Mantra 53
Rishi: Yājñika/royal corpus (attribution varies)
Devata: Indra (vajra aspect), with cosmic supports (Dyāvāpṛthivī, Apas, Vanaspati, Go)
Chandas: Yajus-style, with Ṛgvedic diction; metrical classification secondary in ritual deployment
Samhita Patha (Devanagari)
दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्योज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्य॒: पर्याभृ॑त॒ᳪ सह॑: । अ॒पामो॒ज्मानं॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्र॑ᳪ ह॒विषा॒ रथं॑ यज
Transliteration
diváḥ pṛthivyā́ḥ páryoja úd-bhṛtaṃ vánaspátibhyaḥ páryābhṛtaṃ sáhaḥ | apā́m ojmā́naṃ pári góbhir ā́vṛtam índrasya vájraṃ havíṣā ráthaṃ yaja
Translation
दिवः पृथिव्याः पर्योज उद्भृतं सहः, वनस्पतिभ्यः पर्याभृतं सहः, अपामोज्मानं गोभिरावृतम्—इन्द्रस्य वज्रं रथं च हविषा यज।
Padapatha (Word Analysis)
दिवः । पृथिव्याः । परि-ओजः । उद्भृतम् । वनस्पतिभ्यः । परि-आभृतम् । सहः । अपाम्-ओज्मानम् । परि । गोभिः । आवृतम् । इन्द्रस्य । वज्रम् । हविषा । रथम् । यज
Word by Word
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध (Genitive-relation)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौः)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (Genitive-relation)
TypeNoun
Rootपृथिवी
पर्योजौthe encompassing two strengths / the all-around vigor (of heaven and earth)
पर्योजौ:
कर्म (object, as qualifying the next participle)
TypeNoun
Rootपरि + ओजस्
उद्भृतम्lifted up; brought forth
उद्भृतम्:
कर्म (that which is taken up/brought forth)
TypeParticiple (past passive)
Rootउद् + √भृ (भृञ्) → उद्भृत (क्त)
वनस्पतिभ्यःfor/from the lords of the forest (trees)
वनस्पतिभ्यः:
सम्प्रदान (recipient/source-context)
TypeNoun
Rootवनस्पति
पर्याभृतम्brought around; fetched/collected
पर्याभृतम्:
कर्म
TypeParticiple (past passive)
Rootपरि + आ + √भृ (भृञ्) → पर्याभृत (क्त)
सहःmight; force
सहः:
कर्म (apposition/qualifier)
TypeNoun
Rootसहस्
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (Genitive-relation)
TypeNoun
Rootअप् (आपः)
ओज्मानम्vigor; strength
ओज्मानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootओज्मन्
परिaround
परि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि
गोभिःwith cows; with bovine powers
गोभिः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootगो
आवृतम्enclosed; covered
आवृतम्:
कर्म
TypeParticiple (past passive)
Rootआ + √वृ (वृञ्) → आवृत (क्त)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive-relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र
हविषाwith oblation
हविषा:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootहविस्
रथम्the chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ
यजworship; perform the sacrifice
यज:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√यज् (यजँ)
Entities Mentioned
I
Indra (Vajra aspect)D
Dyāvāpṛthivī (Heaven-and-Earth)V
VanaspatiĀ
Āpas (Waters)G
Go (Kine)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes