Adhyaya 67

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् । लुङ्केश्वरमिति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—तस्यैवानन्तरं तात, जलमध्ये व्यवस्थितं लुङ्केश्वरमिति ख्यातं, सुरासुरनमस्कृतम्॥

Verse 2

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले। अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत॥

Verse 3

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च

आसीत् पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः। कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च॥

Verse 4

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः । अधोमुखोऽपि संस्थित्वापिबद्धूममहर्निशम्

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः। अधोमुखोऽपि संस्थित्वा पिबद्धूममहर्निशम्॥

Verse 5

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह । दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह। दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्॥

Verse 6

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः । प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः। प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो॥

Verse 7

ईश्वर उवाच । यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्

ईश्वर उवाच। यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये। स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्॥

Verse 8

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते । व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम्

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यः स्वेच्छया वचोऽनुगच्छति, स घोरव्यसने पतति—सत्यमेतदुदीरितम्।

Verse 9

देव्युवाच । भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते । लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते

देव्युवाच—भार्यया प्रार्थितो भर्ता बहु कारणं वदति; सा नारी लघुत्वं याति—एवं शास्त्रेषु पठ्यते।

Verse 10

प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे । पार्वत्या प्रेरितो देवो गतोऽसौ दानवं प्रति

यदि मां त्वं न मन्यसे तर्हि प्राणत्यागं करिष्यामि। पार्वत्या प्रेरितो देवो दानवं प्रति गतवान्।

Verse 11

ईश्वर उवाच । किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः । किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम्

ईश्वर उवाच—किमर्थं धूमं पिबसि? किमर्थं तपस्तप्यसे? किं दुःखं किं नु सन्तापः? वद, कार्यमभीप्सितम्।

Verse 12

युवा त्वं दृश्यसेऽद्यापि वर्षविंशतिरेव च । तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत्

अद्यापि त्वं युवा एव दृश्यसे, वर्षविंशतिरेव च। अतः मे सर्वमाचक्ष्व—तपसः कारणं महत्।

Verse 13

दानव उवाच । अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि । अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो

दानव उवाच—अचला मे भक्तिर्दीयतां त्वयि, तवोपरि मम स्थैर्यं च। अपरं वर्षसाहस्रं मे निर्विघ्नं गतं, हे विभो॥

Verse 14

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे मया, त्वत्तपसा मम॥

Verse 15

ईश्वर उवाच । याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टोऽहं तव सुव्रत । देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः

ईश्वर उवाच—याचयाभीप्सितं कार्यं; तुष्टोऽहं तव, सुव्रत। देवस्य वचनं श्रुत्वा दानवः चिन्तयामास॥

Verse 16

किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् । एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः

किं नाकं याचयाम्यद्य, किमद्य सकलां महीम्? इति स संचिन्तयामास, कामबाणेन पीडितः॥

Verse 17

दानव उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो । सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं बलं नास्तीति किंचन

दानव उवाच—यदि तुष्टोऽसि मे देव, वरं दास्यसि मे प्रभो। सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं; बलं नास्तीति न किञ्चन॥

Verse 18

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव

ईश्वर उवाच । यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव

Verse 20

दानव उवाच । स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा

दानव उवाच । स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा

Verse 21

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना

Verse 22

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्

Verse 23

करं प्रासारयद्दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् । लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि

दैत्यः करं प्रासारयत्, देवं मूर्ध्नि स्प्रष्टुमिव। लाङ्गूलप्रहारेणाहतः स विषण्णो भुवि पपात।

Verse 24

देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह । भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः

देवस्तु दक्षिणामाशां गतः, उमया सहैव। भयभीतः पुनःपुनः पश्यन् ग्रीवां भङ्क्त्वेव व्यलोकयत्।

Verse 25

गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः । द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ

गते देवेऽदर्शनं च, स वृषभेण युयुधे। द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ महाबलौ समयुध्यताम्।

Verse 26

प्रहारैर्वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् । पाणिभ्यां न स्पृशेद्यो वै वृषभस्य शिरस्तथा

वज्रसदृशैः प्रहारैः कोपेन घटिकात्रयम्। पाणिभ्यां वृषभस्य शिरोऽपि स्प्रष्टुं न शशाक सः।

Verse 27

हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा । उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः

लाङ्गूलपातेन हत्वा वृषभस्तदाग्रतः समागमत्। उत्थितोऽपि स दैत्यो वृषपृष्ठतः सन्निहितोऽन्वयात्।

Verse 28

वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः । आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत्

वायुवेगसमो वेगेन स तत्र समुपागतः यत्र देवो महेश्वरः। आगच्छन्तं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमिदमब्रवीत्॥

Verse 29

आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् । आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह

“आरुह्य मे पृष्ठं देव, शीघ्रमेव हि गम्यताम्।” इति। ततः देवो वृषभमारुह्य उमया सह जगाम॥

Verse 30

नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः

ततः देवो नाकं प्राप्तः शक्रस्य मन्दिरं गतः। बलदर्पितो दानवस्तु देवपृष्ठं नात्यजत्॥

Verse 31

इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा । यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः

इन्द्रलोकं परित्यज्य तदा ब्रह्मलोकं जगाम। यत्र यत्र व्रजेद्देवो भयात् सह दिवौकसैः॥

Verse 32

अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् । सर्वांल्लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः

तत्र तत्रैवापश्यत् पृष्ठे लग्नं तु दानवम्। सर्वान् लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः॥

Verse 33

न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम्

न किञ्चिदपि स्थानं तत्रासीत् यत्र क्षणमपि विश्रामः स्यात्। देवदानवयोस्तत्र सुदारुणं युद्धं ज्ञात्वा सर्वेऽपि व्याकुला अभवन्।

Verse 34

हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः । धन्योऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम्

तत्र हर्षितात्मा मुनिर्नारदः चिरं नृत्यति। ‘धन्योऽहमद्य; मे जन्म धन्यं, जीवितं च सुजीवितम्’ इति।

Verse 35

महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमोऽभवत् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः

महान्तं कलिं दृष्ट्वा नारदस्य परमोऽपि संतोषोऽभवत्। तत्र देवदानवयोः युद्धं त्यक्त्वा नारदः प्रस्थितवान्।

Verse 36

आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः । दृष्ट्वा देवोऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीदिदम्

ततो विप्रो नारदः यत्र महेश्वरो देवः तत्राजगाम। अथ देवः तं विप्रं दृष्ट्वा सम्यक् प्रतिपूज्य इदं अब्रवीत्।

Verse 37

भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् । गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय

भो नारद मुनिश्रेष्ठ, केशवं क्वचिद् जानीषे वा? तत्र शीघ्रं गत्वा केशवाय एतद् निवेदय।

Verse 38

नारद उवाच । देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्

नारद उवाच—देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्। सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्॥

Verse 39

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् । ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत्। ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव॥

Verse 40

ईश्वर उवाच । गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः । विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु

ईश्वर उवाच—गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः। विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु॥

Verse 41

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः । गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः। गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने॥

Verse 42

नारद उवाच । न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी । केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो

नारद उवाच—न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी। केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो॥

Verse 43

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् । गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत्

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा तथा राजानं प्रभुं च न शयानं प्रबोधयेत्। गुरुं चादितः प्रणम्य सत्कृत्य शयानं तं नोत्थापयेत्॥

Verse 44

ईश्वर उवाच । यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः

ईश्वर उवाच—यदि क्वचिदगारेषु महान् वह्निरुत्पद्यते सहसा। तत्रस्था विनाशं यान्ति, यद्बुध्येरन्नसूरयः॥

Verse 45

नारद उवाच । शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो । गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः

नारद उवाच—शीघ्रं गच्छ महादेव, आत्मानं रक्ष सुप्रभो। अहं तु न सन्देहः, यत्र देवो जनार्दनः तत्र गच्छामि॥

Verse 46

ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ । जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः

ततो नन्दी महाकालश्च स्तम्भहस्तौ भयानकौ। तत्र दानवं जघ्नतुः मुद्गराद्यायुधैः॥

Verse 47

त्रयोऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः । न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम्

त्रयोऽपि महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः। युध्यतां परस्परं तेषां शमो न कदाचन जायते॥

Verse 48

ततश्चानन्तरं विप्रोऽगच्छत्तं केशवं प्रति । सुप्तं क्षीरार्णवेऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम्

ततः अनन्तरं विप्रः केशवं प्रति जगाम। स क्षीरार्णवे सुप्तं शेषपर्यङ्कसंस्थितं तं ददर्श॥

Verse 49

लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् । अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम्

लक्ष्मीः पादयुगं गृहीत्वा ऊरूपरि न्यवेशयत्। अप्सरोगीयमानं तं केशवं भक्त्या नमन्नारदः॥

Verse 50

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वमविशङ्किता

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्। देवेशं उत्थापयस्व लक्ष्मि त्वमविशङ्किता॥

