Sukta 81
Sukta 10.81
Traditionally associated with the Viśvakarman hymns (exact ascription varies by Anukramaṇī; requires confirmation for 10.81.1).
Viśvakarman (cosmic artisan/creator)
Trishtubh (standard for 10.81; needs verification)
अयं सूक्तो विश्वकर्माणं सर्वरूपकारं विश्वशिल्पिनं स्तौति—यः पुरोहितोऽर्षिः सन् गूढेभ्यः स्रोतःस्सु सृष्टिं समारभ्य लोकानिव हविरिव समर्पयति, च जगत् प्रतिष्ठापयति। अत्र विस्मयपूर्णाः सृष्टिविचाराः प्रवर्तन्ते—द्यावापृथिव्यौ कथं रूपेण कृत्ये इति। अन्ते च विश्वकर्मा वाचस्पतिरिति साक्षादाह्वानं कृत्वा तं पूजां प्रतिगृह्णातु, कल्याणं रक्षां च प्रयच्छत्विति प्रार्थ्यते।
Mantras
Mantra 1
य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिर्होता न्यसीदत्पिता नः । स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ आ विवेश ॥
य इमानि विश्वा भुवनानि जुह्वद् ऋषिर्होता न्यसीदत् पिता नः। स आशिषा द्रविणम् इच्छमानः प्रथमच्छद् अवरान् आ विवेश, सृष्टिकर्मणो मूलं गहने निधातुम्।
Mantra 2
किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथासीत् । यतो भूमिं जनयन्विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वचक्षाः ॥
किं स्विदासीदधिष्ठानम्, आरम्भणं कतमत् स्वित् कथासीदिति? यतो भूमिं जनयन् विश्वकर्मा विश्वचक्षाः, महिना द्याम् आवृणोत्, द्यावापृथिवी परितो बबन्ध।
Mantra 3
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् । सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर्द्यावाभूमी जनयन्देव एकः ॥
सर्वतःचक्षुरुत सर्वतोमुखः सर्वतोबाहुरुत सर्वतःपात् । द्यावाभूमी जनयन् देव एकः सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैः ॥
Mantra 4
किं स्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यदध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन् ॥
किं स्विद्वनं क उ स वृक्ष आसीद्यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यदधितिष्ठद्भुवनानि धारयन् ॥
Mantra 5
या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥
या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमाः विश्वकर्मन्नु तेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥
Mantra 6
विश्वकर्मन्हविषा वावृधानः स्वयं यजस्व पृथिवीमुत द्याम् । मुह्यन्त्वन्ये अभितो जनास इहास्माकं मघवा सूरिरस्तु ॥
हे विश्वकर्मन्, हविषा वावृधानः स्वयमेव पृथिवीं द्याम् च यजस्व। अन्ये जनाः अभितो मुह्यन्तु; इह अस्माकं मघवा सूरीः (दीप्तनेता) अस्तु।
Mantra 7
वाचस्पतिं विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम । स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा ॥
अद्य वाजे ऊतये वाचस्पतिं विश्वकर्माणं मनोजुवं हुवेम। स नः विश्वानि हवनानि जोषतु; विश्वशम्भूः साधुकर्मा अवसे (रक्षणाय) अस्तु।
Frequently Asked Questions
Viśvakarman is the “all-maker,” a divine artisan who fashions and upholds the worlds. In this hymn he is also invoked as Vācaspati, the Lord of Speech, who perfects works and grants well-being.
It is a poetic way to ask about the ultimate cause of creation. The verse suggests that ordinary material explanations are inadequate, pointing to a deeper, mysterious creative intelligence behind the cosmos.
It can be recited in fire offerings or at the start of important work to pray for ordered creation, skillful accomplishment, effective speech, and protection—asking Viśvakarman to accept the worship and bring universal welfare.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.