Adhyaya 57
Rudra SamhitaYuddha KhandaAdhyaya 5772 Verses

गजासुरतपः–देवलोकक्षोभः (Gajāsura’s Austerities and the Disturbance of the Worlds)

सनत्कुमारो व्यासं प्रति गजासुरवधस्य पूर्वपीठिकां कथयति। देव्या महिषासुरे निहते देवाः सुखं प्राप्नुवन्ति; तस्य पुत्रो वीरः गजासुरः पितृवधं स्मृत्वा प्रतिशोधाय घोरं तपः कर्तुं निश्चिनोति। स हिमालयकन्दरायां वनं गत्वा बाहू ऊर्ध्वं कृत्वा दृष्टिं स्थिरां निधाय विधिं ब्रह्माणं प्रति एकाग्रतया तपस्यति, अजेयत्ववरं प्रार्थयन्। स च वरस्य छिद्रं चिन्तयन् नरनारीभ्यां, विशेषतः कामवशैः, अवध्यत्वं याचते। तस्य तपसा शिरसः तेजो निर्गच्छति; नद्यः सागराश्च क्षोभं यान्ति, ग्रह-नक्षत्राणि पतन्ति, दिशो दह्यन्ते, भूमिः कम्पते। देवा स्वर्गं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं गत्वा संकटं निवेदयन्ति; एवं शिवस्य प्रत्युत्तरं तथा वरबद्धासुरभयस्य शमनाय संग्रामस्य भूमिका निर्मीयते।

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्रेम्णा चरितं शशिमौलिनः । यथाऽवधीत्त्रिशूलेन दानवेन्द्रं गजासुरम्

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्रेम्णा शशिमौलिनः पावनं चरितम् । यथा त्रिशूलेन दानवेन्द्रं गजासुरं स अवधीत्तथा॥

Verse 2

दानवे निहते देव्या समरे महिषासुरे । देवानां च हितार्थाय पुरा देवाः सुखं ययुः

दानवे महिषासुरे देव्या समरे निहते देवानां हितकाम्यया । पुरा देवाः सुखशान्त्या सह प्रसन्नमनसो ययुः ॥

Verse 3

तस्य पुत्रो महावीरो मुनीश्वर गजासुरः । पितुर्वधं हि संस्मृत्य कृतं देव्या सुरार्थनात्

तस्य पुत्रो महावीरो मुनीश्वर गजासुरः । पितुर्वधं संस्मृत्य देव्या सुरार्थनात् कृतं कर्म समारभत ॥

Verse 4

स तद्वैरमनुस्मृत्य तपोर्थं गतवान्वने । समुद्दिश्य विधिं प्रीत्या तताप परमं तपः

स तद्वैरमनुस्मृत्य तपोर्थं वनमागतः । विधिं समुद्दिश्य प्रीत्या तताप परमं तपः ॥

Verse 5

अवध्योहं भविष्यामि स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितः । संविचार्येति मनसाऽभूत्तपोरतमानसः

अवध्योऽहं भविष्यामि स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितः । इति सञ्चिन्त्य मनसा तपोरतमानसोऽभवत् ॥

Verse 6

स तेपे हिमवद्द्रोण्यां तपः परमदारु णम् । ऊर्द्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः पादांगुष्ठाश्रितावनिः

स तेपे हिमवद्द्रोण्यां तपः परमदारुणम् । ऊर्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः पादाङ्गुष्ठाश्रितावनिः ॥

Verse 7

जटाभारैस्स वै रेजे प्रलयार्क इवांशुभिः । महिषासुरपुत्रोऽसौ गजासुर उदारधीः

जटाभारैः स वै रेजे प्रलयार्क इवांशुभिः । महिषासुरपुत्रोऽसौ गजासुर उदारधीः ॥

Verse 8

तस्य मूर्ध्नः समुद्भूतस्सधूमोग्निस्तपोमयः । तिर्यगूर्ध्वमधोलोकास्तापयन्विष्वगीरितः

तस्य मूर्ध्नः समुद्भूतः सधूमोऽग्निस्तपोमयः । तिर्यगूर्ध्वमधोलोकान् तापयन् विष्वगीरितः ॥

Verse 9

चुक्षुभुर्नद्युदन्वंतश्चाग्नेर्मूर्द्धसमुद्भवात् । निपेतुस्सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश

चुक्षुभुर्नद्युदन्वन्तश्चाग्नेर्मूर्धसमुद्भवात् । निपेतुः सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश ॥

Verse 10

तेन तप्तास्तुरास्सर्वे दिवं त्यक्त्वा सवासवाः । ब्रह्मलोकं ययुर्विज्ञापयामासुश्चचाल भूः

तेन तेजसा तप्ताः सर्वे दानवाः सवासवाः सुरैः सह दिवं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं ययुः। तद्वृत्तान्तं विज्ञापयामासुः, भूमिश्चचाल॥

Verse 11

देवा ऊचुः । विधे गजासुरतपस्तप्ता वयमथाकुलाः । न शक्नुमो दिवि स्थातुमतस्ते शरणं गताः

देवा ऊचुः—विधे! गजासुरतपसा तप्ताः वयमथाकुलाः। दिवि स्थातुं न शक्नुमः, अतस्ते शरणं गताः॥

Verse 12

विधेह्युपशमं तस्य चान्याञ्जीवयितुं कृपा । लोका नंक्ष्यत्यन्यथा हि सत्यंसत्यं ब्रुवामहे

तस्य क्रोधमुपशमय कृपया चान्यान् जीवय। अन्यथा लोकाः नङ्क्ष्यन्ति; सत्यं सत्यं ब्रुवामहे।

Verse 13

इति विज्ञापितो देवैर्वासवाद्यैस्स आत्मभूः । भृगुदक्षादिभिर्ब्रह्मा ययौ दैत्यवराश्रमम्

इति देवैर्वासवाद्यैः विज्ञापित आत्मभूर्ब्रह्मा भृगुदक्षादिभिः सह दैत्यवराश्रमं ययौ।

Verse 14

तपंतं तपसा लोका न्यथाऽभ्रापिहितं दिवि । विलक्ष्य विस्मितः प्राह विहसन्सृष्टिकारकः

तपसा तेन लोकान् तप्तान् दिव्यभ्रापिहितवद् विलक्ष्य सृष्टिकारकः विस्मितो विहसन् प्राह।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ दैत्येन्द्र तपस्सिद्धोसि माहिषे । प्राप्तोऽहं वरदस्तात वरं वृणु यथेप्सितम्

ब्रह्मोवाच—उत्तिष्ठोत्तिष्ठ दैत्येन्द्र, तपःसिद्धोऽसि माहिषे। अहं वरदस्तात प्राप्तोऽस्मि; यथेप्सितं वरं वृणु॥

Verse 17

गजासुर उवाच । नमस्ते देवदेवेश यदि दास्यसि मे वरम् । अवध्योऽहं भवेयं वै स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

गजासुर उवाच—नमस्ते देवदेवेश, यदि दास्यसि मे वरम्। अवध्योऽहं भवेयं वै स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः॥

Verse 18

महाबलो महावीर्योऽजेयो देवादिभिस्सदा । सर्वेषां लोकपालानां निखिलर्द्धिसुभुग्विभो

हे विभो! भवान् महाबलः महावीर्यः, देवादिभिरपि सदा अजेयः; सर्वलोकपालानां निखिलर्द्धिसुभुग् अतिशयेन शोभनः।

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । एवं वृतश्शतधृतिर्दानवेन स तेन वै । प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरं तस्य सुदुर्लभम्

सनत्कुमार उवाच—एवं तेन दानवेन वृतः शतधृतिः, तपसा तस्य प्रीतः सन्, तस्मै सुदुर्लभं वरं प्रादात्।

Verse 20

एवं लब्धवरो दैत्यो माहिषिश्च गजासुरः । सुप्रसन्नमनास्सोऽथ स्वधाम प्रत्यपद्यत

एवं लब्धवरो दैत्यो माहिषीसम्भवो गजासुरः, सुप्रसन्नमनाः सन्, अथ स्वधाम प्रत्यपद्यत।

Verse 21

स विजित्य दिशस्सर्वा लोकांश्च त्रीन्महासुरः । देवासुरमनुष्येन्द्रान्गंधर्वगरुडोरगान्