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन

नारदस्य वचः श्रुत्वा सा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत्। ‘नारदस्तिष्ठते द्वारि, उत्तिष्ठ मधुसूदन’॥

Verse 52

देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः । स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी

देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः। ‘स्वागतं मुनिश्रेष्ठ, सुप्रभातं—अद्य शर्वरी’॥

Verse 53

नारद उवाच । अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् । कुशलं च न देवानां शीघ्रमुत्तिष्ठ गम्यताम्

नारद उवाच—अद्य मे प्रभातं देव तव दर्शनात् सफलं जातम्। किन्तु देवानां कुशलं नास्ति; शीघ्रमुत्तिष्ठ, गन्तव्यं वर्तते।

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः । आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुमर्हसि

श्रीविष्णुरुवाच—ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च तथा अन्ये मरुद्गणाश्च; तेषामापदां कारणं यत्, तत् मे सम्यक् समाख्यातुमर्हसि।

Verse 55

नारद उवाच । दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् । रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम्

नारद उवाच—एकेन दानवेन महातीव्रं सुदारुणं तपस्तप्तम्। ततो रुद्रेण तस्मै मनसेप्सितो वरः प्रदत्तः—परान् भस्मीकर्तुं सामर्थ्यम्।

Verse 56

वरदानबलेनैव स देवं हन्तुमर्हति । ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवोऽमरैः सह

तस्य वरदानबलात् स एव देवं हन्तुमपि समर्थः। ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा, अमरैः सह देवो नीतः।

Verse 57

नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः । दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम्

नारदस्य वचः श्रुत्वा हरिः समुनिर्जगाम। देवस्तु तम् ईशानं उत्तरां दिशं गच्छन्तं दृष्ट्वा तमन्वयात्।

Verse 58

दृष्ट्वा देवं च रुद्रोऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः । नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः

दृष्ट्वा देवं तु रुद्रोऽथ पुनःपुनः परिष्वज्य । जगन्नाथं नमस्कृत्य मधुसूदनदेवः ॥

Verse 59

विष्णुरुवाच । भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर । देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम्

विष्णुरुवाच—देव महेश्वर ब्रूहि भयस्य कारणं मम । देवदानवयक्षांश्च प्रेषयेयं यमालयम् ॥

Verse 60

ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः

ललाटे स्थापितो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः ॥

Verse 61

ईश्वर उवाच । नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः

ईश्वर उवाच—नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः ॥

Verse 62

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत्

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत् ॥

Verse 63

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते

Verse 64

विष्णुरुवाच । गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च

विष्णुरुवाच । गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च

Verse 65

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो

Verse 66

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती

Verse 67

। अध्याय

। इति श्रीस्कान्दे महापुराणे अध्यायः ।

Verse 68

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः । एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः। एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्॥

Verse 69

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः । विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः। विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्॥

Verse 70

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः । ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः। ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा॥

Verse 71

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् । अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम्। अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः॥

Verse 72

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः । श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः। श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा॥

Verse 73

अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः । नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम्

अश्वत्थादिभिर्द्रुमैश्च नानाविधवृक्षैर्बहुभिः समन्तात्। नानापुष्पैः सुगन्धसमृद्धैर्भ्रमरनिनादैश्च तत् वनं निनादितम्॥

Verse 74

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः

तस्य मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधः सुसमर्चितः। बहुपक्षिसमाकीर्णः कोकिलारावनादितः॥

Verse 75

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे

कृष्णेन च कृतं तस्मिन् कन्यारूपं तत्क्षणात्। न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे॥

Verse 76

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः । दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः। दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः॥

Verse 77

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः । मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यः स्त्रियो यद्येकः कामयेत्। मौक्तिकै रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च विराजिताः॥

Verse 78

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा ॥

Verse 79

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः ॥

Verse 80

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया ॥

Verse 81

वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् । गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः

वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् । गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः ॥

Verse 82

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप ॥

Verse 83

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

Verse 84

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति

Verse 85

कन्योवाच । मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्

कन्योवाच । मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्

Verse 86

दानव उवाच । अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः

दानव उवाच । अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः

Verse 87

कन्योवाच । पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

कन्योवाच । पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

Verse 88

न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले । याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च

न मम स्वातन्त्र्यमस्ति; महत्कुलेऽहं जाताऽस्मि। अतः मत्पितरं भ्रातरं च तथा मातरं च याचयितव्यम्।

Verse 89

दानव उवाच । यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे । ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने

दानव उवाच—यदि त्वं अद्य मां न इच्छसि, स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे च, तदा ममापि पक्षे हत्या भविष्यति; एतत् सत्यं, शुभलोचने।

Verse 90

कन्योवाच । विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे । नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः

कन्योवाच—त्वादृशे नरे विश्वासो नैव कर्तव्यः। नराः स्त्रीषु विचित्राः, लम्पटाः, काममोहिताश्च।

Verse 91

परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह । जन्मनाशो भवेत्पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम

प्रथमं मां विधिवत् परिणीय, ततः मया सह भोगान् भुङ्क्ष्व। पश्चात् जन्मनाशोऽपि भवेत्, तथापि मम न त्वं (दूषकः) नान्योऽपि भवेत्।

Verse 92

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत्तथैव च । द्वितीयो न भवेद्भर्ता एकाकी चेह जन्मनि

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री वा यावत्—अस्मिन् एव जन्मनि द्वितीयो भर्ता न भवेत्; एका एव पतिव्रता भवेत्।

Verse 93

दानव उवाच । यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि । प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते

दानव उवाच—यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया हृदि धारितम्। अद्य मे प्रत्ययं कुरु, यत्ते मनसि रोचते॥

Verse 94

कन्योवाच । जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह । अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि

कन्योवाच—जानीष्व मां गोपकन्यां, सखिभिः सह क्रीडामि। अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं, तत्कुरुष्व यथाविधि॥

Verse 95

न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला । गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते

न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषकोशो न तत्तुला। गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते॥

Verse 96

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः । तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः। तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा॥

Verse 97

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता । हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता। हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः॥

Verse 98

क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते । य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च

दानवे निपातिते काले केशवः क्षीरोदं जगाम। य इदं दानवचरितं भक्त्या शृणुयात्…

Verse 99

स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा । एतस्मात्कारणाद्राजंल्लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम्

स नित्यं जयी जायते, शङ्करवचनानुसारतः। एतत्कारणाद् राजन् ‘लिङ्गेश्वर’ इति प्रसिद्धम्।

Verse 100

लीनं च पातकं यस्मात्स्नानमात्रेण नश्यति । त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च

यत्र स्नानमात्रेणैव लीनं पातकं नश्यति। त्वगस्थिशोणितमांसमेदःस्नायुगतं च यत्।

Verse 101

मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् । लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः

मज्जाशुक्रगतं पापं जन्मकोटिसमुद्भवम्। लुङ्केश्वरे महाराज भक्त्या तोयं पिबतः नश्यति।

Verse 102

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा । विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं सहस्रधा याति। विशेषेण चतुर्दश्याम् उभयोः पक्षयोः, तथा चाष्टम्याम्।

Verse 103

उपोष्य यो नरो भक्त्या पित्ःणां पाण्डुनन्दन । उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः

पाण्डुनन्दन, यः कश्चिन्नरो भक्त्या पितॄणां निमित्तं उपोष्यते, तेन सर्वेऽपि पितामहाः—नारकीयावस्थापन्ना अपि—समुद्धृताः भवन्ति।

Verse 104

काकिणीं चैव यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

यो वेदपारगं ब्राह्मणं काकिणीमात्रामपि ददाति, तेन दानफलं सर्वं लभ्यते—कुरुक्षेत्रादिषु पुण्यक्षेत्रेषु यत् पुण्यं तदपि।

Verse 105

प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् । स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम्

राजन्, प्राप्तमेवैतत् नान्यथा; शङ्कर एवैतद्वदति। राजन्, इदं स्पर्शलिङ्गं शङ्करेणैव निर्मितम्।

Verse 106

स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

स्पर्शमात्रेण मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते; तेन दानफलं सर्वं लभ्यते, कुरुक्षेत्रादिकं च यत् पुण्यम्।

Verse 107

एतस्मात्कारणाद्राजंल्लोकपालाश्च रक्षकाः । दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा

एतस्मात्कारणाद् राजन्, लोकपालाश्च रक्षकत्वे नियोजिताः; रक्षणार्थं च दुर्गा सृष्टा—शुभा चतुर्हस्तधरा।

Verse 108

धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च । रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः

धनदो लोकपालेशः ईश्वरस्यापि रक्षकः। स ग्रहव्यापाररूपेण कालं नित्यं परिरक्षति॥

Verse 109

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः । लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः। लङ्केश्वरं राजेन्द्र देवैरद्यापि न मुच्यते॥