Adhyaya 13

Verse 1

व्यास उवाच । शंभोश्च पश्चिमे भागे स्थापितः कश्यपात्मजः । तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते

व्यास उवाच। शम्भोः पश्चिमभागे स्थापितः कश्यपात्मजः। तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते॥

Verse 2

तत्रोत्पन्नौ महादिव्यौ रूपयौवनसंयुतौ । नासत्यावश्विनौ देवौ विख्यातौ गदनाशनौ

तत्र महादिव्यौ रूपयौवनसमन्वितौ नासत्याश्विनौ देवौ उत्पन्नौ; देवेषु विख्यातौ गदनाशनौ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । पितामह महाभाग कथयस्व प्रसादतः । उत्पत्तिरश्विनोश्चैव मृत्युलोके च तत्कथम्

युधिष्ठिर उवाच—पितामह महाभाग, प्रसादतः कथयस्व; अश्विनोः उत्पत्तिः कथं, मृत्युलोके च तत् कथम्?

Verse 4

रविलोकात्कथं सूर्यो धरायामवतारितः । एतत्सर्वं प्रयत्नेन कथयस्व प्रसादतः

रविलोकात् सूर्यः कथं धरायाम् अवतारितः? एतत् सर्वं प्रयत्नेन प्रसादतः कथयस्व।

Verse 5

यच्छ्रुत्वा हि महाभाग सर्वपापैः प्रमुच्यते

यत् श्रुत्वा हि, महाभाग, सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 6

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया भूप ऊर्ध्वलोककथानकम् । यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात्प्रमुच्यते । विश्वकर्म्मसुता संज्ञा अंशुमद्रविणा वृता

व्यास उवाच—साधु पृष्टं त्वया भूप, ऊर्ध्वलोककथानकम्; यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात् प्रमुच्यते। विश्वकर्मसुता संज्ञा अंशुमता विवाहिताभूत्।

Verse 8

सूर्य उवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे स्वाक्षिसंयमम् । तस्माज्जनिष्यते मूढे प्रजासंयमनो यमः

सूर्य उवाच—यतो मयि दृष्टे त्वं नित्यं स्वाक्षिसंयमं करोषि, तस्मात् हे मूढे, प्रजासंयमनो यमः जनिष्यते।

Verse 9

ततः सा चपलं देवी ददर्श च भयाकुलम् । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

ततः सा देवी चपला भयाकुलं तम् अदर्शत्; विलोलितदृशं दृष्ट्वा रविः पुनस्ताम् उवाच।

Verse 10

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया धुना । तस्माद्विलोलितां संज्ञे तनयां प्रसविष्यसि

यस्मात् अधुना मयि दृष्टे त्वया दृष्टिर्विलोलिता जाता, तस्मात् हे संज्ञे, विलोलितानाम्नीं तनयां प्रसविष्यसि।

Verse 11

व्यास उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी

व्यास उवाच—ततः तस्याः भर्तृशापेन तेनैव यमः संजज्ञे, यमुना च इयं विख्याता सुमहानदी।

Verse 12

सा च संज्ञा रवेस्तेजो महद्दुःखेन भामिनी । असहंतीव सा चित्ते चिंतयामास वै तदा

सा च संज्ञा भामिनी रवेस्तेजसा महद्दुःखमवाप; असहंतीव सा तदा चित्ते वै चिन्तयामास।

Verse 13

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्तुः कोपमर्कस्य नश्यति

किं करोमि? क्व गच्छामि? गतायाश्च क्व मे शमः? कथं मम भर्तुः—सूर्यस्य—कोपः प्रशाम्यति, नश्यति वा?

Verse 14

इति संचिंत्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । साधु मेने महाभागा पितृसंश्रयमापसा

इति बहुधा विचार्य सा प्रजापतिसुता महाभागा; पितुः शरणमेव साधु इति मेने, पितृसंश्रयमाप।

Verse 15

ततः पितृगृहं गंतुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामाहूयात्मनस्तु सा देवी दयिता रवेः

ततः पितृगृहं गन्तुं कृतनिश्चया यशस्विनी; रवेर्दयिता सा देवी स्वात्मनः स्थाने छायामाहूय।

Verse 16

तां चोवाच त्वया स्थेयमत्र भानोर्यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं तथा रवौ

तां चोवाच—त्वया मम स्थानेऽत्र भानौ सह स्थेयम्; अपत्येषु सम्यग्वर्तितव्यं, तथा रवावपि।

Verse 17

दुष्टमपि न वाच्यं ते यथा बहुमतं मम । सैवास्मि संज्ञाहमिति वाच्यमेवं त्वयानघे

दुष्टमपि यदि किञ्चिद्भवेत्, न ते वाच्यम्—एष मे दृढनिश्चयः। ‘सैवाहं संज्ञा’ इति त्वया वाच्यमेवं, अनघे।

Verse 18

छायासंज्ञोवाच । आकेशग्रहणाच्चाहमाशापाच्च वचस्तथा । करिष्ये कथयिष्यामि यावत्केशापकर्षणा त्

छायासंज्ञोवाच—आकेशग्रहणात् तथा तवाज्ञापाशात् च अहं यथोक्तं करिष्ये, यथावद् वक्ष्यामि; यावत् केशापकर्षणस्य फलप्राप्तिः।

Verse 19

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकिल्बिषम्

इत्युक्ता सा तदा देवी पितुर्भवनं जगाम। तत्र त्वष्टारं ददर्श तपसा धूतकिल्बिषम्॥

Verse 20

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्व कर्म्मणा । तत्स्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

बहुमानात् तेनापि विश्वकर्मणा पूजिता। सा तु पितृगृहेऽनिन्दिता किंचित्कालं तस्थौ॥

Verse 21

ततः प्राह स धर्मज्ञः पिता नातिचिरोषिताम् । विश्वकर्मा सुतां प्रेम्णा बहुमा नपुरस्सरम्

ततः स धर्मज्ञः पिता विश्वकर्मा नातिचिरोषिताम्। सुतां प्रेम्णा बहुमानपुरस्सरं प्राह॥

Verse 22

त्वां तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तेन समानि स्युः किंतु धर्मो विलुप्यते

वत्से, त्वां मे पश्यतः सुबहून्यपि दिनानि मुहूर्तसमानीव भवन्ति; किन्तु एतस्मिन्नवसरे धर्मो विलुप्यते, क्षीयते च।

Verse 23

बांधवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः । मनोरथो बांधवानां भार्या पितृगृहे स्थिता

बान्धवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः। पितृगृहे स्थिता भार्या बान्धवानां मनोरथः॥

Verse 24

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता। पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके॥

Verse 25

अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे

अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे। पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे॥

Verse 26

व्यास उवाच । इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने । पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्

व्यास उवाच। इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने। पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्॥

Verse 27

सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी

सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती। तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी॥

Verse 28

संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्

संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्

Verse 29

छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत । लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्

छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत । लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्

Verse 30

मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् । ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्

मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् । ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्

Verse 31

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

Verse 32

पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति

पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति

Verse 33

इत्याकर्ण्य यमः शापं मातर्यतिविशंकितः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरस्सरम्

इति शापं श्रुत्वा यमः मातृविषयेऽतिविशङ्कितः सन् पितरमभ्येत्य प्रणिपातपूर्वकं प्राह।

Verse 34

तातैतन्महदाश्चर्यमदृष्टमिति च क्वचित् । माता वात्सल्यरूपेण शापं पुत्रे प्रयच्छति

तात, एतन्महदाश्चर्यं क्वचिदप्यदृष्टम्—यत् माता वात्सल्यरूपेणापि पुत्रे शापं प्रयच्छति।

Verse 35

यथा माता ममाचष्ट नेयं माता तथा मम । निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत्

यथा माता ममाचष्ट तथा सा मम माता न; निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु माता निर्गुणा न भवेत्।

Verse 36

यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः । छायासंज्ञामथाहूय पप्रच्छ क्वगतेति च

यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः छायासंज्ञामाहूय पप्रच्छ—क्व गता सा इति।

Verse 37

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे

सा उवाच—अहं त्वष्टुस्तनया संज्ञा, हे विभावसो; अहं तव पत्नी, त्वया च मे एतान्यपत्यानि जनितानि।

Verse 38

इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः

इत्थं विवस्वान् तां बहुशः पृच्छन्नपि यदा सा नाचचक्षे, तदा भास्वान् क्रुद्धोऽभवत्, तां शप्तुमुद्यतः।

Verse 39

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वते । विदितार्थश्च भगवाञ्जगाम त्वष्टु रालयम्

ततः सा विवस्वते यथावृत्तं सम्यक् कथयामास। विदितार्थो भगवाञ् त्वष्टुः आलयं जगाम।

Verse 40

ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः

ततः त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितं भास्वन्तं सम्यक् संपूजयामास। अथ पप्रच्छ— ‘भास्वन्, किं शक्त्या रहित इव निजगेहमुपागतः?’

Verse 41

संज्ञां पप्रच्छ तं तस्मै कथयामास तत्त्ववित् । आगता सेह मे वेश्म भवतः प्रेषिता रवे

स तं संज्ञां पप्रच्छ। तत्त्ववित् तस्मै कथयामास— ‘रवे, भवता प्रेषिता सा इह मे वेश्म आगता।’

Verse 42

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरंतीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ

दिवाकरः समाधिस्थः उत्तरेषु कुरुषु वडवारूपधारिणीं तपश्चरन्तीं तां ददर्श।

Verse 43

असह्यमाना सूर्यस्य तेजस्तेनातिपीडिता । वह्न्याभनिजरूपं तु च्छायारूपं विमुच्य च

असह्यमाना सूर्यस्य तीव्रतेजःप्रभां तथा । तेनातिपीडिता सा छायारूपं विमुच्य च ॥ वह्निसदृशदीप्तं स्वनिजरूपं समाददे ॥

Verse 44

धर्मारण्ये समागत्य तप स्तेपे सुदुष्करम् । छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते

धर्मारण्ये समागत्य तपः सुदुष्करं चकार सा । छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते ॥

Verse 45

तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ समीक्ष्य च । ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम्

तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ निरीक्ष्य च । ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम् ॥

Verse 46

घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता । येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह

घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता । येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह ॥

Verse 47

पञ्चाशद्धायनेतीते गत्वा कौ तप आचरत् । प्रद्योतनो विचार्यैवं गत्वा शीघ्रं मनोजवः

पञ्चाशद्वत्सरेतीते गत्वा सा यत्र तपः अकरोत् । प्रद्योतनः स विचार्यैवं मनोजवः शीघ्रमागमत् ॥

Verse 48

धर्मारण्ये वरे पुण्ये यत्र संज्ञास्थिता तपः । आगतं तं रविं दृष्ट्वा वडवा समजायत

धर्मारण्ये वरे पुण्ये, यत्र संज्ञा तपसि प्रतिष्ठिता आसीत्। तत्र आगतं रविं दृष्ट्वा सा वडवा रूपं समजायत॥

Verse 49

सूर्यपत्नी सदा संज्ञा सूर्यश्चाश्वस्ततोऽभवत् । ताभ्यां सहाभूत्संयोगो घ्राणे लिंगं निवेश्य च

संज्ञा सदा सूर्यस्य पत्नी; ततः सूर्यः आश्वस्तोऽभवत्। अथ तयोः संयोगोऽभूत्—तस्याः घ्राणे लिङ्गं निवेश्य॥

Verse 50

तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि । प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च

तदा भुवि तौ युगलौ अश्विनौ समुत्पन्नौ। तत्र दक्षिणेन खुरेण जलं च प्रादुर्भूतम्॥

Verse 51

विदलिते भूमिभागे तत्र कुंडं समुद्बभौ । द्वितीयं तु पुनः कुंडं पश्चार्धचरणोद्भवम्

भूमिभागे विदलिते तत्र कुण्डं समुद्बभौ। पुनश्च द्वितीयं कुण्डं पश्चार्धचरणोद्भवम्॥

Verse 52

उत्तरवाहिन्याः काश्या कुरुक्षेत्रादि वै तथा । गंगापुरीसमफलं कुण्डेऽत्र मुनिनोदितम्

उत्तरवाहिन्याः काश्याः कुरुक्षेत्रादिकस्य च। गङ्गापुरीसमं पुण्यं कुण्डेऽत्र मुनिना उदितम्॥

Verse 53

तत्फलं समवाप्नोति तप्तकुण्डे न संशयः । स्नानं विधाय तत्रैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

तप्तकुण्डे तदेव फलं नूनं समवाप्नोति, न संशयः। तत्रैव स्नानं विधाय सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Verse 54

न पुनर्जायते देहः कुष्ठादिव्याधिपीडितः । एतत्ते कथितं भूप दस्रांशोत्पत्तिकारणम्

कुष्ठादिव्याधिपीडितो देहः पुनर्न जायते। भूपते, एतत्ते कथितं दश्रांशोत्पत्तिकारणम्॥

Verse 55

तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते । दत्त्वा संज्ञावरं शुभ्रं चिंतितादधिकं हि तैः

तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते। संज्ञायै शुभ्रं वरं दत्त्वा चिन्तितादधिकं हि तैः॥

Verse 56

स्थापयित्वा रविं तत्र बकुलाख्यवनाधिपम् । आनर्चुस्ते तदा संज्ञां पूर्वरूपाऽभवत्तदा

तत्र रविं स्थापयित्वा बकुलाख्यवनाधिपम्। तदा ते संज्ञाम् आनर्चुः, पूर्वरूपाऽभवत्तदा॥

Verse 57

स्थापिता तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा । एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन्महामते

तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा स्थापितौ। एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन् महामते॥

Verse 58

आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् । रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः

एतदादिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम्। रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेन्द्रियः…

Verse 59

तारयेत्स पितॄन्सर्वान्महानरकगानपि । श्रद्धया यः पिबेत्तोयं संतर्प्य पितृदेवताः

स सर्वान् पितॄन् तारयेत् महानरकगानपि। यः श्रद्धया तोयं पिबेत् पितृदेवताः सन्तर्प्य…

Verse 60

स्वल्पं वापि बहुवापि सर्वं कोटिगुणं भवेत् । सप्तम्यां रविवारेण ग्रहणं चंद्रसूर्ययोः

स्वल्पं वा बहु वा सर्वं कोटिगुणं भवेत्। सप्तम्यां रविवारेण चन्द्रसूर्यग्रहणे च…

Verse 61

रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः । सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु

ये रविकुण्डे स्नाताः ते वै न गर्भगामिनः। सङ्क्रान्तौ व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु…

Verse 62

पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्द्दश्यां सितासिते । रविकुंडे च यः स्नातः क्रतुकोटिफलं लभेत्

पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्दश्यां सितासिते। यो रविकुण्डे स्नातः स क्रतुकोटिफलं लभेत्॥

Verse 63

पूजयेद्बकुलार्कं च एकचित्तेन मानवः । स याति परमं धाम स यावत्तपते रविः

एकचित्तेन मानवो बकुलार्कं यः पूजयति, स रविर्यावत् तपति तावत् परमं धाम याति।

Verse 64

तस्य लक्ष्मीः स्थिरा नूनं लभते संततिं सुखम् । अरिवर्गः क्षयं याति प्रसादाच्च दिवस्पतेः

तस्य लक्ष्मीर्नूनं स्थिरा भवति, स संततिं सुखं च लभते; दिवस्पतेः प्रसादेन अरिवर्गः क्षयं याति।

Verse 65

नाग्नेर्भयं हि तस्य स्यान्न व्याघ्रान्न च दंतिनः । न च सर्प्पभयं क्वापि भूतप्रेतादिभीर्नहि

तस्य न अग्नेर्भयं स्यात्, न व्याघ्रात् न च दन्तिनः; क्वापि न सर्पभयं, न भूतप्रेतादिभिर्भयम्।

Verse 66

बालग्रहाश्च सर्वेऽपि रेवती वृद्धरेवती । ते सर्वे नाशमायांति बकुलार्क नमोस्तु ते

बालग्रहाः सर्वेऽपि, रेवती वृद्धरेवती च, ते सर्वे नाशं यान्ति; हे बकुलार्क नमोऽस्तु ते।

Verse 67

गावस्तस्य विवर्द्धंते धनं धान्यं तथैव च । अविच्छेदो भवेद्वंशो बकुलार्के नमस्कृते

तस्य गावो विवर्धन्ते, धनं धान्यं तथैव च; बकुलार्के नमस्कृते वंशोऽविच्छेदो भवेत्।

Verse 68

काकवन्ध्या च या नारी अनपत्या मृतप्रजा । वन्ध्या विरूपिता चैव विषकन्याश्च याः स्त्रियः

काकवन्ध्या च या नारी, अनपत्या, मृतप्रजा; वन्ध्या विरूपिता चैव, विषकन्याश्च याः स्त्रियः—एतादृश्यः स्त्रियः।

