृपोत्तम

यथा पुण्यं तथा पापं कृतं कर्म शुभाशुभम्; तत्सर्वं धर्मारण्ये नूनं वर्धते, नृपोत्तम।

Verse 100

कामिकं कामदं देवं योगिनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं तु सर्वदा

कामिनां कामदं देवम्, योगिनां मुक्तिदायकम्; सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं तु सर्वदा।