Mantra 16
Rishi: Pravargya transmission (not consistently specified)
Devata: Sūrya/Agni as tapojāḥ (heat-born deity)
Chandas: Liturgical mixed cadence (Pravargya corpus)
Samhita Patha (Devanagari)
ध॒र्ता दि॒वो वि भा॑ति॒ तप॑सस्पृथि॒व्यां ध॒र्ता दे॒वो दे॒वाना॒मम॑र्त्यस्तपो॒जाः । वाच॑म॒स्मे नि य॑च्छ देवा॒युव॑म्
Transliteration
dhartā́ divó ví bhāti tápasā pr̥thivyā́ṃ dhartā́ devó devā́nām ámartyas tapojā́ḥ | vā́cam asmē ní yaccha deva ā́yuvam
Translation
धर्ता दिवो विभाति तपसा पृथिव्यां धर्ता; देवो देवानाममर्त्यस्तपोजाः। वाचमस्मे नियच्छ देवायुवम्।
Padapatha (Word Analysis)
ध॒र्ता । दि॒वः । वि । भा॑ति । तप॑सा । पृ॒थि॒व्याम् । ध॒र्ता । दे॒वः । दे॒वाना॑म् । अम॑र्त्यः । त॒पः॒जाः । वाच॑म् । अ॒स्मे इति॑ । नि । य॒च्छ॒ । दे॒व॒ । आ॒युव॑म् ।
Word by Word
धर्ताsupporter, sustainer
धर्ता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधर्तृ (√धृ)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदिव्
विapart, forth (intensifier)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
भातिshines
भाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भा
तपसाby heat/ardour, by tapas
तपसा:
करण
TypeNoun
Rootतपस्
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी
धर्ताsupporter, sustainer
धर्ता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधर्तृ (√धृ)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदेव
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमर्त्य
तपोजाःborn of tapas/ardour
तपोजाः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपोजा (तपस् + जा)
वाचम्speech
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच्
अस्मेto/for us
अस्मे:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद्
निdown, in; firmly
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि
यच्छrestrain, bestow/appoint (imperative)
यच्छ:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम्
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव
आयुवम्life, vital force (long life)
आयुवम्:
कर्म (वाचम्-विशेषण/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootआयु/आयुस् (वैदिक रूप: आयुव-)
Entities Mentioned
S
SūryaA
Agni (tapojāḥ)D
Deva of the Devas (immortal upholder)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes