Adhyaya 18
Rudra SamhitaKumara KhandaAdhyaya 1879 Verses

गणेशाभिषेक-वरदान-विधानम् | Gaṇeśa’s Consecration, Boons, and Prescribed Worship

अध्यायः १८ नारद–ब्रह्मसंवादरूपः। गिरिजा स्वपुत्रं जीवितं दृष्ट्वा यदनन्तरं जातं तद् ब्रह्मा कथयति। महोत्सवे देवाः गणाध्यक्षाश्च शिवपुत्रं दुःखरहितं कृत्वा विधिवदभिषिञ्चन्ति, तं गजाननं शिवगणेषु नायकं च प्रतिष्ठापयन्ति। देवी मातृस्नेहेन आलिङ्ग्य वस्त्राभरणानि दत्त्वा सिद्ध्यादिभिः सह पूजनं करोति। ततः वरदानविधानम्—गणेशस्य पूर्वपूज्यत्वं, अमरैः सह नित्यं शोकवर्जितत्वं च। मुखे सिन्दूरदर्शनं मानवानां सिन्दूरेन पूजनविधिं सूचयति; पुष्प-चन्दन-गन्ध-नैवेद्य-नीराजनादयः उपचाराः निर्दिश्यन्ते, शुभारम्भेषु गणेशपूजाया आदर्शः स्थाप्यते।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे प्रजेश्वर । ततः किमभवत्तत्र कृपया तद्वदाधुना

नारद उवाच । जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे प्रजेश्वर । ततः किमभवत्तत्र कृपया तद्वदाधुना ॥

Verse 2

ब्रह्मोवाच । जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे मुनीश्वर । यज्जातं तच्छृणुष्वाद्य वच्मि ते महदुत्सवम्

ब्रह्मोवाच । जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे मुनीश्वर । यज्जातं तच्छृणुष्वाद्य वच्मि ते महदुत्सवम् ॥

Verse 3

जीवितस्स शिवापुत्रो निर्व्यग्रो विकृतो मुने । अभिषिक्तस्तदा देवैर्गणाध्यक्षैर्गजाननः

जीवितस्स शिवापुत्रो निर्व्यग्रो विकृतो मुने । अभिषिक्तस्तदा देवैर्गणाध्यक्षैर्गजाननः ॥

Verse 4

दृष्ट्वा स्वतनयं देवी शिवा हर्षसमन्विता । गृहीत्वा बालकं दोर्भ्यां प्रमुदा परिषस्वजे

दृष्ट्वा स्वतनयं देवी शिवा हर्षसमन्विता । गृहीत्वा बालकं दोर्भ्यां प्रमुदा परिषस्वजे ॥

Verse 5

वस्त्राणि विविधानीह नानालंकरणानि च । ददौ प्रीत्या गणेशाय स्वपुत्राय मुदांबिका

वस्त्राणि विविधानीह नानालंकरणानि च । ददौ प्रीत्या गणेशाय स्वपुत्राय मुदाम्बिका ॥

Verse 6

पूजयित्वा तया देव्या सिद्धिभिश्चाप्यनेकशः । करेण स्पर्शितस्सोथ सर्वदुःखहरेण वै

पूजयित्वा तया देव्या सिद्धिभिश्चाप्यनेकशः । करेण स्पर्शितः सोऽथ सर्वदुःखहरेण वै ॥

Verse 7

पूजयित्वा सुतं देवी मुखमाचुम्ब्य शांकरी । वरान्ददौ तदा प्रीत्या जातस्त्वं दुःखितोऽधुना

पूजयित्वा सुतं देवी शाङ्करी मुखमाचुम्ब्य । प्रीत्या वरान् ददौ तस्मै; त्वं तु दुःखितोऽधुना जातः ॥

Verse 8

धन्योसि कृतकृत्योसि पूर्वपूज्यो भवाधुना । सर्वेषाममराणां वै सर्वदा दुःखवर्जितः

धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि पूर्वपूज्यो भवाधुना । सर्वेषाममराणां वै सर्वदा दुःखवर्जितः ॥

Verse 9

आनने तव सिन्दूरं दृश्यते सांप्रतं यदि । तस्मात्त्वं पूजनीयोसि सिन्दूरेण सदा नरैः

आनने तव सिन्दूरं दृश्यते सांप्रतं यदि । तस्मात्त्वं पूजनीयोऽसि सिन्दूरेण सदा नरैः ॥

Verse 10

पुष्पैर्वा चन्दनैर्वापि गन्धेनैव शुभेन च । नैवेद्ये सुरम्येण नीराजेन विधानतः

पुष्पैर्वा चन्दनैर्वापि शुभगन्धेन वा तथा। सुरम्यनैवेद्यैर्नीराजेन च विधानतः शिवः पूज्यः॥

Verse 11

तांम्बूलैरथ दानैश्च तथा प्रक्रमणैरपि । नमस्कारविधानेन पूजां यस्ते विधास्यति

ताम्बूलैः अथ दानैश्च तथा प्रदक्षिणैरपि । नमस्कारविधानेन पूजां यस्ते विधास्यति ॥

Verse 12

तस्य वै सकला सिद्धिर्भविष्यति न संशयः । विघ्नान्यनेकरूपाणि क्षयं यास्यंत्यसंशयम्

तस्य वै सकला सिद्धिर्भविष्यति न संशयः । विघ्नान्यनेकरूपाणि क्षयं यास्यन्त्यसंशयम् ॥

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च तदा देवी स्वपुत्रं तं महेश्वरो । नानावस्तुभिरुत्कृष्टं पुनरप्यर्चयत्तथा

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च तदा देवी स्वपुत्रं तं महेश्वरः । नानावस्तुभिरुत्कृष्टं पुनरप्यर्चयत्तथा ॥

Verse 14

ततस्स्वास्थ्यं च देवानां गणानां च विशेषतः । गिरिजाकृपया विप्र जातं तत्क्षणमात्रतः

ततः स्वास्थ्यं च देवानां गणानां च विशेषतः । गिरिजाकृपया विप्र जातं तत्क्षणमात्रतः ॥

Verse 15

एतस्मिंश्च क्षणे देवा वासवाद्याः शिवं मुदा । स्तुत्वा प्रसाद्य तं देवं भक्ता निन्युः शिवांतिकम्

एतस्मिंश्च क्षणे देवा वासवाद्याः शिवं मुदा। स्तुत्वा प्रसाद्य तं देवं भक्ता निन्युः शिवान्तिकम्॥

Verse 16

संसाद्य गिरिशं पश्चादुत्संगे सन्न्यवेशयन् । बालकं तं महेशान्यास्त्रिजगत्सुखहेतवे

संसाद्य गिरिशं पश्चादुत्सङ्गे सन्न्यवेशयन्। बालकं तं महेशान्या स्त्रिजगत्सुखहेतवे॥

Verse 17

शिवोपि तस्य शिरसि दत्त्वा स्वकरपंकजम् । उवाच वचनं देवान् पुत्रोऽयमिति मेऽपरः

ततः शिवोऽपि तस्य शिरसि स्वकरपङ्कजं निधाय देवान् प्रति वचनमुवाच— “अयमपि मम पुत्रः।”

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणेशगणाधिपपदवीवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे ‘गणेशगणाधिपपदवीवर्णनम्’ नामाष्टादशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 19

नारादाद्यानृषीन्सर्वान्सत्वास्थाय पुरोऽब्रवीत् । क्षंतव्यश्चापराधो मे मानश्चैवेदृशो नृणाम्

अथ सत्त्वं समास्थाय नारदादीन् मुनीन् सर्वान् पुरोऽब्रवीत्— “ममापराधः क्षन्तव्यः; नृणां हि मान एतादृशो भवति।”

Verse 20

अहं च शंकरश्चैव विष्णुश्चैते त्रयस्सुराः । प्रत्यूचुर्युगपत्प्रीत्या ददतो वरमुत्तमम्

“अहं च शङ्करश्चैव विष्णुश्च”—इति त्रयः सुराः प्रीत्या युगपत् प्रत्यूचुः, उत्तमं वरं दातुमुद्यताः।

Verse 21

त्रयो वयं सुरवरा यथापूज्या जगत्त्रये । तथायं गणनाथश्च सकलैः प्रतिपूज्यताम्

वयं त्रयोऽपि सुरवराः जगत्त्रये यथापूज्याः; तथैवायं गणनाथोऽपि सर्वैः सम्यक् प्रतिपूज्यताम्।

Verse 22

वयं च प्राकृताश्चायं प्राकृतः पूज्य एव च । गणेशो विघ्नहर्ता हि सर्वकामफलप्रदः

वयमपि प्राकृताः, अयमपि प्राकृतः; तथापि पूज्य एव। गणेशो हि विघ्नहर्ता सर्वकामफलप्रदः।

Verse 23

एतत्पूजां पुरा कृत्वा पश्चात्पूज्या वयं नरैः । वयं च पूजितास्सर्वे नायं चापूजितो यदा

एतस्य पूजां पुरा कृत्वा पश्चात् पूज्याः वयं नरैः। वयं सर्वे पूजिताः स्याम, नायं चापूजितो यदा।

Verse 24

अस्मिन्नपूजिते देवाः परपूजाकृता यदि । तदा तत्फलहानिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा

अस्मिन्नदेवेऽपूजिते यदि परदेवतापूजा क्रियते, तदा तस्याः पूजायाः फलहानिः स्यात्—अत्र न काचिद् विचारणा।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स गणेशानो नानावस्तुभिरादरात् । शिवेन पूजितः पूर्वं विष्णुनानु प्रपूजितः

ब्रह्मोवाच—इत्युक्त्वा स गणेशानः नानावस्तुभिरादरात्; शिवेन पूर्वं पूजितोऽभूत्, ततः विष्णुनापि सम्यक् प्रपूजितः।

Verse 26

ब्रह्मणा च मया तत्र पार्वत्या च प्रपूजितः । सर्वैर्देवैर्गणैश्चैव पूजितः परया मुदा

तत्र ब्रह्मणा मया च पार्वत्या च सम्यक् प्रपूजितः; सर्वैर्देवैर्गणैश्चैव परया मुदा पूजितोऽभूत्।

Verse 27

सवैर्मिलित्वा तत्रैव ब्रह्मविष्णुहरादिभिः । सगणेशश्शिवातुष्ट्यै सर्वाध्यक्षो निवेदितः

ततः सर्वैर्मिलित्वा तत्रैव ब्रह्मविष्णुहरादिभिः; शिवातुष्ट्यर्थं सर्वाध्यक्षे सगणेशे निवेदनं कृतम्।

Verse 28

पुनश्चैव शिवेनास्मै सुप्रसन्नेन चेतसा । सर्वदा सुखदा लोके वरा दत्ता ह्यनेकशः

पुनश्च शिवः सुप्रसन्नचेतसा अस्मै लोके सर्वदा सुखदाः अनेकशो वरान् दत्तवान्।

Verse 29

शिव उवाच । हे गिरीन्द्रसुतापुत्र संतुष्टोहं न संशयः । मयि तुष्टे जगत्तुष्टं विरुद्धः कोपि नो भवेत्

शिव उवाच—हे गिरीन्द्रसुतापुत्र सन्तुष्टोऽहं न संशयः। मयि तुष्टे जगत्तुष्टं विरुद्धः कोऽपि नो भवेत्॥

Verse 30

बालरूपोपि यस्मात्त्वं महाविक्रमकारकः । शक्तिपुत्रस्सुतेजस्वी तस्माद्भव सदा सुखी

बालरूपोऽपि यस्मात् त्वं महाविक्रमकारकः। शक्तिपुत्रः सुतेजस्वी तस्माद् भव सदा सुखी॥

Verse 31

त्वन्नाम विघ्नहंतृत्वे श्रेष्ठं चैव भवत्विति । मम सर्वगणाध्यक्षः संपूज्यस्त्वं भवाधुना

त्वन्नाम विघ्नहन्तृत्वे श्रेष्ठं प्रसिद्धं भवतु। अधुना मम सर्वगणाध्यक्षः त्वं भूत्वा सम्यक् संपूज्यः भव॥

Verse 32

एवमुक्त्वा शंकरेण पूजाविधिरनेकशः । आशिषश्चाप्यनेका हि कृतास्तस्मिंस्तु तत्क्षणात्

एवमुक्त्वा शङ्करः पूजाविधीन् अनेकधा प्रावर्तयत्। तत्क्षणादेव तस्मै अनेकाः आशिषोऽपि ददौ॥

Verse 33

ततो देवगणाश्चैव गीत वाद्यं च नृत्यकम् । मुदा ते कारयामासुस्तथैवप्सरसां गणाः

ततो देवगणाः मुदा गीतवाद्यनृत्यं प्रवर्तयामासुः। तथैव अप्सरसां गणाः उत्सवं समुत्थापयामासुः॥

Verse 34

पुनश्चैव वरो दत्तस्सुप्रसन्नेन शंभुना । तस्मै च गणनाथाय शिवेनैव महात्मना

पुनश्चैव वरो दत्तस्सुप्रसन्नेन शंभुना । तस्मै च गणनाथाय शिवेनैव महात्मना ॥

Verse 35

चतुर्थ्यां त्वं समुत्पन्नो भाद्रे मासि गणेश्वर । असिते च तथा पक्षे चंद्रस्योदयने शुभे

चतुर्थ्यां त्वं समुत्पन्नो भाद्रे मासि गणेश्वर । असिते च तथा पक्षे चंद्रस्योदयने शुभे ॥

Verse 36

प्रथमे च तथा यामे गिरिजायास्सुचेतसः । आविर्बभूव ते रूपं यस्मात्ते व्रतमुत्तमम्

प्रथमे च तथा यामे गिरिजायास्सुचेतसः । आविर्बभूव ते रूपं यस्मात्ते व्रतमुत्तमम् ॥

Verse 37

तस्मात्तद्दिनमारभ्य तस्यामेव तिथौ मुदा । व्रतं कार्यं विशेषेण सर्वसिद्ध्यै सुशोभनम्

तस्मात्तद्दिनमारभ्य तस्यामेव तिथौ मुदा । व्रतं कार्यं विशेषेण सर्वसिद्ध्यै सुशोभनम् ॥

Verse 38

यावत्पुनस्समायाति वर्षान्ते च चतुर्थिका । तावद्व्रतं च कर्तव्यं तव चैव ममाज्ञया

यावत्पुनस्समायाति वर्षान्ते च चतुर्थिका । तावद्व्रतं च कर्तव्यं तव चैव ममाज्ञया ॥

Verse 39

संसारे सुखमिच्छन्ति येऽतुलं चाप्यनेकशः । त्वां पूजयन्तु ते भक्त्या चतुर्थ्यां विधिपूर्वकम्

ये संसारेऽतुलं नानाविधं सुखमिच्छन्ति, ते चतुर्थ्यां विधिपूर्वकं भक्त्या त्वां पूजयन्तु।

Verse 40

मार्गशीर्षे तथा मासे रमा या वै चतुर्थिका । प्रातःस्नानं तदा कृत्वा व्रतं विप्रान्निवेदयेत

मार्गशीर्षमासे या रमा नाम चतुर्थिका, तस्यां प्रातःस्नानं कृत्वा व्रतं विप्रेभ्यो निवेदयेत्।

Verse 41

दूर्वाभिः पूजनं कार्यमुपवासस्तथाविधः । रात्रेश्च प्रहरे जाते स्नात्वा संपूजयेन्नरः

दूर्वाभिः पूजनं कार्यं तथा विध्युपवासः। रात्रेः प्रहरे जाते स्नात्वा नरः सम्यक् संपूजयेत्।

Verse 42

मूर्तिं धातुमयीं कृत्वा प्रवालसंभवां तथा । श्वेतार्कसंभवां चापि मार्द्दिकां निर्मितां तथा

धातुमयीं मूर्तिं कृत्वा तथा प्रवालसम्भवाम्। श्वेतार्कसम्भवां चापि मार्द्दिकां निर्मितां तथा॥

Verse 43

प्रतिष्ठाप्य तदा तत्र पूजयेत्प्रयतः पुमान् । गंधैर्नानाविधैर्दिव्यैश्चन्दनैः पुष्पकैरिह

तत्र तां प्रतिष्ठाप्य प्रयतः पुमान् पूजयेत्। नानाविधैर्दिव्यगन्धैश्चन्दनैः पुष्पकैश्च॥

Verse 44

वितस्तिमात्रा दूर्वा च व्यंगा वै मूलवर्जिता । ईदृशानां तद्बलानां शतेनैकोत्तरेण ह

वितस्तिमात्रां निर्मलां मूलवर्जितां दूर्वां समर्पयेत्। तादृशीनां तृणानां शतेनैकोत्तरेण ह॥

Verse 45

एकविंशतिकेनैव पूजयेत्प्रतिमां स्थिताम् । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्विविधैर्गणनायकम्

एकविंशतिभिरेवैव प्रतिष्ठितां प्रतिमां पूजयेत्। धूपदीपनैवेद्यैर्विविधैर्गणनायकं समर्चयेत्॥

Verse 46

ताम्बूलाद्यर्घसद्द्रव्यैः प्रणिपत्य स्तवैस्तथा । त्वां तत्र पूजयित्वेत्थं बालचंद्रं च पूजयेत्

ताम्बूलाद्यर्घ्यसद्द्रव्यैः प्रणिपत्य स्तवैस्तथा। त्वां तत्र पूजयित्वेत्थं बालचन्द्रं च पूजयेत्॥

Verse 47

पश्चाद्विप्रांश्च संपूज्य भोजयेन्मधुरैर्मुदा । स्वयं चैव ततो भुंज्यान्मधुरं लवणं विना

पश्चाद्विप्रान् समभ्यर्च्य भोजयेन्मधुरैर्मुदा। स्वयं च ततः भुञ्जीत मधुरं लवणं विना॥

Verse 48

विसर्जयेत्ततः पश्चान्नियमं सर्वमात्मनः । गणेशस्मरणं कुर्य्यात्संपूर्णं स्याद्व्रतं शुभम्

विसर्जयेत् ततः पश्चान्नियमं सर्वमात्मनः। गणेशस्मरणं कुर्यात् सम्पूर्णं स्याद्व्रतं शुभम्॥

Verse 49

एवं व्रतेन संपूर्णे वर्षे जाते नरस्तदा । उद्यापनविधिं कुर्याद्व्रतसम्पूर्त्तिहेतवे

एवं व्रतेन सम्पूर्णे वर्षे जाते नरस्तदा; उद्यापनविधिं कुर्याद् व्रतसम्पूर्तिहेतवे।

Verse 50

द्वादश ब्राह्मणास्तत्र भोजनीया मदाज्ञया । कुंभमेकं च संस्थाप्य पूज्या मूर्तिस्त्वदीयिका

मदाज्ञया तत्र द्वादश ब्राह्मणाः भोजनीयाः। एकं कुम्भं संस्थाप्य तव स्वकीया दिव्या मूर्तिः पूजनीया॥

Verse 51

स्थण्डिलेष्टपलं कृत्वा तदा वेदविधानतः । होमश्चैवात्र कर्तव्यो वित्तशाठ्यविवर्जितैः

तदा वेदविधानतः स्थण्डिलं इष्टपलं च कृत्वा। अत्र होमः कर्तव्यः वित्तशाठ्यविवर्जितैः॥

Verse 52

स्त्रीद्वयं च तथा चात्र बटुकद्वयमादरात् । भोजयेत्पूजयित्वा वै मूर्त्यग्रे विधिपूर्वकम्

अत्र स्त्रीद्वयं तथा बटुकद्वयम् आदरात्। मूर्त्यग्रे विधिपूर्वं पूजयित्वा भोजयेत्॥

Verse 53

निशि जागरणं कार्यं पुनः प्रातः प्रपूजयेत् । विसर्जनं ततश्चैव पुनरागमनाय च

निशि जागरणं कार्यं प्रातः पुनः प्रपूजयेत्। ततश्च विसर्जनं कुर्यात् पुनरागमनाय च॥

Verse 54

बालकाच्चाशिषो ग्राह्यास्स्वस्तिवाचनमेव च । पुष्पांजलिं प्रदद्याच्च व्रतसंपूर्ण हेतवे

बालकादप्याशिषो ग्राह्याः स्वस्तिवाचनमेव च। पुष्पाञ्जलिं प्रदद्याच्च व्रतसंपूर्णहेतवे॥

Verse 55

नमस्कारांस्ततः कृत्वा नानाकार्यं प्रकल्पयेत् । एवं व्रतं कृतं येन तस्येप्सितफलं भवेत्

ततः नमस्कारान् कृत्वा नानाविधं कर्म-विधानं यथाविधि प्रकल्पयेत्। एवं येन व्रतं कृतं तस्य शिवप्रसादात् इप्सितं फलं भवेत्॥

Verse 56

यो नित्यं श्रद्धया सार्द्धं पूजां चैव स्व शक्तितः । कुर्य्यात्तव गणेशान सर्वकामफलाप्तये

यः नित्यं श्रद्धया सार्धं स्वशक्तितः पूजां च एव कुर्यात्, हे गणेशान! स सर्वकामफलाप्तये भवेत्॥

Verse 57

सिन्दूरैश्चन्दनैश्चैव तंडुलैः केतकैस्तथा । उपचारैरनेकैश्च पूजयेत्त्वां गणे श्वरम्

सिन्दूरैः चन्दनैः चैव तण्डुलैः केतकैः तथा। अनेकैः उपचारैः च त्वां पूजयेत् गणेश्वरम्॥

Verse 58

एवं त्वां पूजयेयुर्ये भक्त्या नानोपचारतः । तेषां सिद्धिर्भवेन्नित्यं विघ्ननाशो भवेदिह

एवं ये त्वां भक्त्या नानोपचारतः पूजयन्ति। तेषां सिद्धिर्भवेत् नित्यं, इह विघ्ननाशो भवेत्॥

Verse 59

सर्वैर्वर्णैः प्रकर्त्तव्या स्त्रीभिश्चैव विशेषतः । उदयाभिमुखैश्चैव राजभिश्च विशेषतः

सर्वैर्वर्णैः कर्तव्योऽयं शिवव्रतविधिः, स्त्रीभिश्च विशेषतः। उदयाभिमुखैरेव कर्तव्यः, राजभिश्च विशेषतः॥

Verse 60

यं यं कामयते यो वै तंतमाप्नोति निश्चितम् । अतः कामयमानेन तेन सेव्यस्सदा भवान्

यं यं कामयते जन्तुः स तमेवावाप्नुयात् ध्रुवम्। अतः श्रेयः कामयमानः त्वां नित्यं सेवेत पूजयेत्॥

Verse 61

ब्रह्मोवाच । शिवेनैव तदा प्रोक्तं गणेशाय महात्मने । तदानीं दैवतैश्चैव सर्वैश्च ऋषिसत्तमैः

ब्रह्मोवाच— तदा शिवेनैव प्रोक्तं गणेशाय महात्मने। तदानीं दैवतैः सर्वैः सर्वैश्च ऋषिसत्तमैः॥

Verse 62

तथेत्युक्त्वा तु तैस्सर्वैर्गणैश्शंभुप्रियैर्मुने । पूजितो हि गणाधीशो विधिना परमेण सः

तथेत्युक्त्वा तु तैः सर्वैर्गणैः शम्भुप्रियैर्मुने। पूजितो हि गणाधीशो विधिना परमेण सः॥

Verse 63

ततश्चैव गणास्सर्वे प्रणेमुस्ते गणेश्वरम् । समानर्चुर्विशेषेण नानावस्तुभिरादरात्

ततः सर्वे गणाः पश्चात् प्रणेमुस्ते गणेश्वरम्। समानर्चुर्विशेषेण नानावस्तुभिरादरात्॥

Verse 64

गिरिजायास्समुत्पन्नो यश्च हर्षो मुनीश्वर । चतुर्भिर्वदनैर्वै तमवर्ण्यं च कथं ब्रुवे

हे मुनीश्वर, गिरिजायाः समुत्पन्नो यः हर्षः स अवर्णनीयः। चतुर्भिर्वदनैरपि तं परमं सुखं कथं ब्रूयाम्?

Verse 65

देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । जगुर्गंधर्वमुख्याश्च पुष्पवर्षं पपात ह

देवदुन्दुभयो निनेदुः, अप्सरोगणाः ननृतुः। गन्धर्वमुख्याः जगुः, दिव्यात् पुष्पवर्षं पपात च।

Verse 66

जगत्स्वास्थ्यं तदा प्राप गणाधीशे प्रतिष्ठिते । महोत्सवो महानासीत्सर्वं दुःखं क्षयं गणम्

गणाधीशे प्रतिष्ठिते तदा जगत् स्वास्थ्यं प्राप। महान् महोत्सवोऽभवत्, सर्वं दुःखं क्षयं जगाम।

Verse 67

शिवाशिवौ च मोदेतां विशेषेणाति नारद । आसीत्सुमंगलं भूरि सर्वत्र सुखदायकम्

हे नारद, शिवशिवौ विशेषेणातिमोदेताम्। सर्वत्र भूरि सुमङ्गलं जातं, सुखदायकं च।

Verse 68

ततो देवगणाः सर्वे ऋषीणां च गणास्तथा । समागताश्च ये तत्र जग्मुस्ते तु शिवाज्ञया

ततः सर्वे देवगणाः ऋषिगणाश्च ये तत्र समागताः। ते सर्वे शिवाज्ञया तस्मात् जग्मुः।

Verse 69

प्रशंसंतश्शिवा तत्र गणेशं च पुनः पुनः । शिवं चैव तथा स्तुत्वा कीदृशं युद्धमेव च

प्रशंसन्तश्शिवा तत्र गणेशं च पुनः पुनः । शिवं चैव तथा स्तुत्वा कीदृशं युद्धमेव च ॥

Verse 70

यदा सा गिरिजा देवी कोपहीना बभूव ह । शिवोऽपि गिरिजां तत्र पूर्ववत्संप्रपद्य ताम्

यदा सा गिरिजा देवी कोपवर्जिता बभूव, तदा शिवोऽपि तत्रैव पूर्ववत् तां गिरिजां समुपेत्य पुनः सौहार्दसमागमं प्राप।

Verse 71

चकार विविधं सौख्यं लोकानां हितकाम्यया । स्वात्मारामोऽपि परमो भक्तकार्योद्यतः सदा

लोकानां हितकाम्यया स विविधं सौख्यं चकार; परमोऽपि स्वात्मारामः सदा भक्तकार्ये उद्यतः।

Verse 72

विष्णुश्च शिवमापृच्छ्य ब्रह्माहं तं तथैव हि । आगच्छाव स्वधामं च शिवौ संसेव्य भक्तितः

विष्णुश्च शिवमापृच्छ्य, अहं ब्रह्मा च तथैव; शिवौ भक्तितः संसेव्य स्वधाम आगच्छाव।

Verse 73

नारद त्वं च भगवन्संगीय शिवयोर्यशः । आगमो भवनं स्वं च शिवौ पृष्ट्वा मुनीश्वर

नारद त्वं च भगवन् संगाय शिवयोर्यशः; शिवौ पृष्ट्वा मुनीश्वर स्वं भवनं पुनरागम।

Verse 74

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै शिवयोर्यशः । भवत्पृष्टेन विघ्नेश यशस्संमिश्रमादरात्

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै शिवयोर्यशः। भवत्पृष्टेन विघ्नेश यशःसंमिश्रमादरात्॥

Verse 75

इदं सुमंगलाख्यानं यः शृणोति सुसंयतः । सर्वमंगल संयुक्तस्स भवेन्मंगलालयः

इदं सुमङ्गलाख्यानं यः शृणोति सुसंयतः। सर्वमङ्गलसंयुक्तः स भवेन्मङ्गलालयः॥

Verse 76

अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो लभते धनम् । भायार्थी लभते भार्यां प्रजार्थी लभते प्रजाम्

अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो लभते धनम् । भायार्थी लभते भार्यां प्रजार्थी लभते प्रजाम् ॥

Verse 77

आरोग्यं लभते रोगी सौभाग्यं दुर्भगो लभेत् । नष्टपुत्रं नष्टधनं प्रोषिता च पतिं लभेत्

आरोग्यं लभते रोगी सौभाग्यं दुर्भगो लभेत् । नष्टपुत्रं नष्टधनं प्रोषिता च पतिं लभेत् ॥

Verse 78

शोकाविष्टश्शोकहीनस्स भवेन्नात्र संशयः । इदं गाणेशमाख्यानं यस्य गेहे च तिष्ठति

शोकाविष्टः शोकहीनः स भवेन्नात्र संशयः । इदं गाणेशमाख्यानं यस्य गेहे च तिष्ठति ॥

Verse 79

सदा मंगलसंयुक्तस्स भवेन्नात्र संशयः । यात्राकाले च पुण्याहे यश्शृणोति समाहितः । सर्वाभीष्टं स लभते श्रीगणेशप्रसादतः

सदा मंगलसंयुक्तस्स भवेन्नात्र संशयः । यात्राकाले च पुण्याहे यश्शृणोति समाहितः । सर्वाभीष्टं स लभते श्रीगणेशप्रसादतः ॥

Frequently Asked Questions

After Devī sees her son alive, Gaṇeśa (Gajānana) is ceremonially consecrated by devas and gaṇa-leaders; Devī embraces him, worships him, and formally grants boons that define his religious status.

The boons function as a charter for liturgical hierarchy: Gaṇeśa becomes pūrvapūjya (to be worshipped first) and is marked as a perpetual remover of distress, legitimizing his role at the start of rites and undertakings.

Sindūra on Gaṇeśa’s face is explicitly tied to human worship with sindūra, alongside canonical upacāras such as flowers, sandal paste, auspicious fragrance, naivedya, and nīrājana.