Verse 69

एवं दोषैः प्रमुच्यंते स्नात्वा कुण्डे च भूपते । सौभाग्यस्त्रीसुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः

एवं दोषैः प्रमुच्यन्ते स्नात्वा कुण्डे च भूपते; सौभाग्यं पतिं सुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः।

Verse 70

व्याधिग्रस्तोपि यो मर्त्यः षण्मासाच्चैव मानवः । रविकुण्डे च सुस्नातः सर्वरोगात्प्रमुच्यते

व्याधिग्रस्तोऽपि यो मर्त्यः षण्मासान् मानवः; रविकुण्डे सुस्नातः सन् सर्वरोगात् प्रमुच्यते।

Verse 71

नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै । पितरस्तृप्तिमायांति यावदाभूतसंप्लवम्

नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै; पितरस्तृप्तिमायान्ति यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 72

कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन्क्षेत्रे च पुत्रक । उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते

कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन् क्षेत्रे च पुत्रक; उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते।

Verse 73

धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा । दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्

धेनुदानं शय्यादानं विद्रुमदानं हयदानं तथा । दासीमहिषीघण्टादानं तिलं काञ्चनसंयुतं च पुण्यदायि दानकर्मोक्तम् ॥

Verse 74

धेनुं तिलमयीं दद्यादस्मि न्क्षेत्रे च भारत । उपानहौ च छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा

अस्मिन् क्षेत्रे हे भारत तिलमयीं धेनुं दद्याद् । उपानहौ छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा दानं विधीयते ॥

Verse 75

लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च । तस्मिन्स्थाने च यत्किंचिद्ददाति श्रद्धयान्वितः

लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च । तस्मिन् स्थाने यत्किञ्चिद् ददाति श्रद्धयान्वितः तत् परमं पुण्यं भवति ॥

Verse 76

एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च

एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च ॥

Verse 77

राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषाः । जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यंते नात्र संशयः

राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषः । जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यन्ते नात्र संशयः ॥

Verse 78

पूजाया लभते सौख्यं भवेज्जन्मनिजन्मनि । सप्तम्यां रवियुक्तायां बकुलार्कं स्मरेत्तु यः

पूजनात् सौख्यमवाप्नोति जन्मजन्मान्तरं नरः। सप्तम्यां रविसंयुक्तायां यो बकुलार्कं स्मरेत्तु सः॥

Verse 79

ज्वरादेः शत्रुतश्चैव व्याधेस्तस्य भयं नहि

ज्वरादिभ्यः शत्रुतश्च व्याधितश्च न तस्य भयम्।

Verse 80

युधिष्ठिर उवाच । बकुलार्केति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने । एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि

युधिष्ठिर उवाच। बकुलार्क इति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने। एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि॥

Verse 81

व्यास उवाच । यदा संज्ञा च राजेंद्र सूर्यार्थंं चैकचेतसा । तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशां तये

व्यास उवाच। यदा संज्ञा च राजेन्द्र सूर्यार्थं चैकचेतसा। तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशान्तये॥

Verse 82

प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत । अत्यंतं गोपतिः शांतो बकुलस्य समीपतः

प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत। अत्यन्तं गोपतिः शान्तो बकुलस्य समीपतः॥

Verse 83

सुषुवे च तदा राज्ञी सुतौ दिव्यौ मनोहरौ । तेनास्य प्रथितं नाम बकुलार्केति वै रवेः

तदा राज्ञी दिव्यौ मनोहरौ सुतौ सुषुवे। तस्मादेव रवेः प्रथितं नामाभवत्—‘बकुलार्क’ इति।

Verse 84

यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिस्तस्य न पीडयेत् । धर्ममर्थं च कामं च लभते नात्र संशयः

यस्तत्र स्नानं करोति तं व्याधिर्न पीडयति। स धर्ममर्थं च कामं च लभते—नात्र संशयः।

Verse 85

षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति मोक्षं च लभते नरः । एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्

षण्मासैः सिद्धिमाप्नोति नरः, मोक्षं च लभते। एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्।

Verse 97

सूर्यं दृष्ट्वा सदा संज्ञा स्वाक्षिसंयमनं व्यधात् । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

संज्ञा सूर्यं दृष्ट्वा सदा स्वाक्षिसंयमनं चकार। ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां प्रति वचनमब्रवीत्।