स महाऽसुरः सर्वा दिशो विजित्य, लोकांश्च त्रीन्, देवा-सुर-मनुष्येन्द्रान् गन्धर्व-गरुड-उरगांश्च न्यगृह्णात्।

Verse 22

इत्यादीन्निखिलाञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा

इत्यादीन् निखिलान् जित्वा वशमानाय्य विश्वजित् । स्वतेजसा लोकपालानां स्थानानि पदवीश्च जहार ॥

Verse 23

देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिविष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा

देवोद्यानश्रिया जुष्टं त्रिविष्टपं सम्यग् विराजते स्म; तत्र साक्षान्महेन्द्रभवनं विश्वकर्मणा निर्मितं बभूव।

Verse 24

तस्मिन्महेन्द्रस्य गृहे महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवंद्यांघ्रियुगः सुरादिभिः प्रतापितैरूर्जितचंडशासनः

तस्मिन्महेन्द्रगृहे महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट्; सुरादिभिः प्रतापितैः अभिवन्द्याङ्घ्रियुगः स चण्डशासन ऊर्जितः सुखं रेमे।

Verse 25

स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान्प्रियान् । यथोपजोषं भुंजानो नातृप्यदजितेन्द्रियः

स इत्थं दिग्पालाधिपतीन् जित्वा प्रियविषयान् च लब्ध्वा यथेष्टं तान् भुञ्जानः, अजितेन्द्रियत्वान्न कदापि तृप्तिमवाप।

Verse 26

एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः । काले व्यतीते महति पापबुद्धिरभूत्ततः

एवं ऐश्वर्येण मत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः तस्य, महति काले व्यतीते ततः पापबुद्धिरुदपद्यत।

Verse 27

महिषासुरपुत्रोऽसौ संचिक्लेश द्विजान्वरान् । तापसान्नितरां पृथ्व्यां दानवस्सुखमर्दनः

महिषासुरपुत्रोऽसौ दानवः सुखमर्दनः पृथिव्यां तापसान् नितरां च द्विजान् वरान् संचिक्लेश।

Verse 28

सुरान्नरांश्च प्रमथान्सर्वाञ्चिक्लेश दुर्मतिः । धर्मान्वितान्विशेषेण पूर्ववैरमनुस्मरन्

स दुर्मतिः सुरान् नरांश्च प्रमथान् सर्वान् अतीव क्लेशयामास; विशेषतः धर्मनिष्ठान् पूर्ववैरमनुस्मरन्।

Verse 29

एकस्मिन्समये तात दानवोऽसौ महाबलः । अगच्छद्राजधानीं व शंकरस्य गजासुरः

एकस्मिन्समये तात स दानवो महाबलः । गजासुरः शंकरस्य राजधानीं प्रति जगाम ॥

Verse 30

समागतेऽसुरेन्द्रे हि महान्कलकलो मुने । त्रातत्रातेति तत्रासीदानंदनवासिनाम्

समागतेऽसुरेन्द्रे हि महान्कलकलोऽभवत् मुने । ‘त्रात त्रात’ इति चोच्चैः प्रावर्तताऽऽनन्दनवासिनाम् ॥

Verse 31

महिषाऽसुरपुत्रोऽसौ यदा पुर्यां समागतः । प्रमथन्प्रमथान्सर्वान्निजवीर्यमदोद्धतः

महिषासुरपुत्रोऽसौ यदा पुर्यां समागतः । निजवीर्यमदोद्धतः सर्वान् प्रमथान् व्यमर्दयत् ॥

Verse 32

तस्मिन्नवसरे देवाश्शक्राद्यास्तत्पराजिताः । शिवस्य शरणं जग्मुर्नत्वा तुष्टुवुरादरात्

तस्मिन्नवसरे देवाः शक्राद्यास्तत्पराजिताः । शिवस्य शरणं जग्मुर्नत्वा तं तुष्टुवुरादरात् ॥

Verse 33

न्यवेदयन्दानवस्य तस्य काश्यां समागमम् । क्लेशाधिक्यं तत्रत्यानां तन्नाथानां विशेषतः

न्यवेदयन् दानवस्य तस्य काश्यां समागमम् । तत्रत्यानां क्लेशाधिक्यं तन्नाथानां विशेषतः ॥

Verse 34

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव तव पुर्यां गतोसुरः । कष्टं दत्ते त्वज्जनानां तं जहि त्वं कृपानिधे

देवा ऊचुः—देवदेव महादेव, तव पुर्यां गतोऽसुरः। त्वज्जनानां कष्टं दत्ते; कृपानिधे, तं जहि त्वम्।

Verse 35

यत्रयत्र धरायां च चरणं प्रमिणोति हि । अचलां सचलां तत्र करोति निज भारतः

यत्रयत्र धरायां स चरणं प्रमिणोति, तत्र निजभारतः अचलां धरां सचलां करोति।

Verse 36

ऊरुवेगेन तरवः पतंति शिखरैस्सह । यस्य दोर्दंडघातेन चूर्णा स्युश्च शिलोच्चयाः

ऊरुवेगेन यस्य तरवः शिखरैः सह पतन्ति; यस्य दोर्दण्डघातेन शिलोच्चयाश्चूर्णा भवन्ति।

Verse 37

यस्य मौलिजसंघर्षाद्घना व्योम त्यजंत्यपि । नीलिमानं न चाद्यापि जह्युस्तत्केशसंगजम्

यस्य मौलिजसंघर्षाद्घना व्योम त्यजन्त्यपि; तथापि तद्केशसंगजातां नीलिमानं न जहति।

Verse 38

यस्य विश्वाससंभारैरुत्तरंगा महाब्धयः । नद्योप्यमन्दकल्लोला भवंति तिमिभिस्सह

यस्य विश्वाससंभारैरुत्तरङ्गा महाब्धयः । नद्योप्यमन्दकल्लोलाः भवन्ति तिमिभिः सह ॥

Verse 39

योजनानां सहस्राणि नव यस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोऽस्य हि

योजनानां सहस्राणि नव यस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोऽस्य हि ॥

Verse 40

यन्नेत्रयोः पिंगलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युताः नोह्यतेऽद्यापि सोऽयं स्माऽऽयाति सत्वरम्

यन्नेत्रयोः पिङ्गलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युतो नोह्यतेऽद्यापि सोऽयं स्मायाति सत्वरम् ॥

Verse 41

यां यां दिशं समभ्येति सोयं दुस्सह दानवः । अवध्योऽहं भवामीति स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

यां यां दिशं समभ्येति सोऽयं दुस्सहः दानवः । अवध्योऽहं भवामीति ब्रूते, स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः स वशीकृतः ॥

Verse 42

इत्येवं चेष्टितं तस्य दानवस्य निवेदितम् । रक्षस्व भक्तान्देवेश काशीरक्षणतत्पर

इत्येवं चेष्टितं तस्य दानवस्य निवेदितम् । रक्षस्व भक्तान् देवेश, काशीरक्षणतत्पर ॥

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थितो देवैर्भक्तरक्षणतत्परः । तत्राऽऽजगाम सोरं तद्वधकामनया हरः

सनत्कुमार उवाच—इति देवैः संप्रार्थितो भक्तरक्षणतत्परः। तत्राजगाम हरः सोरं तद्वधकामनया॥

Verse 44

आगतं तं समालोक्य शंकरं भक्तवत्सलम् । त्रिशूलहस्तं गर्जंतं जगर्ज स गजासुरः

आगतं तं समालोक्य शंकरं भक्तवत्सलम्। त्रिशूलहस्तं गर्जन्तं जगर्ज स गजासुरः॥

Verse 45

ततस्तयोर्महानासीत्समरो दारुणोऽद्भुतः । नानास्त्रशस्त्रसंपातैर्वीरारावं प्रकुर्वतोः

ततस्तयोर्महानासीत्त्समरो दारुणोऽद्भुतः। नानास्त्रशस्त्रसंपातैर्वीरारावं प्रकुर्वतोः॥

Verse 46

गजासुरोतितेजस्वी महाबलपराक्रमः । विव्याध गिरिशं बाणैस्तीक्ष्णैर्दानवघातिनम्

गजासुरसमतेजस्वी महाबलपराक्रमः । स दानवघातिनं गिरिशं तीक्ष्णैर्बाणैर्विव्याध ॥

Verse 47

अथ रुद्रो रौद्रतनुः स्वशरैरतिदारुणैः । तच्छरांश्चिच्छिदे तूर्णमप्राप्तांस्तिलशो मुने

अथ रुद्रो रौद्रतनुः स्वशरैरतिदारुणैः । तच्छरांश्चिच्छिदे तूर्णमप्राप्तांस्तिलशो मुने ॥

Verse 48

ततो गजासुरः कुद्धोऽभ्यधावत्तं महेश्वरम् । खड्गहस्तः प्रगर्ज्योच्चैर्हतोसीत्यद्य वै मया

ततो गजासुरः क्रुद्धो महेश्वरमभ्यधावत्। खड्गहस्तः प्रगर्ज्योच्चैः—अद्य वै मया हतोऽसि इति।

Verse 49

ततस्त्रिशूलहेतिस्तमायांतं दैत्यपुंगवम् । विज्ञायावध्यमन्येन शूलेनाभिजघान तम्

ततः त्रिशूलहेतिः तमायान्तं दैत्यपुङ्गवं विज्ञायान्येनावध्यं, अन्येन शूलेन तमभिजघान।

Verse 50

प्रोतस्तेन त्रिशूलेन स च दैत्यो गजासुरः । छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमाना जगौ हरम्

तेन त्रिशूलेन प्रोतः स दैत्यो गजासुरः, छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमानः, हरं प्रति जगौ।

Verse 51

गजासुर उवाच । देवदेव महादेव तव भक्तोऽस्मि सर्वथा । जाने त्वां त्रिदिवेशानं त्रिशूलिन्स्मरहारिणम्

गजासुर उवाच—देवदेव महादेव, अहं सर्वथा तव भक्तोऽस्मि। त्वां त्रिदिवेशानं त्रिशूलिनं स्मरहारिणं च जानामि॥

Verse 52

तव हस्ते मम वधो महाश्रेयस्करो मतः । अंधकारे महेशान त्रिपुरांतक सर्वग

तव हस्ते मम वधो महाश्रेयस्करो मतः। अन्धकारेऽपि महेशान त्रिपुरान्तक सर्वग, त्वामेव शरणं व्रजे॥

Verse 53

किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि तच्छृणुष्व कृपाकर । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय

किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि तच्छृणुष्व कृपाकर । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय ॥

Verse 54

त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः

त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः ॥

Verse 55

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शंकरः करुणानिधिः । प्रहस्य प्रत्युवाचेशो माहिषेयं गजासुरम्

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शंकरः करुणानिधिः । प्रहस्य प्रत्युवाचेशो माहिषेयं गजासुरम् ॥

Verse 56

ईश्वर उवाच । महापराक्रमनिधे दानवोत्तम सन्मते । गजासुर प्रसन्नोस्मि स्वानकूलं वरं वृणु

ईश्वर उवाच । महापराक्रमनिधे दानवोत्तम सन्मते । गजासुर प्रसन्नोस्मि स्वानकूलं वरं वृणु ॥

Verse 57

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे गजासुरवधो नाम सप्तपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे गजासुरवधो नाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 58

गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासस्तदा दित्यं वसान मे । इमां कृत्तिं महेशान त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम्

गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासास्तदा आदित्यवद्भवन् मे । इमां कृत्तिं महेशान त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम् ॥

Verse 59

स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणांगणपणीकृताम् । दर्शनीयां महादिव्यां सर्वदैव सुखावहाम्

स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणाङ्गणपणीकृताम् । दर्शनीयां महादिव्यां सर्वदैव सुखावहाम् ॥

Verse 60

इष्टगंधिस्सदैवास्तु सदैवास्त्वतिकोमला । सदैव निर्मला चास्तु सदैवास्त्वतिमंडनाम्

इष्टगन्धिस्सदैवास्तु, सदैवातिकोमला। सदैव निर्मला चास्तु, सदैवातिमण्डना॥

Verse 61

महातपोनलज्वालां प्राप्यापि सुचिरं विभो । न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगंधनिधेस्ततः

महातपोनलज्वालां प्राप्यापि सुचिरं विभो। न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगन्धनिधेस्ततः॥

Verse 62

यदि पुण्यवती नैषा मम कृत्ति दिगंबर । तदा त्वदंगसंगोस्याः कथं जातो रणांगणे

यदि पुण्यवती नैषा मम कृत्तिर्दिगम्बर । तदा त्वदङ्गसङ्गोऽस्याः कथं जातो रणाङ्गणे ॥

Verse 63

अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोऽसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम्

अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोऽसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम् ॥

Verse 64

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति स वचस्तस्य शंकरो भक्तवत्सलः । तथेत्युवाच सुप्रीतो महिषासुरजं च तम्

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति स वचस्तस्य शंकरो भक्तवत्सलः । तथेत्युवाच सुप्रीतो महिषासुरजं च तम् ॥

Verse 65

पुनः प्रोवाच प्रीतात्मा दानवं तं गजासुरम् । भक्तप्रियो महेशानो भक्तिनिर्मलमानसम्

पुनः प्रोवाच प्रीतात्मा दानवं तं गजासुरम् । भक्तप्रियो महेशानो भक्तिनिर्मलमानसम् ॥

Verse 66

ईश्वर उवाच । इदं पुण्यं शरीरं ते क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषां मुक्तिदायकम्

ईश्वर उवाच । इदं पुण्यं शरीरं ते क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषां मुक्तिदायकम् ॥

Verse 67

कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम् । सर्वेषामेव लिंगानां शिरोभूतं विमुक्तिदम्

कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम्। सर्वेषामेव लिङ्गानां शिरोभूतं विमुक्तिदम्॥

Verse 68

कथयित्वेति देवेशस्तत्कृतिं परिगृह्य च । गजासुरस्य महतीं प्रावृणोद्धि दिगंबरः

एवं कथयित्वा देवेशः तत्कृतिं परिगृह्य च । दिगम्बरः शिवो गजासुरस्य महतीं चर्मणि स्वाङ्गं प्रावृणोदिति ॥

Verse 69

महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नह्नि मुनीश्वर । हर्षमापुर्जनास्सर्वे काशीस्थाः प्रमथास्तथा

तस्मिन्नह्नि मुनीश्वर महामहोत्सवोऽभवत् । काशीस्थाः सर्वजनाश्च प्रमथाश्च हर्षमापुः ॥

Verse 70

हरि ब्रह्मादयो देवा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं महेशानं नत्वा सांजलयस्ततः

हरिब्रह्मादयो देवा हर्षनिर्भरमानसाः । नत्वा तं महेशानं सांजलयः स्तुतिं चक्रुः ॥

Verse 71

हते तस्मिन्दानवेशे माहिषे हि गजासुरे । स्वस्थानं भेजिरे देवा जगत्स्वास्थ्यमवाप च

हते तस्मिन् दानवेशे माहिषे गजासुरे । स्वस्थानं भेजिरे देवा जगत्स्वास्थ्यमवाप च ॥

Verse 72

इत्युक्तं चरितं शंभोर्भक्तवात्सल्यसूचकम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धनम्

इति शंभोः पावनं चरितं प्रोक्तं भक्तवात्सल्यसूचकम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धनम् ॥

Verse 73

य इदं शृणुयात्प्रीत्या श्रावयेद्वा शुचिव्रतः । स भुक्त्वा च महासौख्यं लभेतांते परं सुखम्

य इदं शृणुयात्प्रीत्या श्रावयेद्वा शुचिव्रतः । स भुक्त्वा च महासौख्यं लभेतान्ते परं सुखम् ॥

Frequently Asked Questions

The narrative prelude to Śiva’s slaying of Gajāsura: Mahīṣāsura’s son undertakes extreme tapas to obtain a boon after recalling his father’s death at Devī’s hands.

Tapas is portrayed as morally ambivalent: when fueled by resentment it becomes a cosmic hazard, forcing the gods to seek higher divine regulation—implying that power without right orientation must be contained by Śiva’s sovereignty.

A fiery, smoky energy arises from Gajāsura’s head; waters churn, celestial bodies fall, the ten directions blaze, the earth trembles, and the devas abandon Svarga for Brahmaloka to report the disturbance.