Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 40

Devanagari script

ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः

Transliteration

tataḥ saṃpūjayāmāsa tvaṣṭā trailokyapūjitam | bhāsvankiṃ rahitā śaktyā nijagehamupāgataḥ

Translation

ततः त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितं भास्वन्तं सम्यक् संपूजयामास। अथ पप्रच्छ— ‘भास्वन्, किं शक्त्या रहित इव निजगेहमुपागतः?’

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरम् (then)

• संपूजयामास: honoured, worshipped
• संपूजयामास: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: सम्+पूज् (धातु; णिजन्त)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ
• त्वष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन

• त्रैलोक्यपूजितम्: one worshipped by the three worlds
• त्रैलोक्यपूजितम्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक; त्रि+लोक) + पूजित (प्रातिपदिक; कृदन्त from पूज्)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे: ‘त्रैलोक्येन पूजितम्’ (worshipped by the three worlds)

• भास्वन्: Bhāsvān (the Sun)
• भास्वन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन; सम्बोधनार्थे अपि सम्भवः

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन; प्रश्नवाचक

• रहिता: devoid (of)
• रहिता: Kartṛ (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रहित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन

• शक्त्या: with power, by strength
• शक्त्या: Karaṇa (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/instrumental); एकवचन

• निजगेहम्: his own house
• निजगेहम्: Karma (Goal object)
• Type: Noun
• Root: निज (प्रातिपदिक) + गेह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन; कर्मधारय: ‘निजं गेहम्’

• उपागतः: having come, arrived
• उपागतः: Kriyā (Participial predicate)
• Type: Adjective
• Root: उप+गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन

Speaker

Purāṇic narrator (first half); Tvaṣṭṛ (question, second half)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tvāṣṭra-ālaya (mythic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Inside a radiant celestial atelier: Tvaṣṭṛ welcomes Sūrya with arghya and offerings; divine tools and luminous wheels hang in the background; Tvaṣṭṛ asks why Sūrya appears weakened.

Characters & Entities

• Tvaṣṭṛ
• Bhāsvān (Sūrya/Vivasvān)
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes honoring the worthy and inquiring with concern when a respected being appears troubled.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is set at Tvaṣṭṛ’s abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, saṃpūjā (proper honoring) of an honored guest; no formal rite is detailed.