Mantra 9
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (attribution not explicit in the given excerpt)
Devata: Dual addressee (pair of ritual supports/implements); functionally ‘yajña’ as protected entity
Chandas: Yajus (prose with accents)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॑क्सा॒मयोः॒ शिल्पे॑ स्थ॒स्ते वा॒मार॑भे॒ ते मा॑ पात॒मास्य य॒ज्ञस्यो॒दृच॑: । शर्मा॑सि॒ शर्म॑ मे यच्छ॒ नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिᳪसीः
Transliteration
ṛ́k-sā́mayoḥ śílpe stháḥ | té vā́m ārabhe té mā pātam āsyá yajñásyodṛ́caḥ | śármāsi śárma me yaccha námas te astu mā mā hiṃsīḥ
Translation
ऋक्सामयोः शिल्पे स्थस्थे; ते वामारभे। ते मा पात मास्य यज्ञस्योदृचः। शर्मासि; शर्म मे यच्छ। नमस्ते अस्तु; मा मा हिंसीः।
Padapatha (Word Analysis)
ऋक्-सामयोः । शिल्पे । स्थः । ते । वाम् । आरभे । ते । मा । पातम् । आस्य । यज्ञस्य । उदृचः । शर्म । असि । शर्म । मे । यच्छ । नमः । ते । अस्तु । मा । मा । हिंसीः ।
Word by Word
ऋक्of the Ṛc (Rig-verse)
ऋक्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक: ऋच्/ऋक्)
सामयोःof the two Sāmans (Sāma-chants)
सामयोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
शिल्पेin the craft/skill (ritual workmanship)
शिल्पे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootशिल्प (प्रातिपदिक)
स्थःyou two stand/are established
स्थः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
तेof you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
वामof you two
वाम:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
आरभेI take hold / I undertake
आरभे:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रभ् (धातु)
तेyou
ते:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
पातम्protect (you two)!
पातम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
उदृचःthe upraised/lofty (chants/verses); the ‘udṛc’ verses
उदृचः:
कर्तृ (वाक्ये निहित-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootउदृच् (प्रातिपदिक; ‘उद्-ऋच्’)
शर्मshelter, protection
शर्म:
कर्तृ (नामवाक्ये)
TypeNoun
Rootशर्मन्/शर्म (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
शर्मshelter
शर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootशर्मन्/शर्म (प्रातिपदिक)
मेfor me / of me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
यच्छgrant!
यच्छ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
नमःobeisance
नमः:
कर्म/भाव (नमस्कार-क्रिया)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अस्तुlet it be
अस्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
हिंसीःharm (me)
हिंसीः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Entities Mentioned
Ṛ
Ṛk (Ṛg-veda / ṛc)S
Sāman (Sāma-veda / sāman)Y
Yajña (the sacrifice, personified)Ś
Śarman (Shelter/Protection, as a divine quality)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes