Mantra 37
Rishi: Yājñavalkya (traditional attribution); ultimately Ṛgvedic Agni-stotra provenance
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh (approximate; the diction aligns with Ṛgvedic triṣṭubh-style cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने॒ सह॑स्व॒ पृत॑ना अ॒भिमा॑ती॒रपा॑स्य । दु॒ष्टर॒स्तर॒न्नरा॑ती॒र्वर्चो॑ धा य॒ज्ञवा॑हसि
Transliteration
agné sáhasva pṛ́tanā abhímātīr apā́syā | dúṣṭaras tárann arā́tīr várcō dhā yajñávāhasi
Translation
अग्ने सहस्व; पृतना अभिमातीः अपास्य। दुष्टरः तरन् नरातीः, वर्चो धाः, यज्ञवाहसि।
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने । सहस्व । पृतनाः । अभि-मतीः । अप-आस्य । दुष्टरः । तरन् । अ-रातीः । वर्चः । धाः । यज्ञ-वाहसि ।
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि
सहस्वbe victorious / overcome
सहस्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसह् (धातु) → सहस्व (लोट्)
पृतनाःbattles, hostile forces
पृतनाः:
कर्तृ (सहस्व इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootपृतना
अभिमातीःassaults, oppressions
अभिमातीः:
कर्म (अपास्य इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअभिमाति
अपास्यhaving driven away / having cast off
अपास्य:
(पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअप + अस् (धातु) → अपास्य
दुष्टरःhard to overcome
दुष्टरः:
कर्तृ (तरन् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootदुष्टर (दुर् + तॄ/तॄ॒ ‘to cross’ से निष्पन्न विशेषण) अथवा दुर् + स्तॄ (व्युत्पत्त्यन्तर)
तरन्crossing over, overcoming
तरन्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootतॄ (धातु) → तरन्
अरातीःenemies, hostile powers
अरातीः:
कर्म (तरन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअराति
वर्चःsplendour, lustre
वर्चः:
कर्म (धा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवर्चस्
धाplace, bestow
धा:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) → धा
यज्ञवाहसिO bearer of the sacrifice
यज्ञवाहसि:
सम्बोधन
TypeNoun (compound epithet)
Rootयज्ञवाह (यज्ञ + वाह)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes