Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः । तदाशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह

Transliteration

dvitīyā tanayā jajñe rukmiṇī nāma nāmataḥ | tadāśarīriṇī vācā rājānaṃ tamuvāca ha

Translation

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः। तदा अशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह॥

Word by Word

• द्वितीया: second
• द्वितीया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तनया इति विशेषणम्

• तनया: daughter
• तनया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• जज्ञे: was born
• जज्ञे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परिपूर्णभूतः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• रुक्मिणी: Rukmiṇī
• रुक्मिणी: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम

• नाम: named
• नाम: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; नामार्थक-निपातः (named)

• नामतः: by name
• नामतः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नामतः (अव्यय; नामन् + तस्)
• Form: अव्ययम्; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषणम् (by name/in name)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (then)

• अशरीरिणी: bodiless (disembodied)
• अशरीरिणी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (नञ्) + शरीरिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-समास/निषेध (bodiless)

• वाचा: by a voice
• वाचा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्

• राजानम्: the king
• राजानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; राजानम् इति पुनरुक्त-सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + उद् (उपसर्ग)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परिपूर्णभूतः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (निपात)
• Form: अव्ययम्; निपातः (indeed/just—narrative particle)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: The newborn princess Rukmiṇī is announced; an unseen celestial voice resounds in the palace, startling yet auspicious.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Bhīṣmaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine will guides dharmic destinies; extraordinary signs (like a bodiless voice) mark pivotal sacred events.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Indirectly connected: the narrative centers on Rukmiṇī, whose name and story underpin the tīrtha’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.